Кіріспе

Брисбен қаласының оңтүстік жаққа орналасқан ішкі аймағы – Австралияның Квинсленд штатындағы Брисбен қаласының маңы. 2021 жылы Уэст-Эндтің халқы 9 474 адамды құрады.

География

Географиялық тұрғыдан алғанда, Вест-Энд батыста және оңтүстікте Брисбен өзенінің ортасымен шектеледі. Хилл-Энд – Вест-Энд ауданының оңтүстік-батысында, Брисбен өзеніне жақын орналасқан шағын аудан. Вест-Энд Оңтүстік Брисбен және Хайгейт-Хилл аудандарымен шектеседі. Бұл үш аудан Брисбен өзенінің түбегін құрайды.

Тарих

Еуропалықтар Вест-Эндке келгенге дейін, қазіргі Брисбен мемлекеттік орта мектебі орналасқан Мусгрейв паркінің жоғарғы бөлігінде маңызды аборигендер лагері болған. Вест-Эндтегі және Спринг-Хиллдегі Баундери көшесі, Веллингтон жолы және Вультур-стритпен бірге, Брисбен қаласының бастапқы шекарасын құраған. Кейіннен, Брисбен осы шекараларға дейін кеңейгенде, полиция Джагера және Турбал халықтарының түнде және сенбі күндері британдық қоныстың шекарасында болуына кедергі келтірді. Полицияның әрекеттері заңмен бекітілген бе, жоқ па деген мәселе туындады. Вест-Энд айманындағы өзеннің барлық жағалауы өтпес жаңбырлы орманмен жабылған. Бұл орын "ағаштардың, жүзімдердің, гүлді өсімдіктердің, еліктердің, бұқалардың, биік пальмалардың, алып папоротниктердің және папоротниктер тұқымдасының жүздеген басқа да түрлерінің, әдемі және сирек орхидеялардың және жабайы құмарлық гүлдерінің" араласып жатқан үйірмесі деп сипатталды. Өзен жағалауында құмды жағажайлар, мыңдаған су лилиялары және салбыраған конвольвулус гүлдері болған. Жаңбырлы орманды бұталық тышқандар немесе қасқыр аяқты меломистер көптеп мекендеген, оларды торларға тігіп аулаған. Оларды әйелдер ғана пісіріп жеген. Олар түрлі арман-ертегілерде және тайпалық дәстүрлерде кездеседі. Курильпа аборигендерінің жер атауы – су тышқандарының жерін білдіретін Курельпа сөзінен шыққан. Оңтүстік Брисбен тұрғындары құрғақшылық кезеңінде су жинау үшін осы жерді пайдаланған. 1875 жылдың 16 тамызында үш мектеп ашылды: Вест-Энд ұлдар мемлекеттік мектебі, Вест-Энд қыздар мемлекеттік мектебі және Вест-Энд кішкентай балалар мемлекеттік мектебі, барлығы 236 оқушы. 1936 жылдың 30 маусымында ұлдар мен қыздар мектептері біріктіріліп, Вест-Энд мемлекеттік мектебі құрылды. 1994 жылдың 16 желтоқсанында кішкентай балалар мектебі Вест-Энд мемлекеттік мектебіне қосылды. Мектеп бастапқыда зират ретінде бөлінген жерге салынған. Алайда, онда ешқандай жерлеу рәсімі өткізілмеген, өйткені 1868 жылы Даттон Паркте әлдеқайда үлкен Оңтүстік Брисбен зираты құрылды. 1879 жылдың ақпан айында Брайтон-роуд қауымдық шіркеуі аяқталды. Оның жобасын Джон Р. Холл жасаған, ал құрылысын Е. Льюис жүргізген. Ол готикалық стильде, төбесі тақтайшамен жабылған. Ішінде сакральді бөлме, әшекейлі веранда және қоңырау мұнарасы болған. Шіркеу 1972 жылдың 21 мамырында жабылды. Ол Брайтон жолы мен Сюссекс көшесінің солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. 1980 жылдың қазанында "Blue Care" басқаратын "Tangara" зейнеткерлер үйі ашылды. 1880 жылдары Монтегю жолы бойында өнеркәсіптік даму болды, соның ішінде Оңтүстік Брисбен газ зауыды, пилорамалар және ағаш өңдеу шеберханасы болды. Фермалар мен бау-бақшалар қалаға жақын болғандықтан, өзеннің желдері мен қоғамдық көліктің жақсаруына байланысты қалалық аудандарға бөлінді. 1884 жылы Вультур-стритте Вест-Энд Веслиан методистік шіркеуі ашылды. Оның жобасын Александр Браун Уилсон жасаған. Ол кірпіштен 2850 фунт стерлингке салынған және 550 адам отыратын. 1977 жылы Австралияның Біріккен шіркеуі құрылғаннан кейін ол Вест-Энд Біріккен шіркеуі болды. Ол Брисбен мұралық тізілімінде тіркелген. Вест-Энд 1885 жылы ашылған трамвай желісімен қызмет көрсететін Брисбеннің алғашқы қала маңындағы аудандарының бірі болды. Бастапқыда трамвайды аттар тартқан және Баундери көшесінде аяқталған, бірақ 1897 жылы желі электрлендіріліп, Вультур-стрит арқылы Хардгрейв жолы мен Хугли көшесінің бұрышына дейін созылды. Кейіннен ол 1925 жылы Хугли көшесінен төменгі Хугли көшесінің соңындағы паром аялдамасына дейін ұзартылды. Трамвай желісі 1969 жылдың 13 сәуірінде жабылды. Санкт-Петер Англикан шіркеуі 1888 жылдың 11 қыркүйегінде Архиекон Натаниел Доуеспен бағышталды. Ғибадатхана Орегон қызыл ағашынан салынған және төбесі тақтайшамен жабылған. Оның жобасын Х. В. Мартин жасаған және 175 адам отыратын. 1995 жылдың 24 сәуірінде шіркеуді жабуды архиепископ Питер Холлингворт мақұлдады. 2022 жылдың қыркүйегінде шіркеу ғимараты балабақша ретінде пайдаланылды. Ол Брисбен мұралық тізілімінде тіркелген. Вест-Энд кітапханасы 1925 жылы ашылды. Қасиетті Франциск Католик шіркеуінің іргетасын 1923 жылдың 10 маусымында Апостольдық делегаты, Монсеньор Бартоломео Каттанео салды. 1923 жылдың 26 қарашасында оны архиепископ Джеймс Дюхиг ашты және батасын берді. Тезірек орын мектеп салуға жеткілікті үлкен емес екені анық болды, сондықтан 1926 жылы Дорнох Террасасының қарсы жағындағы жер сатып алынды және шіркеу ғимараты жаңа орынға (қазіргі 47-59 Дорнох Террасасы) көшірілді. 1928 жылдың 22 қаңтарында шіркеудің жанында архиепископ Дюхигтің қолында Қасиетті Франциск католик бастауыш мектебі ашылды; мектепті Мәршімді әпкелер басқарды және ашылу күні 113 оқушы болды. 1928 жылы үлкен орынға монастырь және пасторлық үй де салынды. Мектеп 1974 жылы ауданның демографиялық жағдайының өзгеруіне байланысты жабылды. Дорнох Террасасы көпірі 1941 жылы аяқталды, ол 1888 жылы салынған Баундери көшесі арқылы ескі көпірді алмастырды. 1941 жылғы көпір Университетке дейін өтетін жаңа көпірдің алғышары болды, бірақ ол ешқашан салынбады. 2017 жылғы Квинсленд университетінің бас жоспары әлі де Вест-Эндтен көпір салуды талап етеді. Христиандық жетістік колледжі 1978 жылдың 16 мамырында Курильпа көшесінде, Вест-Эндте ашылды. Ол 1928 жылы Мэнсфилдке көшірілді, бірақ қазір 1982 жылы Кариндаль қаласының шегінде орналасқан. Қазір ол Citepointe Christian College деп аталады. 1988 жылы Брисбен қашықтықтан білім беру мектебі 405 Монтегю жолында құрылды. Ол 1922 жылдың 24 қаңтарында ашылған бастауыш сырттай оқу мектебінің, 1958 жылы ашылған орта сырттай оқу мектебінің және 1974 жылы ашылған мектепке дейінгі сырттай оқу мектебінің бірігуі болды. Ол 2011 жылы Курупуға көшірілді. 2010 жылғы "Jucy" көркем фильмінің түсірілімдері қаланың ішіндегі бұрынғы бейне дүкені Trash Video-да жүргізілді. 2010–2011 жылдардағы Квинсленд су тасқыны Вест-Эндке де әсер етті, өйткені Брисбен өзені жағалаудан асып кетті. 11 қаңтардан бастап қаланың төмен жатқан аудандары және басқа да жерлер эвакуацияланды.

Демография

2010 жылы Уэст-Эндте 8061 адам тұрды; 50% ер адам (4029 ер адам) және 50% әйел адам (4032 әйел адам). Үй шаруашылықтарының жартысынан астамы (52,4%) отбасылық, 34,6% - жалғыз тұратын адамдар, ал 13,1% - топтық үй шаруашылықтары. Уэст-Энд халқының орташа жасы 35 жас, бұл Австралияның орташа жасынан 2 жас төмен. 15 жасқа дейінгі балалар халықтың 11,5% құрайды, ал 65 жастан асқан адамдар 8,8% құрайды. Уэст-Эндте ең көп кездесетін ұлттық тегі – ағылшындар 20,6%, австралиялықтар 16,8%, ирландтар 10,1%, шотландтар 8,0% және гректер 5,2%. Австралияның аборигендері халықтың 1,5% құрайды. Осы себепті Уэст-Энд Брисбеннің ең сәтті көпмәдени аймандарының бірі деп жиі айтылады. Уэст-Эндте тұратын адамдардың 56,6% Австралияда туған, ал жалпыұлттық орташа көрсеткіш 69,8% құрайды. Туған елі бойынша ең көп кездесетін жауаптар: Англия 4,5%, Жаңа Зеландия 3,4%, Вьетнам 2,7%, Грекия 2,7% және Үндістан 1,4%. Халықтың 66,4% үйде тек қана ағылшын тілінде сөйлейді; ал ең танымал тілдер: грек тілі 5,9%, вьетнам тілі 3,3%, мандарин тілі 2,0%, кантон тілі 1,4% және испан тілі 1,1%.

Жоспарлау және дамыту

2005 жылы тұрғын үйлердің 50%-дан астамы жеке тұрғын үйлер, ал 37%-ы – көп қабатты пәтерлер мен бірліктерді қоса алғанда, жоғары тығыздықпен салынған тұрғын үйлер. Кейбір үйлер тарихи ескерткіштерге жататындықтан, мысалы, қалайы шатырларын сақтайтын тарихи құндылықтарды сақтау заңдарымен қорғалған. Ескі үйлермен қатысты, заманауи үлгідегі жаңа ғимараттар салынуда. Соңғы онжылдықтарда барлық түрдегі мүліктің бағасы күрт өсті. REIQ мәліметтері бойынша, 2005 жылы Вест-Эндтегі пәтер/қалалық үйдің орташа бағасы 310 000 доллар, ал үйдің орташа бағасы 490 500 доллар болды. 2012 жылдың мамырында Оңтүстік Брисбен өзен жағалауының жоспары 12 қабатты ғимараттар салуға рұқсат беру үшін қайта ұсынылатыны хабарланды, бұл бұрынғы жеті қабатты шектен әлдеқайда жоғары. Брисбен қалалық кеңесінің аумақтық жоспарлау төрағасы Аманда Купердің айтуынша, Монтегю жолы мен Брисбен өзені арасында, Дэвис паркіне оңтүстік жағынан, кемінде бір гектар аумақты құрайтын алты учаске бар, бұл ғимараттардың биіктігін арттыру үшін қажетті талап. Кейбір жобалар қоғамда наразылық тудырды. Абсое учаскесін қайта құру – осының жоғары беделді мысалы. 2023 жылдың қаңтарына қарай, алдыңғы жылдың орташа бағасы үй үшін 1 682 500 доллар, ал пәтер үшін 587 500 долларды құрады. Сол кезеңде үйдің орташа апталық жалдау төлемі 740 доллар, ал пәтер үшін 520 доллар болды.

Экономика

Аймақтың басты тартымдылығы – оның кафелері мен мейрамханалары, сондай-ақ Боундери көшесі бойындағы сауда орындары. Ол этникалық және органикалық азық-түлік дүкендерінің жоғары шоғырланғандығымен де танымал. Девис паркі өзен жағасында әр сенбі сайын Ұлы Брисбендегі ең ірі фермерлер базарының бірі – Green Flea Markets өткізіледі. Вест-Эндте демалыс күндері "бранч" мәдениеті кең таралған, көптеген кафелер мен мейрамханалар тұрғындарға қызмет көрсетеді. Вест-Эндтің өнеркәсіптік негізі бар, әсіресе Монтегю жолынан Риверсайд драйвқа дейін. Қазір су тасқыны тиімді басқарылып жатқандықтан, өзен жағасындағы жерлердің құндылығы артып, зауыттар сатылып, олардың орнына элиталық жағажайлық пәтерлер салынуда. Бұл қала маңындағы аудандардың халқының тығыздығын арттыру жоспарының бір бөлігі. Бұл жұмысшы табының аймақта тұру мүмкіндігіне және оның экономикалық құрылымын өзгертуге елеулі әсер етеді. Осы себепті Вест-Энд қазіргі уақытта қала құрылысының жаңаруына ұшырап, жылжымайтын мүліктің бағасы күрт өсіп, жаңа құрылыстар аймақтың демографиялық құрамын өзгертіп жатыр.

Білім

Вест-Энд мемлекеттік мектебі – 24 Vulture Street мекенжайында орналасқан ұлдар мен қыздарға арналған мемлекеттік бастауыш (6-сыныпқа дейін) мектеп. 2018 жылы мектепте 1021 оқушы оқыды, 71 мұғалім (61 толық жұмыс күніне шаққанда) және 32 оқытушы емес қызметкер (23 толық жұмыс күніне шаққанда) жұмыс істеді. 2017 жылы мектеп аумағын кеңейту жоспары, іргелес жер учаскесін сатып алудан кейін жарияланды. Вест-Эндте орта мектеп жоқ. Ең жақын мемлекеттік орта мектеп – шығысқа қарай орналасқан көршілес Оңтүстік Брисбендегі Брисбен мемлекеттік орта мектебі. Бұл мектеп академиялық жетістіктерімен танымал және оқу орындарына деген сұраныс ұсыныстан басып өтеді. Дегенмен, жергілікті аймақтағы оқушылар осы мектепке баруға мүмкіндік алады, бұл ата-аналардың мектепке оқуға қабылдану үшін Вест-Энд сияқты аймақтарда жылжымайтын мүлікті сатып алуға немесе жалға алуға тырысуына себеп болып, жылжымайтын мүлік бағасын арттырады.

Көлік

Аймақ автобустар мен паромдармен жақсы қамтамасыз етілген. Автобус бағыттарына 199 маршрут – New Farm City West End паромына (пик сағаттарында әр бес минут сайын), 192 маршрут – Квинсленд университетінен қалаға, 198 маршрут – Highgate Hill Hail & Ride (Coles West End PA ауруханасы, Woolloongabba, Vulture St, Coles West End) және Montague Road бойындағы City Glider қызметі кіреді. CityCat паромдары Орлиг көшесіндегі West End паром терминалынан кетеді. 2011 жылғы су тасқыны кезінде паром терминалы қирады. Ол 2011 жылдың 24 шілдесінде жаңасымен ауыстырылып, жұмыс іле бастады.

Мәдениет

Вест-Эндте жергілікті суретшілердің туындыларын көрсететін бірнеше галерея мен суретшілердің бастамалары бар. Брисбеннің мәдени аймағы болып белгіленген, Вест-Эндтің көршілес ауданы Оңтүстік Брисбенде Квинслендтің ең беделді мәдени білім беру орталықтары орналасқан, мысалы Квинсленд өнер колледжі, Квинсленд консерваториясы Гриффит университеті және Квинслендтік өнер орталығы. Дегенмен, Саутбанк көбінесе коммерциялық мақсатта пайдаланылатындықтан, көптеген суретшілер мен студенттер әлдеқайда үлкен және тұрғын Вест-Эндте тұрады.

Ыңғайлылықтар

Брисбен қалалық кеңесі 178-180 Боундерли көшесінде (қазіргі уақытта Вест-Энд кітапханасы деп аталады, бірақ бұрын Курилпа кітапханасы деп белгілі болған) қоғамдық кітапхананы басқарады. Ассизидің Франциск қасиетті католик шіркеуі 47-49 Дорнок террасасында орналасқан. Ол Даттон Парк приходының бөлігі болып табылады, оны Капуцин Францискан монахтары қызмет етеді. Вест-Энд Біріккен шіркеуі 113 Vulture St мекенжайында орналасқан.

Спорт

Квинсленд Кубогы регби лигасының командасы, «Саутс Логан Магпиз», өз үй ойындарын Вест-Эндтегі Дэвис Паркте (Билл Тайкин Овал) өткізеді. 2003 жылға дейін Дэвис Парк алаңында танымал «Саутс Магпис» командасы өнер көрсеткен. Маль Менинга, Гэри Белчер, Питер Джексон, Мик Вейверс, Грег Вейверс, Гарольд «Мик» Кроккер, Фрэнк Дрейк, Митч Бреннан, Боб Линдер, Эш Ламби, Норм Карр, Ричо Хилл және Крис Фелан сияқты көрнекті ойыншылар клубтың қара және ақ түсті формасын киген. Қазіргі ARLC төрағасы Джон Грант та бұрынғы «Саутс» ойыншысы, ол клубтан Австралия құрамасына қатысқан, ал регби лигасының тәжірибелі жаттықтырушысы Уэйн Беннетт 1980 жылдардың ортасында «Магпиз» командасымен премьер-лигада жеңіске жеткен. 1970 және 1980 жылдары «Магпиз» Вест-Эндтегі маңызды клуб болды, 1981 және 1985 жылдардағы Брисбен регби лигасының финалдарында жеңіс одіс. Милтон Рич өзенінің жағасында Брисбен грамматикалық мектебі мен Брисбен мемлекеттік орта мектебі сияқты бірнеше Брисбен орта мектептерінің қайық үйлері мен қайық клубтары орналасқан. Олардың арасында «Коммерциялық қайық клубы» бар. Ол 1877 жылы құрылған және Квинслендтегі ең көне әуесқой спорт клубы болып табылады. «Оңтүстік Брисбен желкендеу клубы» Орлиг паркінің жанындағы клуб үйіне ие. Клуб 1903 жылы құрылған және 1956 жылдан бері Вест-Эндте орналасқан.