Кіріспе

Артиллериялық зымыраның түрі

Конгрев зымыраны – 1808 жылы британдық өнертапқыш сэр Уильям Конгрев жасаған зымырандық артиллерияның түрі. Оның дизайны Майсур мемлекетінің Шығыс Үндістан компаниясына қарсы Екінші, Үшінші және Төртінші Англо-Майсур соғыстары кезінде қолданған зымырандарына негізделген. Вулвичтегі Корольдік артиллерияның полковнигі, генерал-лейтенант Томас Дезагульер олардың тиімділігі туралы есептерге әсерленді және өзінің зымыран қаруын жасау үшін бірнеше сәтсіз тәжірибелер жүргізді. Майсур мемлекетінің Британдық Үндістанға қосылуынан кейін, Типу Сұлтанның Серінгапатам қоршауында қаза болуына байланысты бірнеше майсур зымыраны Ұлыбританияға жіберілді. Жоба көбінесе Уильям Конгревпен жалғастырылды, ол Вулвич Арсеналының зертханасында ғылыми-зерттеу және әзірлеу бағдарламасын құрды. Даму жұмыстары аяқталғаннан кейін зымырандар солтүстікке қарай, Эссекс округіндегі Уолтхам аббаттығына жақын жерде көптеп өндірілді. Оған "Серінгапатамдағы британдықтар жаудың снарядтарынан немесе басқа қаруларынан гөрі зымырандардан көбірек зардап шекті" делінді. "Бір рет кем дегенде бір зымыран үш адамды өлтіріп, басқаларын ауыр жарақаттады", - деді куәгер. XIX ғасырда британдықтар, ресейліктер және Парагвай зымырандарды қолданды.

Үндістан зымырандары

Майсур патшасы Типу Сұлтан мен оның әкесі Хайдер Али жаудың позицияларына қарсы ракеталық артиллерия қолдауымен жаппай шабуылдарды қолданудың әскери тактикасын жасады. 1792 жылы Типу Сұлтан "Фатхул Мужахидин" атты әскери нұсқаулық жазды, онда әр Майсур бригадасына (кушундар деп аталатын) ракеталық артиллерияға маманданған екі жүз артиллерияшы тағайындалды. Майсурдың 16-24 жаяу әскері кушуны болды. Ракеталар мен фейерверктер жасалатын қалалар "тарамдал пет" ("галактика нарығы") деп аталды. Ракеташылар ракеталарды цилиндр диаметрі мен нысанаға дейінгі қашықтық бойынша есептелген бұрышта ұшыруға оқытылды. Сонымен қатар, соғыста бір мезгілде бес-онға дейін ракета атуға қабілетті дөңгелекті ракета ұшыру құрылғылары қолданылды. Ракеталар әр түрлі өлшемде болуы мүмкін, бірақ әдетте ұзындығы шамамен 122 см, диаметрі 15 см болатын, бір жағынан жабық, жұмсақ соққымен жасалған темір цилиндрлі корпустан тұрады және шамамен 122 см ұзындығындағы бамбук мойынына бекітілді. Темір түтік жану камерасы ретінде қызмет етіп, ішінде жақсы жиналған қара ұнтақ болды, ол жанармай ретінде пайдаланылды. Шамамен 450 грамм ұнтақ тасымалдайтын ракета шамамен 914 метрге дейін ұшуға қабілетті болды. Еуропадағы ракеталар темір корпуста болмағандықтан және үлкен камералық қысымға төтеп бере алмағандықтан, олар мұндай қашықтыққа жете алмады. Хайдер Али соғыста алғашқы темір корпусты ракеталарды енгізді. Хайдер Алидің әкесі Будикоттегі наик немесе бас констебль болды және ол Аркоттың навабы үшін 50 ракеташыға басшылық етті. Хайдер Али тұсында Мэйсур армиясында 1200-ге жуық адамнан тұратын тұрақты ракета корпусы болды.

Екінші англо-Майсур соғысы

Екінші ағылшын-майсур соғысының (1780) Полилур шайқасында полковник Уильям Бейлидің оқ-дәрі қоймалары Типу Сұлтанның майсур зымырасының соққысынан жарылған деп саналады, бұл британдықтардың жеңілісіне себеп болды.

Үшінші англо-Майсур соғысы

1792 жылы Үшінші англо-майсур соғысында Типу Сұлтанның 120 және 131 адамнан тұратын екі ракеталық бөлімі қолданылғаны айтылады. 1792 жылғы 6 ақпан күні түнде Кавери өзеніне қарай солтүстіктен шабуыл жасағанда подполковник Нокс Шрирангапатна жанында ракеталарға шалдықты. Ракета корпусы Типу Сұлтанның әскерінде ақырында шамамен 5000 адамға дейін жетті. Майсур ракеталары салтанатты мақсаттар үшін де пайдаланылды. Майсурдың якобиндік клубы Типу Сұлтанға делегация жіберді, және салют ату ретінде 500 ракета ұшырылды.

Төртінші англо-Майсур соғысы

Төртінші англо-майсур соғысында ракеталар бірнеше рет қолданылды. Олардың бірі - кейіннен Веллингтонның бірінші герцогы және Ватерлоо шайқасының батыры ретінде танымал болған полковник Артур Уэлслиге қатысты. Форресттің сөзін келтіре отырып: "Бұл жерде (Сұлтанпет ауылының жанында, 5-сурет) үлкен топай немесе бақ болды, ол Типудің ракеташыларына пана берді және қоршауды Шрирангапаттанам аралына жақындатудан бұрын оны тазарту қажет еді. Бұл операцияға таңдалған командир полковник Уэлсли болды, бірақ 1799 жылдың 5 сәуірінде қараңғыда топайға қарай жылжу кезінде, ол зымырандар мен мылтық атыстарына ұшырады, жолын жоғалтты және, Бейтсон әдепті түрде айтқандай, қолайлы мүмкіндік туғанға дейін "шабуылды кейінге шегерді". Уэлслидің сәтсіздігін Бейтсон және басқа да тарихшылар жасырды, бірақ келесі күні таңертең ол шабуылды жаңару үшін күш жиналғанда есеп бермеді. "1799 жылдың 22 сәуірінде, негізгі шайқасқа он екі күн қалғанда, ракеташылар британдық лагердің артына өтіп, содан кейін 'бірден көптеген ракеталар атты', бұл 6000 үнді жаяу әскерінің және француз корпусының шабуыл бастауын белгіледі, олардың барлығын Мир Ғұлам Хусейн мен Мохамед Хулеен Мир Миранс басқарды. Ракеталардың қашықтығы шамамен 1000 метрге жетеді. Кейбіреулері жарылыс сияқты жарылып кетті. Ал кейбіреулері, жер ракеталары деп аталатын, жерге тигеннен кейін қайтадан көтеріліп, күштері таусылғанша иректелген қозғалыспен жүреді. Бір британдық офицер, аты-жөні Бейли, былай деді: "Бізді ракеташылар соншалықты мазалады, қауіпсіз қозғалу мүмкін емес еді". Ол жалғастырды: "20 мың жаудың зымырандары мен мылтық атыстары үздіксіз болды. Мұндай нөсер бұрын болған емес. Көк шамдардың әрбір жарқылына зымырандардың жауыны ілесіп келді, олардың кейбіреулері колоннаның басына кіріп, артына өтіп, өлім, жарақаттар және оларға әрдайым бекітілген жиырма немесе отыз футтық бамбуктан қорқынышты жарақаттар келтірді". 1799 жылдың 2 мамырында Шрирангапаттанамдағы шешуші британдық жеңіс кезінде британдық оқ Типу Сұлтанның бекінісіндегі ракета қоймасына тиіп, оны жарылып, қамалдан қара түтіннің биік бұлтын көтеріп, ақ жарықтардың каскадымен бірге шықты. Бейрд 4 мамыр күні түстен кейін фортқа соңғы шабуыл жасады, оған тағы да "ашулы мылтық пен зымыран атысы" қарсы алынды, бірақ бұл көп көмектеспеді. Форт шамамен бір сағатта алынды; тағы бір сағаттан кейін Типу атылды (оның қайтыс болған уақыты нақты белгісіз) және соғыс тиімді түрде аяқталды. Шрирангапатна құлағаннан кейін 600 ұңғы, 700 қолданысқа жарамды ракета және 9000 бос ракета табылды. Кейбір ракеталардың цилиндрлері тесілген, осылайша оларды өртке қатысты пайдалануға болады, ал кейбіреулерінде бамбукқа байланған темір ұштар немесе болат пышақтар болды. Бұл пышақтар ракеталардың ұшу соңында тұрақсыз болуына себеп болды, пышақтар айналып, ұшқан қамыс сияқты жолындағы барлық нәрсені кесіп тастады.

Уильям Конгрев

Конгрев 1804 жылы Лондон нарығынан ең жақсы ракеталарды сатып ала бастады, бірақ олардың ең үлкен қашықтығы 600 ярд екенін анықтады. Өз қаражатынан "бірнеше жүз фунт стерлинг" жұмсап, ол 1500 ярд қашықтықта ұшатын ракета жасады. Содан кейін ол Лорд Чатхэмге (Орданс департаментінің жауапты министрі) Вулвичте ірі ракеталар жасауға рұқсат сұрады. Рұқсат берілді және "алты фунтты бірнеше ракета" ол бұрын анықтаған принциптер бойынша "толық екі мың ярдқа" жетеді. 1806 жылдың көктеміне қарай ол 32 фунтты ракеталарды шығарып, олардың қашықтығы 3000 ярдқа жетеді. Конгрев өзінің ракеталық жобаларын қолдаған және 1811 жылдан бастап оның үйінде атбасар болып қызмет еткен Принц-Регенттің достығына ие болды. Принц-Регент сонымен қатар Ганновердің курфюрсты болды және оған 1811 жылы Ганновер армиясының артиллериясында подполковник шені берілді. 1813 жылы Конгрев Артиллерия полкінің шенімен Ракета корпусына басшылық ету ұсынысынан бас тартты. Конгрев екі патент алды және ракета техникасы туралы үш кітап жариялады.

Наполеон соғыстары

Конгрев зымырандарын Наполеон соғыстары кезінде негізгі пайдаланушы Корольдік флот болды, ал Корольдік теңіз артиллериясының адамы ракеталарды пайдалануда сардар болды. Әскери-теңіз флоты «Галго» мен «Эребус» кемелерін ракеталық кемелерге айналдырды. Армия да қатысып, түрлі ракеталық бөлімдермен таныстырылды, олар 1814 жылдың 1 қаңтарында екі ракеталық әскерге, Корольдік ат артиллериясына біріктірілді. 1805 жылдың күзінде үкімет алғашқы сынақ ретінде Булоньге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Уильям Сидни Смит экспедицияны басқаруға таңдалды, оған Конгрев те еріп жүрді. Күшті жел мен толқындар 20-сы мен 21-сі күндері операцияларды қиындатты, сондықтан шабуыл сәтті болмады. 1806 жылдың сәуір айында контр-адмирал Сидни Смит Сицилия мен Неаполь Корольдығына француздарға қарсы күресте көмектесу үшін Жерорта теңізіне ракеталар алып барды. Бәлкім, Неапольдің жанындағы Гаетада Конгревтің зымырандары алғаш рет шайқаста сәтті пайда болды. Дегенмен, екінші Булонь ракеталық экспедициясы одан да әйгілі және әдетте алғашқы сәтті әрекет деп есептеледі. 1806 жылдың 8-9 қазанында коммодор Эдвард Оуэн Булоньдегі француз флотилиясына шабуыл жасады. «HMS Musquito» кемесінің капитаны Уильям Джексон 32 фунттық Конгрев зымыранын атқан қайықтарды басқарды. Түн құрғанда 24 кеме қатар тұрып, Булоньге 2000-ға жуық зымыран атты. Шабуыл 30 минутқа созылды. Шабуыл бірнеше өртке себеп болды, бірақ одан басқа әсері шектеулі болды. Дегенмен, бұл британдықтарды ракеталарды бірнеше рет қолдануға итермеледі. 1807 жылы Копенгаген металл шарлары, жарылғыш және өрт сөндіруші бомбалары бар 14000-нан астам зымыранмен, минометтерден және зеңбіректерден бомбаланды, сондай-ақ 300-ге жуық Конгрев зымыраны қолданылды. Ракеталар қаланың өртке орануына себепкер болды. Жеңіл, алты фунттық майдан ракеталары 1807 жылы екінші Египет жорығына жіберілді, бірақ бұл сынақ сәтсіз аяқталды. Конгрев 1809 жылдың 11 сәуірінде Экс және Баск жолдарындағы француз флотына қарсы отпен, ракетамен және снарядтармен шабуыл жасаған Лорд Кокрейнге қосылды. 1809 жылғы Вальчерен жорығында «Конгрев» кемесі, соғыс кемесіне айналдырылып, кейін оның жанына 21 «ракеталық тесік» орнатылып, Congreve зымыранын атқылауға бейімделген сауда кемесі пайда болды. Бұл ракеталық кеме Флашингке қарсы теңіз шабуылында қолданылды, онда олар француздардың генерал Монетің Лорд Чатхэмға олардың қолданылуына қарсы ресми наразылық білдіруіне себеп болды. Конгрев де осы шайқасқа қатысып, бес жерлік ракеталық құрылғыны басқарды. 1810 жылы Веллингтон Конгревтің жаңа 12 фунттық зымыранды полигонға түсіру сынағына келісті. Ол сәтті болмады және тоқтатылды. 1813 жылдың мамыр айында Вулвичте екінші капитан Ричард Богтың басшылығымен ракеталармен жаттығудан өткен бөлімше Корольдік артиллерия офицерлерінің комиссиясымен тексерілді, олар оны шайқаста сынап көруді ұсынды. 1813 жылдың 7 маусымында Богтың бөлімшесі «Ракеталық бригада» деп аталды. Жаңа атағын алғаннан кейін Ракеталық бригадаға белсенді қызметке кіріп, Бернадоттың басшылығындағы Солтүстік армияға қосылуға бұйрық берілді. Модификацияланған 12 фунттық зымыранды жердегі атыс ордаларынан төмен траекториямен пайдаланып, бригада 1813 жылдың 18 қазанында Гохрде шайқасында және Лейпциг шайқасында әрекетке түсті, онда ол бес француз және саксон батальондары басып алған француз бекінісі Паунсдорфқа шабуыл жасауға сәтті қолданылды. Соңғы науқанда Ракеталық бригада Фредериксфорт пен Глюкштадтты қоршауға алуда да қолданылды, олар 1813 жылдың 13 желтоқсаны мен 1814 жылдың 5 қаңтарында берілді. 1814 жылдың 1 қаңтарында бөлімше «2-ші ракеталық әскер RHA» атауын алды және 18 қаңтарда Голландиядағы сэр Томас Грэмнің басшылығымен күшке қосылуға бұйрық алды. 1813 жылдың қыркүйегінде Веллингтон Испаниядағы армияға ракеталар жіберуге келісті, бірақ оған күдікпен қарады. 1813 жылдың 3 қазанында Вулвичтен тағы бір Корольдік артиллерия бөлімшесі зымырандарды атқылауға дайындықпен ұшып кетті. Бұл топ «Ракеталық компания» деп аталды және капитан Лейннің басшылығымен шамамен алпыс адамнан тұрды. 1814 жылдың 1 қаңтарында капитан Элиоттың басқа бөлімшесімен бірге «1-ші ракеталық әскер RHA» атауын алды. Капитан Лейннің ракеталары 1814 жылдың 23 ақпанында Адур өзенін кесіп өтуде және 1814 жылдың 10 сәуірінде Тулуза шайқасында Жарым арал соғысының соңғы шайқасында өте сәтті қолданылды. Сол жылы олар Луизианадағы Нью-Орлеандағы американдық армияға қарсы апатты жорыққа жіберілді. 1815 жылдың 30 сәуірінде Ватерлоо жорығы кезінде 2-ші ракеталық әскердің басшылығын ресми түрде капитан Уиниатс қабылдады. Веллингтон ракеталарға қарсы болғандықтан, Уиниатс өріске 800 ракетамен және бес 6 фунттық зеңбірекпен келді, ракеталар әскер құрамындағы қалыпты гаубицаны алмастырған сияқты. 1813 жылы Солтүстік Америкаға екі Корольдік теңіз батальоны жіберілді. Әр батальонға 25 адамнан тұратын ракеталық бөлімше қосылды, оларды лейтенанттар Балчильд пен Джон Харви Стивенс басқарды. Екі ракеталық бөлімше де «Mariner» көліктік кемесіне мінгізілді. Ракеталар Форт Освего мен Ландидің жолындағы шайқастарда қолданылды. Британдықтар АҚШ топырағында алғаш рет 1813 жылдың 6 және 7 сәуірінде Делавэр штатындағы Льюеске шабуыл жасағанда Конгрев зымыранын қолданды. Қала 22 сағат бойы бомбаланды. 1814 жылы үшінші Корольдік теңіз батальоны Солтүстік Америкаға келді, оған лейтенант Джон Лоуренс басқарған ракеталық бөлімше қосылды, ол кейін Чесапик науқанына қатысты. Осы науқан барысында британдықтар Бладсберг шайқасында американдық күштерді жеңіп, Вашингтон қаласын басып алып өртеуге себеп болды, сондай-ақ Норт-Пойнт шайқасында ракеталарды қолданды. 1814 жылы АҚШ-тағы Форт МакГенриге қарсы британдықтардың кемеден атқан Конгрев зымырандарын қолдануы АҚШ-тың ұлттық әнұранының бірінші шумағының бесінші жолындағы «қызыл жарқын» фразасына шабыттандырды. Зымырандарды кеменің жанына тесілген тесіктер арқылы төменгі палубада орнатылған 32 фунттық ракеталық батареядан атты. Канадада британдықтар Лаколл Миллдерінің екінші шайқасында 1814 жылдың 30 наурызында ракеталарды қолданды. Корольдік теңіз артиллериясының бөлімшесі атқан ракеталар дәл болмаса да, шабуылдаған американдық күштерді қорқытып, блокхаус пен диірменді қорғауға көмектесті. Ракеталар 1814 жылдың 19 қазанында Кукс Миллдері шайқасында да қолданылды. Генерал Гордон Драммондтың ұн көзіне зиян келтіру үшін жіберілген американдық күштер жеңіл жаяу әскерімен, сондай-ақ жеңіл майдан зеңбірегімен және Конгрев зымырандарымен күштелген контингентпен қарсыласты. Ракеталар американдықтарды шайқас алаңында қатарға тұрудан қайтарды. Корольдік ат артиллериясының 1-ші ракеталық әскерінің капитаны Генри Лейн 1814 жылдың соңында «Mary» көліктік кемесіне 40 артиллерияшымен және 500 ракетамен мінгізіліп, Нью-Орлеанның жанына түсті. Лейтенант Лоуренстің ракеталық бөлімшесі 1815 жылдың ақпанында Форт Боуердегі 1812 жылғы соғыстың соңғы құрлықтағы шайқасына қатысты.

Алжирдің бомбалануы (1816)

Алжир бірнеше жыл бойы қарақшылардың орталығы болды, және оның флоты айтарлықтай үлкенге жетті. Бір қорқынышты оқиғадан кейін жағдай шиеленісті: Ұлыбритания олардың қызметін тоқтатуға шешім қабылдады, ал Нидерланды көмектесуге келісті. Біріккен флот алты британдық желілік кеме және төрт фрегаттан, сондай-ақ бес голланд фрегатынан тұрды; одан әрі 37 пулемет қайығы, 10 миномет қайығы және сегіз зымыран қайығы болды. Лейтенант Дж.Т. Фуллер және Ракеталық топтан 19 сарбаз экспедицияға 2500 зымыранмен бірге қатысып, Корольдік теңіз артиллериясымен бірге шайқасты. Алжирді бомбалау кезінде зымыран қайықтары, пулемет қайықтары және миномет қайықтары порт ішінде орналасқан жау флотына қарсы күресті. "Олардың атысының нәтижесінде порттағы барлық кемелер, сыртқы фрегаттан басқа, өртке ұшырады, ол арсеналға, қоймаларға және қару-жарақ қайықтарына жылдам тарады, бұл қорқынышты әсерлі көрініс болды". Келесі күні Дей капитуляциялап, барлық талаптарды қабылдады.

Киттер аулау (1821)

1821 жылы Гренландия кит аулау аймағына сапар жасаған «Fame» кемесі Congreve зымыранын алып жүрді. Сэр Уильям Конгрев кит аулауда олардың тиімділігін сынау үшін оларды өз қаражатында жабдықтап берді. Артиллерия бас инспекторы және Адмиралтействоның бірінші лорды лейтенант Колхун мен екі теңіз артиллерисін зымыралармен бірге жіберді. Капитан Скорсби маусым айында Гренландия кит аулау аймағынан зымыралардың үлкен табысқа ие болғанын хабарлаған хат жолдады. Келесі хабарламалар зымыралар шамамен 40 метрден атылғанын және дәстүрлі арпунмен ауланған киттерді өлтіруде өте тиімді болғанын көрсетті. Басқа бір кит аулау кемесінде де тәжірибе жүргізілді. 7 қыркүйекте «Маргарет» кемесінің капитаны Кей, Лейтенант Колхунға (R.A.) жолдаған хатында былай деді:

«Congreve зымыраларымен жасаған бірнеше тәжірибем туралы есеп беруге рұқсат етемін. Гарпунерлер дұрыс атпайды деп қорқып, оның әсерін өзім сынап көруге бел будым, және мүмкіндік 8 маусымда ғана туды. Сол күні таңертең кемеге жақын жерде өте ірі кит табылды, мен дереу оны қуа бастадым, жеткілікті жақын келгенде оның қабырғасына зымыран аттым – балыққа тигізген әсері зор болды, оның денесіндегі әр буын дірілдеді, ал осы қозғырлы күйде бірнеше секунд жатқаннан кейін, ол қалпына келмей қайтыс болды. Зымыран май қабатынан өтіп, қабырғаларға жақын жердегі тінді (sic) жарып, жарылғандықтан, кит әлсіреген секілді көрінді. Зымыранның таяғы мен төменгі бөлігі толығымен алынып шықты, ал жоғарғы бөлігі жарылып кетті. Келесі әрекетім 9 шілдеде болды, бұл бұрынғыдай бірдей өлшемдегі кит еді, бірақ балықтың жылдам қозғалысы және теңіздің үлкен толқыны қайықты тұрақсыз еткендіктен, зымыран денесінің ортаңғы бөлігінен төмен кірді, нәтижесінде оның әсері айтарлықтай азайды, алайда жарылыстан оның қаңқасы қатты дірілдеді, ол бірден суға батып, бірақ қайта көтеріліп, көп мөлшерде қан шашырады: содан кейін ол арпунмен тегіштелді және найзалармен өлтірілді. Зымыранның таяғының бір бөлігі ғана табылғандықтан, зымыран балықтың ішінде жарылған болуы мүмкін. Желтоқсан айында лейтенант Колхун Мэриленд штатының Аннаполис қаласында зымыралардың қолданылуын көрсетті. Газетте оның жүргізген тәжірибелері туралы егжей-тегжейлі мәлімет берілді.

Бірінші ағылшын-бірман соғысы

Конгрев зымырандарының жаңа партиясы – бұрын бірмалықтар көрмеген – Янгон шайқасының соңғы кезеңінде (1824 жылдың мамыр-желтоқсаны) және одан кейінгі Данубью шайқасында (1825 жылдың наурыз-сәуірінде) қолданылды, онда зымыран атысы соғысқа қатысқан пілдерді тоқтатты.

Польшадағы конгресс және қараша көтерілісі

1813 жылы Польша Корольдігінің артиллерия капитаны Йозеф Бем Данциг қаласындағы астық қоймаларына отты зымырандардың тигізген әсерін көргеннен кейін, сол кезде поляк тілінде "raca kongrewska" деп аталған тәжірибелерді бастады. Бұл тәжірибелер оның 1819 жылғы "Notes sur les fusées incendiaires" (неміс тілінде: Erfahrungen über die Congrevischen Brand Raketen bis zum Jahre 1819 in der Königlichen Polnischen Artillerie gesammelt, Weimar, 1820) атты еңбегінде аяқталды. Зерттеулер Варшава арсеналында жүргізілді, онда капитан Йозеф Косинский атты артиллерияның шассиінде орналасқан көптүрлі ракеталық шабуылдық құрылғыларды (multiple rocket launchers) жасады. 1822 жылы бригада генералы Пьер Шарль Бонтемп басшылығымен 1-ші ракета корпусы құрылды және 1823 жылы құрылғыларын алды. Бұл бөлім 1830-1831 жылдардағы поляк-орыс соғысында алғашқы шайқасына қатысты. 1831 жылдың 25 ақпанындағы Олсинка Гроховская шайқасының кеш сағаттарында капитан Кароль Скальскийдің ракеташыларынан атылған ракеталық залпылар орыс атты әскерінің шабуылын тоқтатты және оларды кері шегінуге мәжбүр етті, бұл шайқастың бағытын өзгертті. Сонымен қатар, ракеталар поляк азаттық күрескерлерімен Варшаваның соңғы шайқасында (1831 жылдың қыркүйегі) қаланы қорғау үшін бірнеше рет (мыңнан астам сақталған) қолданылды.

Опиум соғыстары

Конгрев зымырандары 1841 жылғы қаңтарда «Немезис» (1839) Кантон порттарын атқылау кезінде қолданыла бастап, 1860 жылғы қыркүйекте Паликао шайқасында пайдаланылды.

Жаңа Зеландия соғыстары

Жаңа Зеландия соғыстары кезінде британдық армия Маори бекіністеріне қарсы Конгрев зымырандарын, пушка атысымен қатар қолданды. Бірақ, зымырандардың әскери маңызын жою үшін қарапайым бекініс қазған жеткілікті болды. Осылайша, пушка сияқты, олар да көбінесе қолданылмай, мәнсіз болып қалды.

Америка Азаматтық соғысы

Конфедерация күштері Congreve зымырандарын сынап көргендігі хабарланды.

Үшжақты одақ соғысы

Бразилия, Уругвай және Аргентинаның Парагвайға қарсы соғысы (1865–1870) кезінде парагвайлықтар бірнеше шайқаста Конгрев зымырандарын қолданды: Риачуэло шайқасы (1865 жылдың 11 маусымы), онда Бразилия теңіз күштеріне қарсы құрлықтан зымырандар сәтсіздікке ұшырады; Пасо-де-лас-Куэвас шайқасы (1865 жылдың 12 тамызы), парагвайлықтар 12 бразилиялық кеме және бір аргентиналық кемеге қарсы артиллерия мен зымырандарды қолданған кезде; Корралес шайқасы (1866 жылдың 31 қаңтары), парагвай зымырандары одақтас жаяу әскер мен атты әскерге қарсы қолданылғанда; Туюти шайқасы (1866 жылдың 24 мамыры), парагвай күштері оларды одақтас атты әскерге шабуыл жасау үшін қолданғанда; Ятайти-Кора шайқасы (1866 жылдың 10 шілдесі), онда Парагвай 68 фунттық зымырандарды ұшыратын екі құрылғыны қолданды; және тағы да Ятайти-Корада (1867 жылдың 20 қаңтары), парагвай зымырандары аргентиналық лагерде өрт тудырды. Бразилия теңіз күштері оларды Курупайти шайқасында (1866 жылдың 22 қыркүйегі) қолданды, парагвайдың нығайтылған траншеялық бекінісін жоюға тырысты, бірақ зымырандар жетіспеді.

Қырым соғысы және 1857 жылғы үндістандық көтеріліс

Қырым соғысы (1853–1856) және 1857 жылғы Үндістан көтерілісі кезінде Корольдік теңіз флотының теңізшілері мен матростары Конгрев зымырандарын қолданды. Капитан Уильям Пильдің басшылығымен "көк жакеттер" (Bluejackets), Лакхнаудың екінші құтқарылуына қатысқан теңіз бригадасының құрамында, сэр Колин Кэмпбелл басқарған күшке қосылды. Уильям Форбс Митчелл жазған, мықты бекітілген Шах Наджаф мешітін басып алу туралы куәгердің баяндамасы бар: соңғы сатыда капитан Пил өзінің "ракета батареясы" деп аталатын құрылғысын алға шығарды және қамалдың қабырғаларындағы адамдарға зымырандар жіберді. Ракета батареясынан екінші оқтан кейін көптеген көтерілісшілер қашып кетті және мешіт соңында шабуылмен алынды. Форбс Митчелл қоршауға кіргенде, көптеген өлген қорғаушыларды тапты. Қазіргі заманғы тарихшының сөзіне сүйенсек, "Пилдің зымырандары шешімді қабылдады және Шах Наджаф британдықтардың қолына түсті, олар кері шегінуге азамат болғанда".

Тірі қалған зымыран

Қару ретінде Конгрев зымырандары 1850 жылдарға дейін үнемі қолданыста болды, содан кейін оларды Уильям Хейлдің жетілдірілген айналмалы конструкциясы ығыстырды. 1870 жылдары Конгрев зымырандары қиын жағдайдағы кемелерге құтқару арқандарын жеткізу үшін пайдаланылды, бұл 1808 жылдан бері қолданылып келген капитан Манбидің минометін және 1820 жылдардың соңында қолданысқа енгізілген Джон Деннеттің (1780-1852) зымырандарын біртіндеп алмастырды. Олар алғаш рет 1832 жылы құтқару операциясында қолданылды және 1890 жылға дейін Irex құтқару операциясында қолданылды. Конгрев зымырандарының әртүрлі үлгілері Firepower – Оңтүстік-Шығыс Лондондағы Корольдік артиллерия мұражайында көрсетілген, олардың мөлшері әртүрлі. Ғылым мұражайында 18 ғасырдың екі үнді соғыс зымыраны сақталған. Париждің Теңіз мұражайында да бір зымыран бар. Коннектикут штатының Стонингтон қаласындағы Стонингтон тарихи қоғамының коллекциясында 1814 жылдың тамызында Стонингтон шайқасы кезінде британдықтар қалаға атқан бір зымыран бар. АҚШ-тағы басқа мысалдар Смитсонов ұлттық мұражайында және Форт МакГенри мұражайында көруге болады. Германиядағы Виттенбург мұражайында кейінгі кезеңдегі зымыран бар, ал Лейпциг мұражайында оның көшірмесі сақталған; сондай-ақ Лейпцигтегі жеке коллекцияда да бар.

Жарияланған сипаттамалар

1790 жылдары "Фатхул-мұджахид" басылымы жарық көрді. Бұл Типу Сұлтан, Майсур патшалығының билеушісі жазған әскери нұсқаулық. Ол 1792 жылы британдық армияға қарсы темір қабықшалы ракеталық артиллерияны қолданғаны үшін шайқастағы ракеталық артиллерияның әкесі саналады, бұл әскери тарихтағы технологиялық эволюция болып есептеледі. Серингапатам қоршауы – Үшінші англо-майсур соғысының соңғы шайқасы. 1804 жылы Конгрив "Ракета жүйесінің пайда болуы және дамуы туралы қысқаша есеп" жариялады. Уильям Конгрив, арсенал командирінің ұлы, 1807 жылы "Ракета жүйесінің пайда болуы және дамуы туралы қысқаша баяндама" атты еңбегін жарыққа шығарды. 1814 жылы Конгрив "Ракета жүйесінің егжей-тегжейі" атты еңбегін жариялады. Конгрив, Уильям, мырза. (1827) Конгрив ракета жүйесінің жалпы қағидалары, мүмкіндіктері және қолдану оңайлығы туралы трактат. (Лондон: Лонгман, Рис, Орм, Браун және Грин). Ракета техникасының алғашқы алтын ғасыры: XIX ғасырдағы Конгрив және Хейл ракеталары, Фрэнк Х. Винтер, Смитсонов институтының баспасы, 1990. СЕ Франклин Наполеон және отарлық соғыстардың британдық ракеталары 1805-1901 ж. Spellmount Ltd. Веррет, Саймон. Уильям Конгривтің рационалды ракеталары. Корольдік қоғамның жазбалары 63 (2009): 35-56.

Танымал мәдениетте

АҚШ-тың "Жұлдызды байрағы" әнұранындағы "Ракетаның қызыл жарқылы" деген сөздер Конгрев ракеталық шабуылына сілтеме жасайды. Age of Empires III ойынында британдық өркениетте Конгрев ракетасына негізделген ерекше бірлік ретінде зымырандар бар. Mount & Blade: Napoleonic Wars ойынында британдық ракеталық артиллериясы ойналатын класс болып табылады. Empire: Total War ойынында Конгрев ракеталары қолданылатын артиллериялық бөлімше. Бернард Корнвеллдің "Шарптың жауы" романында және оның телевизиялық бейімделуінде Конгрев ракеталары пайда болады және соңындағы жеңіске үлкен үлес қосады. Корнвелл өзінің кейінгі романы "Шарптың Ватерлоосында" Ватерлоо шайқасы кезінде ракетаның тарихи атылуын сипаттайды. Джордж Макдональд Фрейзердің "Флэшмен" романында Гарри Флэшмен орталық Азиядағы ресейлік шабуылды тойтару үшін ресейліктерден тартып алған Конгрев ракеталарын пайдаланады. Тимоти Моның Гонконгтың негізі қалануы туралы "Аралдық иелік" романында Капитан Эллиот Перл өзеніндегі қытай бекіністеріне қарсы "Немезис" кемесінен Конгрев ракеталарын қолданады. К.С. Форестердің "Француздарға өлім" романында 111-113 беттерде 1810 жылғы 13 қарашада Сантаремдегі француз кеме жасау шебін зымырандармен атқылауға жасалған сәтсіз әрекеттің көркемдік суреттемесі берілген. "Террор" телесериалында Франклиннің жоғалған экспедициясы Конгрев ракеталарын алып жүреді және оларды шайқаста қолданады. Тесса Дейрдің "Герцогиня келісімі" (2017) романында басты кейіпкер, Эшбери герцогы, Ватерлоо шайқасында істен шыққан Конгрев ракетасынан ауыр жарақат алып, аман қалған (17-тарау).