Кіріспе
Шыны немесе пластиктен жасалған зертханалық шыны ыдыстар
Қолқа түтік, сондай-ақ культуралық түтік немесе үлгі түтік деп те аталады, зертханада көп қолданылатын шыны ыдыс. Ол саусақтай ұзын, жоғарғы жағы ашық, ал төменгі жағы жабық, шыныдан немесе мөлдір пластиктен жасалған түтік түрінде болады. Қолқа түтіктер көбінесе арнайы тіреуіштерге орналастырылады.
Химия
Жалпы химиялық жұмыстарға арналған сынақ түтіктері әдетте, оның салыстырмалы түрде жоғары температураға төзімділігі үшін шыныдан жасалады. Көбінесе боросиликатты шыны немесе балқытылған кварцтан жасалған, кеңеймейтін шыныдан жасалған түтіктер, бірнеше жүз градус Цельсийге дейін жоғары температураны көтере алады. Химиялық түтіктер әртүрлі ұзындық және енде болады, әдетте ені 10–20 мм, ал ұзындығы 50–200 мм аралығында. Көбінесе, түтіктің жоғарғы жағында ішкі мазмұнды құюға көмектесетін кеңейтілген жиек болады. Химиялық сынақ түтігінің түбі жазық, дөңгелек немесе конус тәрізді болуы мүмкін. Кейбір сынақ түтіктер балқытылған шыны тығыны немесе бұрандалы қақпақты орнатуға арналған. Олардың үстіңгі бөлігінде, әдетте, қарындашпен белгілеуге арналған кішкентай балқытылған шыны немесе ақ глазурлы аймақ болады. Химияшылар сынақ түтікшелерін химиялық заттарды қолдану үшін, әсіресе сапалық тәжірибелер мен талдаулар үшін кеңінен пайдаланады. Олардың шар тәрізді түбі және тік қабырғалары құю кезінде массаның жоғалуын азайтады, жууды жеңілдетеді және мазмұнды ыңғайлы түрде бақылауға мүмкіндік береді. Сынақ түтігінің ұзын, тар мойны газдардың сыртқы ортаға таралуын баяулатады. Сынақ түтікшелері Бунсен немесе спирттік шаммен аз мөлшердегі сұйықтарды немесе қатты заттарды қыздыруға арналған ыңғайлы ыдыстар болып табылады. Түтік әдетте, мойнынан қысқышпен немесе мұнарамен ұсталады. Түтікті еңкейту арқылы, оның түбін жүздеген градусқа дейін қыздыруға болады, ал мойны салыстырмалы түрде салқын қалады, бұл будың қабырғаларында конденсациялануына мүмкіндік береді. Қайнату түтігі – сұйықтықты қайнатуға арналған үлкен сынақ түтігі. Сумен толтырылған сынақ түтігін сумен толтырылған стақанға кері бұрып салу, газдарды жинау үшін жиі қолданылады, мысалы, электролиз демонстрациясында. Химиялық немесе биологиялық үлгілерді уақытша сақтау үшін көбінесе тығыны бар сынақ түтігі қолданылады.
Биологиялық ғылымдар
Мәдениетте өсіруге арналған түтіктер – биология және оған қатысты ғылымдарда түрлі тірі организмдерді, мысалы, көкжасыл балдырлар, бактериялар, көшеттер, өсімдік кесінділері сияқтыларды өңдеу және өсіру үшін қолданылатын сынақ түтікшелері. Мәдениетте өсіруге арналған түтікшелерге арналған кейбір тіреу құрылғылары түтікшелерді көлденеңге жақын орналастыруға арналған, осылайша ішкі өсіру ортасының бетін барынша кеңейтуге болады. Биологияда қолданылатын мәдениетте өсіруге арналған түтікшелер әдетте инъекциялық қалыптау арқылы жасалған мөлдір пластиктен (мысалы, полистирол немесе полипропилен) жасалады және көбінесе қолданғаннан кейін тасталады. Бұралатын қақпағы бар пластикалық сынақ түтікшелері көбінесе Becton Dickinson компаниясының өндірісіндегі "Falcon түтікшелері" деп аталады. Кейбір дереккөздерде сынақ түтікшесі мен мәдениетте өсіруге арналған түтікшенің арасындағы айырмашылық – жиектің болуы деп есептеледі.
Клиникалық медицина
Клиникалық медицинада ауасы алынып тасталған стерильді сынақ түтіктері, вакутайнерлер деп аталады, олар қан, несеп, ірің және синовиялық сұйықтық сияқты физиологиялық сұйықтықтардың үлгілерін жинау және сақтау үшін қолданылады. Бұл түтіктер көбінесе резеңке тығынмен жабылады және көбінесе түтіктің ішіне белгілі бір қоспа салынады, ал тығынның түсі осы қоспаны көрсетеді. Мысалы, көк түсті тығын бар түтік – 5 мл көлемді сынақ түтігі, құрамында қанды ұюға қарсы қолданылатын натрий цитраты бар, ол қанды ұю тестілері және глюкоза-6-фосфат дегидрогеназасын анықтау үшін қолданылады. Медицинада қолданылатын кішкентай құтылардың қақпағы құтының бір бөлігі ретінде жасалған қақпақ түрінде болуы мүмкін (осылайша, жылдам жабылатын қақпақ деп те аталады).
Басқа қолданыстар
Сынама түтіктері кейде зертханадан тыс жерлерде түрлі мақсаттарда қолданылады, мысалы, гүлге қоюға, әлсіз алкогольді сусындарға арналған ыдыс ретінде немесе дәмдеуіштер сақтауға. Оларды жас патша айтықтарының дамуының алғашқы айларында өсіру үшін де пайдалануға болады.
Қайнаған түтік
Қайнату түтігі – Бунсен отқатынның жалынында заттарды күшті қыздыруға арналған кішкентай цилиндр тәрізді ыдыс. Қайнату түтігі, негізінен, сынақ түтігінен шамамен 50%-ға үлкенірек болады. Олар заттардың күшті қайнауын қамтамасыз ету үшін жеткілікті кең етіп жасалған, ал сынақ түтігі тым тар болады. Қыздырғанда қайнаған сұйық сынақ түтігінен сырқырап шығуы мүмкін, себебі газ көпіршіктері айналасындағы сұйықтықтан бөлініп шығуға орын таба алмайды. Бұл құбылыс "домалау" деп аталады.
Жалын түтігі
Жалын түтігі қайнату түтігі сияқты қолданылады, алайда ол одан кішкентай және қабырғасы жұқа болады. Ол негізінен Бунсен ошағы немесе басқа жылу көзімен тікелей қыздырылатын заттардың шағын мөлшерін ұстау үшін пайдаланылады. Осы түтік натрийдің қосылысын анықтау сынағында қолданылады. Жалын түтіктерін кішкентай тесігіне байланысты тазалау қиын болуы мүмкін. Егер заттарды күшті қыздыру үшін қолданса, кейбір күйген қалдықтар қабырғаға жабысып қалуы да мүмкін. Олар көбінесе бір рет қолданылады.