Кіріспе

1147–1149 жылдардағы еуропалық христиан қасиетті соғысы

Екінші крест жорығы (1147–1150) – Еуропадан басталган екінші ірі крест жорығы. Екінші крест жорығы 1144 жылы Зенги күштеріне Эдесса графтығының түсуіне жауап ретінде басталды. Бұл графтық 1098 жылы Иерусалим королі Бальдуин I бірінші крест жорығы кезінде құрған. Ол алғашқы крестонос мемлекеті болғанмен, сондай-ақ ең бірінші құлаған мемлекет те болды. Екінші крест жорығын Папа Евгений III жариялады, және ол Еуропа патшалары, атап айтқанда Франция королі Людовик VII мен Германия королі Конрад III, сондай-ақ басқа еуропалық ақсүйектердің көмегімен жүргізілген алғашқы крест жорығы еді. Екі патшаның әскерлері Еуропаны жеке-жеке кезіп өтті. Византия жерін Анатолияға кесіп өткеннен кейін, екі әскер де Селжүк түріктерінен жеке-жеке жеңіліске ұшырады. Батыс христиандық негізгі дереккөз – Одо де Дюиль және сириялық христиандық дереккөздер Византия императоры Мануил I Комнен крестоносшылардың ілгерілеуіне құпия түрде кедергі келтірді, әсіресе Анатолияда, ол түркілерге оларға шабуыл жасауға әдейі бұйрық берген деп есептеледі. Алайда, Византиялықтардың крест жорығына саботаж жасады деген бұл пікірді империяны кедергі ретінде қараған Одо ойлап тапқан болуы мүмкін, сонымен қатар император Мануилдің бұған ешқандай саяси себебі болмады. Людовик пен Конрад және олардың әскерлерінің қалдықтары Иерусалимге жетіп, 1148 жылы Дамаскіге қарсы ойсыз шабуылға қатысты, ол олардың кері шегінуімен аяқталды. Нәтижесінде, шығыстағы крест жорығы крестоносшылар үшін сәтсіздікке ұшырап, мұсылмандар үшін жеңіс болды. Бұл оқиға Иерусалимнің түсуіне маңызды ықпал етіп, 12 ғасырдың соңында Үшінші крест жорығының басталуына себеп болды. Екінші крест жорығы қасиетті жердегі мақсаттарына қол жеткізе алмаса да, крестоносшылар басқа жерлерде жеңіске жетті. Олардың ең маңыздысы 1147 жылы 13 000 фламанд, фриз, норманд, ағылшын, шотланд және неміс крестоносшыларының біріккен күштеріне тиесілі болды. Англиядан Киелі жерге кемемен сапар шеккен әскер тоқтап, Лиссабонды басып алуға және оның мавр тұрғындарын қууға португал әскерінің кішкентай (7 000 адам) құрамына көмектесті. Жаңа крест жорығы туралы бұйрыққа алғашқы реакция әлсіз болды, және шындығында Франция королі Людовик VII экспедицияға қатысатыны белгілі болған кезде оны қайтадан жариялау қажет болды. Людовик VII Пападан тәуелсіз жаңа экспедицияны қарастырып отырды, ол оны 1145 жылы Буржедегі Рождестволық кеңесте жариялады. Людовик өзінің крест жорығын жоспарлап отырды ма, әлде саяхатты жоспарлап отырды ма, бұл мәселе даулы, өйткені ол қайтыс болған ағасы Филипптің Киелі жерге бару туралы берген уәдесін орындағысы келді. Людовик бұл шешімді Кванттық Алдыңғылар туралы естімегеннен кейін қабылдағаны мүмкін. Қалай болғанда да, абат Сугер және басқа да ақсүйектер Людовиктің жоспарларына қарсы болды, өйткені ол бірнеше жылға патшалықтан кететін еді. Людовик Бернард Клервомен кеңесіп, оны Евгенийге жіберді. Осы уақытқа дейін Людовик папаның бұйрығы туралы естіген болар, ал Евгений Людовиктің крест жорығын ынтамен қолдады. Бұйрық 1146 жылдың 1 наурызында қайта жарияланды, және Евгений Бернардқа Францияда жаңалықты уағыздауға рұқсат берді.

Эдессаның құлауы

Бірінші крест жорығы мен 1101 жылғы шағын крест жорығынан кейін шығыста үш кресттік мемлекет құрылды: Иерусалим Корольдігі, Антиохия княздығы және Эдесса графтығы. 1109 жылы төртінші Триполи графтығы құрылды. Эдесса олардың ең солтүстігіндегі, сонымен қатар ең әлсіз және ең сирек қоныстанған жері болды; осы себепті ол Ортоқидтер, Данишмендтер және Селжұқ түркілері билеген айналасындағы мұсылман мемлекеттерінің жиі шабуылдарына ұшырады. 1104 жылы Харран шайқасында жеңілгеннен кейін, сол кездегі Эдесса графы Балдуин II және болашақ граф Жоселин де Куртене тұтқынға алынды. Балдуин мен Жоселин екеуі де 1122 жылы қайта тұтқынға түсті, ал 1125 жылы Азаз шайқасынан кейін Эдесса біршама қалпына келді, бірақ Жоселин 1131 жылы шайқаста қаза тапты. Оның мұрагері Жоселин II Византия империясымен одақтасуға мәжбүр болды, бірақ 1143 жылы Византия императоры Иоанн II Комнен мен Иерусалим королі Фульк д’Анжу қайтыс болды. Жоселин Триполи графы мен Антиохия князімен де қарым-қатынасы нашар болғандықтан, Эдессаның күшті одақтастары болмады. Осы уақытта Мосул атабегі Зенги 1128 жылы Алеппоны өзінің билігіне қосты, бұл Мосул мен Дамаск арасында дау тудырған Сириядағы билік кілті болды. Зенги де, Иерусалимнің Балдуин II де назарын Дамаскіге аударды; Балдуин 1129 жылы үлкен қаланың сыртында жеңілді. Буридтер әулеті билеген Дамаск кейіннен 1139 және 1140 жылдары Зенги қаланы қоршаған кезде король Фулькпен одақтасты; одақ туралы келіссөздерді тарихшы Усама ибн Мункид жүргізді. 1144 жылдың соңында Жоселин II Ортоқидтермен одақтасып, Эдессадан дерлік барлық әскерімен бірге Алеппоға қарсы Ортоқид әскерін қолдау үшін аттанды. Зенги, Фульктің 1143 жылы қайтыс болуынан пайдаланып, солтүстікке асығып, Эдессаны қоршады, ол бір айдан кейін, 24 желтоқсан 1144 жылы оның қолына түсті. Манасс де Йерж, Филипп де Милли және басқалар Иерусалимнен көмекке жіберілді, бірақ тым кеш келді. Жоселин II графтықтың қалдықтарын Турбесселден басқаруды жалғастырды, бірақ біртіндеп қалған аумақты мұсылмандар басып алды немесе Византияға сатты. Зенги бүкіл Исламда «сенімнің қорғаушысы» және әл-Малик әл-Мансур, «жеңімпаз король» деп мақталып, даңққа ие болды. Ол қорқыныш болғандай, Эдессаның немесе Антиохия княздығының қалған аумағына шабуыл жасамады. Мосулдағы жағдайлар оны үйіне қайтуға мәжбүр етті, ол тағы да Дамаскіге көз тікті. Алайда, ол 1146 жылы бір құлдың қолынан қаза тапты және оның орнын ұлы Нур әд-Дин иеленді.

Папалық бұра және француздық жоспарлар

Эдессаның құлауы туралы жаңалықты Еуропаға алдымен 1145 жылдың басындағы саяхатшылар, содан кейін Антиохия, Иерусалим және Армениядан келген елшіліктер жеткізді. Жабалалық Хью епископы бұл жаңалықты Папа Евгений III-ге хабарлады, ол сол жылдың 1 желтоқсанында «Quantum praedecessores» бұйрығын шығарып, екінші крест жорылына шақырды. Хью сондай-ақ Папаға крестшілер мемлекеттеріне көмек келтіруді үміттене отырып, шығыстағы христиан патшасы туралы айтты: осылайша Престер Джон туралы алғашқы жазбаша мәлімет пайда болды. Евгений Римді бақылаған жоқ және оның орнына Витербода тұрды, бірақ дегенмен Екінші крест жорылы Бірінші крест жорылынан гөрі жақсы ұйымдастырылып, орталықтандырылуы тиіс еді: әскерлерді Еуропаның ең қуатты патшалары басқаратын және жол алдын ала жоспарланған болар еді.

Клерволық әулие Бернард

Папа француз абысы Бернард Клервоскийді Екінші крест жорығын уағыздауға тағайындады және оған Папа Урбан II Бірінші крест жорығына бергендей кешірімді ұсынды. 1146 жылы Бургундиядағы Везелейде парламент шақырылды, ал Бернард 31 наурызда жиын алдында уағыз айтты. Францияның Людовик VII, оның әйелі Элеонора Аквитаниялық және қатысқан ханзадалар мен иелер Бернардтың аяқтарына жығылып, саяхатшылардың крестін қабылдады. Бернард содан кейін Германияға өтті, және оның әр қадамында көбейген кереметтер оның миссиясының табысына әсер еткені сөзсіз. Шпейерде Германияның Конрад III және оның жүрегі туысы, кейіннен Киелі Рим императоры Фредерик Барбаросса Бернардтың қолынан крест алды. Папа Евгений Францияға жеке келіп, бұл іске қолдау көрсетті. Бернард өзінің ынтасын барынша арттырғанмен, табиғатынан діншіл де, жазалаушы да емес еді. Бірінші крест жорығында болғандай, уағыздау яһудилерге шабуылдарға себеп болды; Рудольф есімді фанатикалық француз монах Рейн, Кельн, Майнц, Вормс және Шпейерде яһудилерді қырғынға ұшыратты, Рудольф яһудилер Киелі жерді құтқаруға қаржылық көмек көрсетпейді деп мәлімдеді. Бернард, Кельн архиепискобы Арнольд I және Майнц архиепискобы Генрих I бұл шабуылдарға қарсы күресті, сондықтан Бернард Фландриядан Германияға барып, мәселені шешіп, наразылық толқынын басуға тырысты. Бернард Рудольфті Майнцте тауып, оны үндемей, монастырға қайтарды.

Лиссабонды, Алмерия мен Тортозаны қайтадан басып алу және басып алу

1147 жылдың көктемінде Папа Реконкиста аясында крест жорығын Иберия түбегіне кеңейтуге рұқсат берді. Ол сондай-ақ Леон және Кастилияның Альфонсо VII-ге морилерге қарсы жорықтарын Екінші крест жорығының қалған бөлігімен теңестіруге рұқсат берді. 1147 жылдың мамыр айында крестшілердің алғашқы тобы Англиядағы Дартмуттан Киелі жерге аттанды. Құйыртпақ ауа райы кемелерді 1147 жылдың 16 маусымында Португалия жағалауындағы, солтүстік Порту қаласында тоқтатуға мәжбүр етті. Олар сол жерде Португалия королі Афонсу I-мен кездесуге көндірілді. Крестшілер корольге Лиссабонға шабуыл жасауға көмектесуге келісті, бұл оларға қаланың мүліктерін тонау және күтілетін тұтқындар үшін сыйақы алу мүмкіндігін ұсынатын салтанатты келісіммен бекітілді. Дегенмен, крест әскерлерінің бір бөлігі көмектесуге тартынды, себебі естеріне 1142 жылғы Лиссабон қоршауы кезінде португалдар мен солтүстік крестшілерінің біріккен күштерінің бұрынғы сәтсіз әрекеті түсті. 1147 жылғы Лиссабон қоршауы 1 шілдеден 25 қазанға дейін жалғасты, төрт айдан кейін мавр билеушілері, негізінен қаладағы аштық салдарынан, қарсылық көрсетуді тоқтатты. Көптеген крестшілер жаңадан басып алынған қалада қоныстанды, бірақ кейбіреулері теңізге шығып, Киелі жерге жол тартты. Олардың бір бөлігі сол жылдың басында Сантаремді басып алуға көмектесті. Кейін Синтра, Альмада, Пальмела және Сетубал қалаларын жаулап алуға көмектесті, оларға басып алынған жерлерде қалуға рұқсат берілді, онда олар тұрып, бала-шағалы болды. Иберия түбегіндегі басқа жерлерде, шамамен сол уақытта Леон королі Альфонсо VII, Барселона графы Рамон Беренгуер IV және басқалары каталондық, леондық, кастильдік және француз крестоносшыларынан құралған әскерді бай порты Альмерияға қарсы басқарды. Генуялық-пизандық флоттың қолдауымен қала 1147 жылдың қазан айында басып алынды. Рамон Беренгуер кейін Валенсия және Мурсияның Альморавид тайфасының жерлеріне шабуыл жасады. Лиссабонды басып алуға португалдарға көмектескен крест әскерлерінің бір бөлігі Барселона графы мен ағылшын Папасының елшісі Николай Брекспирдің (1148) шақыруымен Тортозаны қоршауға қатысуға ынталандырылды. 1148 жылдың желтоқсанында ол бес айлық қоршаудан кейін француз, Рейн, Фландрия, англо-норманд және генуэздік крестшілердің көмегімен Тортозаны қайта басып алды. Көптеген крест әскерлері жаңадан басып алынған қаланың ішінде және айналасындағы жерлермен марапатталды. Келесі жылы Фрага, Ллейда және Мекиненца Сегре және Эбро өзендерінің қосылған жерінде оның әскеріне түсті.

Мұсылмандар

Мұсылман мемлекеттерінің кәсіби сарбаздары, көбінесе этникалық түріктер, жақсы даярланған және жабдықталған болатын. Исламдық Таяу Шығыстағы әскери жүйенің негізі – әр ауданда белгілі бір мөлшерде әскерлерді ұстап тұруға мүмкіндік берген икта' жүйесі еді. Соғыс жағдайында, қалаларда орналасқан және раис (басшы) басқаратын, көбінесе арабтардан құралған ахдат әскерлері, әскер санын арттыру үшін шақырылатын. Ахдат әскерлері, түрік кәсіби сарбаздарына қарағанда нашар даярланғанмен, дінге, әсіресе джихад идеясына өте берілгендігімен ерекшеленді. Сонымен қатар, түркімендер мен күрдтерден құралған қосымша күштер соғыс уақытында шақырылуы мүмкін еді, бірақ олар тәртіпсіздікке бейім болған. Ислам әскерлерінің бас қолбасшысы – 1138-1149 жылдар аралығында Дамаск атабегі болған Мү'ин әл-Дин Анур еді. Дамаскиды Бурид әмірлері басқарғандығы айтылса да, әскери құрамаларға басшылық еткен Анур қаланың нақты билеушісі болды. Тарихшы Дэвид Николл Анурды қабілетті генерал және дипломат, сондай-ақ өнерді қолдаушы ретінде сипаттады. Бірақ Бурид әулеті 1154 жылы Зенгид әулетімен ауыстырылғандықтан, Анурдың Екінші крест жорығын тойтарудағы рөлі ұмытылып, Зенгидтерге адал тарихшылар мен жылнамашылар оның қарсыласы, Алеппо әмірі Нур әд-Дин Зенгиге бұл еңбектің құрметін берді.

Крестоносцы

Неміс контингенті шамамен 20 000 салт аттыдан тұрды; француз контингенті патшаның жерлерінен 700-ге жуық салт аттыны қамтыды, ал ақсүйектер аз сандағы салт аттыларды жинады; Иерусалим Корольдігінде 950-ге жуық салт атты және 6000 жаяу әскер болды. Француз рыцарлары ат үстінде соғысуды ұнатса, неміс рыцарлары жаяу соғысқанды жақсы көретін. Византиялық грек тарихшысы Жохан Киннамос: «Француздар атқа мінуде және найзамен шабуыл жасауда ерекше қабілетті, олардың ат әскері немістерден жылдам. Бірақ немістер француздардан жақсы жаяу соғыса алады және үлкен қылыш қолдануда шебер» деп жазды. Конрад III батыл рыцарь деп есептелді, бірақ дағдарыс кезінде шешім қабылдауда ұйымсыздық танытқан. Людовик VII - діншіл, сезімтал жағы бар христиан, оның замандастары, мысалы, Клерволық Бернард, оның әйелі Элеонора Аквитаниялыққа соғысқа немесе саясатқа қарағанда көбірек ғашық болғаны үшін жиі сынаған. Англия королі Стивен өзінің мемлекетіндегі ішкі жанжалдарға байланысты екінші крест жорығына қатыспады. Ал Шотландия королі Дәуіт I-ді өзінің поддандылары крест жорығына қатысудан қайтарды.

Шығыс

Жоселин II Эдесса қаласын қайтарып алды және Зенги өлтірілгеннен кейін цитадельді қоршады, бірақ Нур ад Дин оны 1146 жылдың қараша айында жеңді. 1147 жылдың 16 ақпанында француз крестшілері өздерінің жолын талқылау үшін Этамп қаласында бас қосты. Немістер Венгрия арқылы құрлықпен саяхаттауды шешті; олар теңіз жолын саяси жағынан қолайсыз деп есептеді, себебі Сицилияның Рожер II Конрадтың жауы болды. Француз ақсүйектерінің көпшілігі оларды Византия империясы арқылы өткізетін құрлық жолына сенімсіздікпен қарады, оның беделі әлі де Бірінші крест жорығының қатысушыларының баяндамаларынан зардап шегіп жатты. Дегенмен, француздар Конрадты ұстанды және 15 маусымда жолға шығуға бел буды. Рожер II намысты және одан әрі қатысудан бас тартты. Францияда Аббат Сугер Этампта өткен кеңесте (және Папа тағайындағаннан кейін) король крест жорығына кеткен кезде регенттердің бірі ретінде тағайындалды. Германияда Адам Эбрах тағы уағыз айтты, ал Фрайзингтік Отто да крестке қабылдады. Немістер Пасха күні жолға шығуды жоспарлаған, бірақ мамыр айына дейін күтіп қалды.

Неміс жолы

Неміс крестшілері папаның легаты және кардинал Теодуинмен бірге француздармен Константинопольде кездесуді жоспарлады. Оттакар III Стыриялық Конрадқа Венада қосылды, ал Конрадтың жауы Гез II Венгрия оларға зиянсыз өтулеріне мүмкіндік берді. 20 000 сарбаздан тұратын неміс әскері Византия аумағына келгенде, император I Мануил Комнен олардың шабуыл жасауы мүмкін деп қорқып, Византия әскерлерін дайындады. Филиппополис және Адрианополь маңында наразы немістермен шағын шайқастар болды, онда византиялық генерал Просух Конрадтың немере інісі, болашақ император I Фридрих Барбароссамен соғысты. Бұған қоса, қыркүйек айының басында су тасқынынан неміс сарбаздарының бір бөлігі қаза тапты. Бірақ 10 қыркүйекте олар Константинопольге жетті, онда I Мануилмен қарым-қатынас нашар болды, нәтижесінде Константинополь шайқасы болды. Осыдан кейін немістер Кіші Азияға мүмкіндігінше жылдам өту керектігіне көз жеткізді. I Мануил Конрадтан әскердің бір бөлігін қалдырып, Роджер II-нің Грекия қалаларын тонауына қарсы қорғануға көмектесуді сұрады, бірақ Конрад келіспеді, тіпті олар Роджердің жауы болғанына қарамастан. Кіші Азияда Конрад француздарды күтпеуді шешіп, Рум Селжук сұлтандығының астанасы Иконияға қарай жорыққа шықты. Конрад әскерін екі бөлікке бөлді. Византия империясының Кіші Азияның батыс провинцияларындағы билігі көбінесе номиналды болды, ал провинциялардың көп бөлігі түрік көшпелілері бақылаған ешкімнің жеріне айналды. Конрад Анатолияға қарсы жорықтың ұзақтығын дұрыс бағаламады және I Мануилдің Анатолиядағы билігі шын мәнінде болғаннан гөрі күштірек деп ойлады. Конрад жақсы жабдықталған әскерлерді және рыцарьларды өзімен алып, қалған әскерін Фрайзингтік Оттонмен бірге жағалау жолымен жіберді. 25 қазан 1147 жылы Селжуктар Дорилеумның екінші шайқасында король Конрадтың жасағын толығымен талқан етті. Шабуыл кезінде түріктер әдеттегі тактикасын қолданды: алғашқыда шегініп, содан кейін негізгі әскерден бөлініп қалған неміс кавалериясын қуып жеңіп алды. Конрад Константинопольге баяу шегінуді бастады, оның әскері түріктердің күйісөздерінен және артқы қатарға жасаған шабуылдарынан қарық болды. Конрадтың өзі олармен болған шайқаста жараланды. Германия әскерінің екінші бөлігін корольдің жартылай інісі, Фрайзинг епископы Оттон басқарды. Олар оңтүстікке қарай Жерорта теңізі жағалауына қарай жорық жасады және 1148 жылдың басында жеңіліске ұшырады. Оттон басқарған әскерлер қиын өңірден өту кезінде азық-түліксіз қалды және 16 қарашада 1147 жылы Лаодикия маңында Селжук түріктерінің шабуылына ұшырады. Оттонның әскерінің көп бөлігі шайқаста қаза тапты немесе тұтқынға алынып, құлдыққа сатылды.

Француз бағыты

Француз крестшілері 1147 жылы маусымда Луи, Эльзастағы Тьерри, Бардың Рено I, Савойдың Амадей III және оның жартылай бауыры Вильгельм V Монферрат, Оверньнің Вильгельм VII және басқалармен бірге Метстен аттанды. Олармен бірге Лотарингия, Бретань, Бургундия және Аквитания әскерлері де болды. Прованстан келген әскер, Тулузалық Альфонс басқарып, тамызға дейін күтіп, теңіз жолымен өтуге шешім қабылдады. Вормста Луи Нормандия және Англиядан келген крестшілермен қосылды. Олар Конрадтың жолын салыстырмалы түрде бейбіт түрде ұстанды, бірақ Геза, Луидің Венгрияның сәтсіз тақ талап етушісі Борис Каламанды әскеріне қабылдауына наразылық білдіргенде, Венгрия королі Гезамен қақтығысқа келді. Византия аумағындағы қарым-қатынастар да шиеленісті болды, ал француздардың қалған бөлігінен бұрын жолға шыққан лотарингиялықтар, жолда кездескен немістермен де қақтығысқа түсті. Луи мен Мануил I арасындағы алғашқы келіссөздерден кейін, Мануил Румға қарсы әскери жорығын тоқтатты және өзінің жауы, Сұлтан Месуд I-мен бітімге келді. Мануил мұны өзінің империясын Тұңғыш крест жорығынан бері ұрлық және сатқындықпен танылған, сондай-ақ Константинопольге қарсы зұлым ниеттері бар деп күдіктелген крестшілерден қорғау үшін еркін қолға алу үшін жасады. Дегенмен, Мануилдің француз әскерімен қарым-қатынасы немістермен салыстырғанда жақсырақ болды және Луи Константинопольде жоғары деңгейде күтіліп алынды. Кейбір француздар Мануилдің сельджуктармен жасаған бітіміне ашуланып, Роджер II-мен одақтасып, Константинопольге шабуыл жасауды ұсынды, бірақ Луи оларды тоқтатып қалды. Савойя, Овернь және Монферрат әскерлері Италия арқылы құрлықпен өтіп, Бриндизиден Дураццоға жеткен соң, Константинопольде Луиге қосылды. Содан кейін бүкіл әскер Босфорды кешіп Кіші Азияға аттанды. Гректер немістердің Иконияны (Коньяны) басып алғаны туралы қауесеттерге қуанды, бірақ Мануил Луиге византиялық әскерді беруден бас тартты. Сицилияның Рожер II Византия аумағына басып кірген еді, сондықтан Мануилге Пелопоннестегі барлық әскері қажет болды. Осылайша, немістер де, француздар да Бірінші крест жорығының әскерлерінен айырмашылығы, византиялық көмексіз Азияға енді. Әкесі Алексий I-нің үлгісін ұстанған Мануил, француздардан империяда басып алған барлық жерді қайтаруға ант беруін талап етті. Француздар Лопадионда Конрад әскерінің қалдықтарымен кездесті, ал Конрад Луидің күштеріне қосылды. Олар Отто Фрайзингтің жолын ұстанды, Жерорта теңізі жағалауына жақындап, желтоқсанда Эфеске жетті, онда түріктер шабуылға дайындалып жатқанын білді. Мануил Луидің жол бойында тонауы мен қарақшылығына наразылық білдіретін елшілерді де жіберді, және византиялықтар түріктерге қарсы оларға көмектеседі деген кепілдік болмады. Осы уақытта Конрад ауырып, Константинопольге қайтып оралды, онда Мануил жеке оған қарады. Ал Луи түрік шабуылы туралы ескертулерге мән бермей, француз және неміс аман қалғандарымен Эфестен шықты. Түріктер шабуылға дайын тұрды, бірақ 1147 жылғы 24 желтоқсандағы Эфес шайқасында француздар жеңіске жетті. Француздар сол айдағы Меандр шайқасында да түрік шабуылын тойтарды. Олар 1148 жылдың қаңтар айының басында Лыкус өзенінің жанындағы Лаодикеяға жетті, сол жерде Отто Фрайзингтің әскері жақында жойылған еді. Маршқа қайта оралған Савойлық Амадей басқаратын авангард, Кадмус тауының шайқасында әскердің қалған бөлігінен бөлініп қалды, онда Луидің әскері түріктерден ауыр шығынға ұшырады (6 қаңтар 1148). Одо де Дюильдің айтуынша, Луи бір тасқа өрлеп, түріктер оны танымағандықтан назарына іліктірмеді. Түріктер одан әрі шабуыл жасауға тырыспады және француздар Атталияға қарай жол тартты, түріктер оларды алыстан қысымға ұшыратып, өздері мен аттары үшін азық-түлік жинауына кедергі жасау үшін жерді өртеп жіберді. Луи енді құрлықпен жүруге ниеті болмады, сондықтан Атталияда флотты жинап, Антақияға теңіз жолымен саяхаттауға шешім қабылдады. Дауылдардың салдарынан бір ай бойы күткеннен кейін, уәделенген кемелердің көпшілігі келмеді. Луи мен оның серіктері кемелерді өздеріне алды, ал әскердің қалғаны Антақияға ұзақ сапарды жалғастыруға мәжбүр болды. Әскер түріктер немесе ауру-сырқаудан дерлік толығымен жойылды.

Иерусалимге жол

Дауылдар кешіктіргенімен, Людовик ақырында 19 наурызда Антиохияға жетті; Савойялық Амадей жол бойы Кипрде қайтыс болды. Луиді Элеонораның ағасы Пуатьелік Реймонд қарсы алды. Реймонд одан түріктерге қарсы қорғануға көмектесуін және оған Эдессаға кіретін қақпа ретінде қызмет еткен мұсылман қаласы Алеппоға қарсы жорыққа еріп баруын күтті, бірақ Луи бас тартты, крест жорығының әскери жағына назар аудармай, Иерусалимге қажылық сапарын аяқтауды жөн көрді. Элеонора қалада болған уақытын ұнатты, бірақ оның ағасы отбасының жерлерін кеңейту үшін қалуға және король Крест жорығының әскери мақсатына көмектеспесе, Луиден ажырасуға шақырып өтінді. Осы кезеңде Реймонд пен Элеонораның арасында махаббат оқиғасы болды деген қауесет тарады, бұл Луи мен Элеонораның некесінде шиеленіс тудырды. Луи дереу Антиохиядан Триполиге кетті, Элеонора тұтқындалды. Осы уақытта Фрайзингтік Отто және оның әскерлерінің қалдығы сәуір айының басында Иерусалимге келді, ал одан кейін Конрад келді. Иерусалимнің латын патриархы Фульк Луиді оларға қосылуға шақыру үшін жіберілді. Лиссабонда тоқтаған флот та осы шамада келді, сондай-ақ Тулуза графы Альфонсо Жордан басқарып келген провансальдықтар да Еуропадан келді. Альфонсо Иерусалимге жетпеді, ол Кесарияда қайтыс болды деген болжам бар. Рамон Альфонсоны улады деген айып көптеген провансальдықтарды кері қайтарды. Крест жорығының бастапқы мақсаты Эдесса болғанмен, король Балдуин III және Темплерлердің басты нысаны Дамаск болды. Крестшілердің келуіне жауап ретінде Дамаск регенті Мү'ин ад-Дин Унур соғысқа қарсы дайындықтарды қызу жүргізе бастады, Дамасктың бекіністерін нығайтты, әскерлерді қалаға шақырып, Дамаскқа баратын жолдағы су көздерін жойды немесе басқа бағытқа бұрды. Унур Алеппо мен Мосулдың Зангид билеушілерінен көмек сұрады (әдетте олар оның қарсыластары болды), бірақ бұл мемлекеттердің күштері Дамаск маңындағы шайқасқа уақытында келмеді. Зангид билеушілері Дамаскіге әскер жіберуді кешіктіргені анық, өйткені олардың қарсыласы Унур қаласын крестшілерге жоғалтуы мүмкін деп үміттенген.

Пальмария кеңесі

Иерусалимнің ақсүйектері Еуропадан келген әскерлерді құрметпен қарсы алды. Крестшілер үшін ең қолайлы мақсатты анықтау үшін кеңес 1148 жылғы 24 маусымда өтті, онда Иерусалимнің Жоғарғы соты Еуропадан жаңадан келген крестшілермен Иерусалим крестшілер патшалығының маңызды қаласы Акраға жақын Пальмареяда кездесті. Бұл соттың тарихындағы ең әсерлі жиын болды. Нәтижесінде, Иерусалим патшалығының бұрынғы одақтасы болған, бірақ Зенгидтерге адалдығын ауыстырып, 1147 жылы патшалықтың одақтас қаласы Босраға шабуыл жасаған Дамаск қаласына шабуыл жасау туралы шешім қабылданды. Тарихшылар Дамаскіні қоршаудың Эдессаны қоршаудан артық екенін «түсіндірілемейтін ақымақтық» деп бағалайды. Дамаск атабегі Унур мен Зангидтердің күшейіп келе жатқан ықпалына байланысты көптеген тарихшылар крестшілердің күштерін Зангидтерге қарсы жұмылдырғандары дұрыс болар еді деген пікірде. Соңғы кезде Дэвид Николь сияқты тарихшылар Дамаскіге шабуыл жасау шешімін қорғап, Дамасктың Оңтүстік Сириядағы ең күшті мұсылман мемлекеті болғанын, христиандар Дамаскіні бағындырса, Нұр әд-Диннің күшеуіне қарсы тұруға тиімдірек болар еді деп санайды. Ұнұр екі мұсылман билеушісінің әлсізі болғандықтан, Нұр әд-Диннің жақын арада Дамаскіні басып алуы анық болды, сондықтан крестшілер үшін осы қаланы Зангидтерден ұстап тұру тиімдірек көрінді. Шілде айында олардың әскерлері Тиберияда жиналып, Баниас арқылы Ғалилея теңізінің айналасымен Дамаскіге бет алды. Әскер саны шамамен 50 мыңға жуық болды.

Дамаскты қоршау

Крестшілер Дамаскіге батыстан шабуыл жасауға шешім қабылдады, себебі бау-бақшалар оларды тұрақты азық-түлікпен қамтамасыз ететін. Олар 23 шілдеде Дарайяға келді. Келесі күні мұсылмандар шабуылға дайын тұрды және Дамасктың сыртындағы жеміс бақшалары арқылы жылжып келе жатқан әскерге үздіксіз шабуылдады. Қорғаушылар Мосулдың Сайф ад-Дин Гази I мен Алеппоның Нур ад-Диннен көмек сұрады, және Нур ад-Дин жеке басқарып крестшілер лагеріне шабуыл жасады. Крестшілер қабырғалардан бау-бақшаға кері шегінді, бұл оларды тұзақтар мен партизандық шабуылдарға осал қылды. Вильгельм Тирдің мәлімдеуінше, 27 шілдеде крестшілер қаланың шығыс жағындағы, нашар қорғалған, бірақ азық-түлік пен суы аз жазыққа көшуге бейімделді. Кейбір деректерде Унур басшыларға нашар қорғалатын позицияға көшу үшін пара бергені, ал крестшілер үйлеріне қайтса, Унур Нур ад-Динмен одағын үзуге уәде бергені айтылады. Осы уақытта Нур ад-Дин мен Сайф ад-Дин келді. Нур ад-Диннің майданға келуінен кейін крестшілердің бұрынғы жағдайларына оралуы мүмкін болмады. Жергілікті крестшілдер қоршауды жалғастырудан бас тартты, сондықтан үш патшаның қаладан кетуден басқа жолы қалмады. Бірінші Конрад, содан кейін әскердің қалған бөлігі 28 шілдеде Иерусалимге шегінуге шешім қабылдады, бірақ олардың барлық шегінуі бойымен түрік садақшылары үздіксіз мазалады.

Негізгі дереккөздер

Осберн. Лиссабонды бағындыру туралы. Лиссабонды жаулап алу. Чарльз Венделл Дэвид редакциялап, аударған. Колумбия университетінің баспасы, 1936. Деуілдің Одосы. Людовик VII-нің Шығысқа аттануы. Вирджиния Джинджеррик Берри редакциялап, аударған. Колумбия университетінің баспасы, 1948. Фрайзингтік Отто. Фредерик I императорының тарихы. Фредерик Барбароссаның ерліктері. Чарльз Кристофер Мироу редакциялап, аударған. Колумбия университетінің баспасы, 1953. Крестшілердің Дәмәск хроникасы, Ибн әл-Каланисидің жылнамасынан алынып, аударылған. Х. А. Р. Гибб редакциялап, аударған. Лондон, 1932. Византия қаласы, Никетас Хониаттың жылнамалары, Гарри Дж. Магулиас аударған. Уэйн штаты университетінің баспасы, 1984. Джон Циннамус, Джон мен Мануил Комненнің істері, Чарльз М. Брэнд аударған. Колумбия университетінің баспасы, 1976.

Екіншілік көздер

Ферзоко, Джордж. "Екінші крест жорығының бастауы". Герверсте (төменде қараңыз) және онлайн қолжетімді. Герверс, Майкл, ред. Екінші крест жорығы мен цистерциандықтар. Сент-Мартин баспасы, 1992 жыл. Харрис, Джонатан, Византия және крест жорықтары, Блумсбери, 2-басылым, 2014 жыл. Филипс, Джонатан және Мартин Хох, ред. Екінші крест жорығы: көлемі мен салдары. Манчестер университетінің баспасы, 2001 жыл. Виллегас Аристизабал, Лукас, "Тортосаны басып алу және қоныстандырудағы англо-нормандық араласу, 1148–1180", Крест жорықтары 8 (2009): 63–129. Виллегас Аристизабал, Лукас, "Англо-норман крестоносшыларының Лиссабонды басып алуға жасаған сәтсіз әрекетін қайта қарау, шамамен 1142 жыл", Португалиялық зерттеулер 29:1 (2013), 7–20 бб.