Кіріспе

Малайзия саясаткері Тереза Кок Су Сим (; Pha̍k fa sṳ: Kwo̍k Su tshim; 31 наурыз 1964 жылы туған) – 1999 жылдың қарашасынан бері Сепуте округінен Парламент депутаты. 2018 жылдың шілдесінен 2020 жылдың ақпанында Пхатан Харапан (PH) үкіметінің құлауына дейін бұрынғы премьер-министр Махатхир Мохамад басқаратын үкіметте Бастапқы өнеркәсіп министрі, ал Пхатан Раякит (PR) штатының үкіметінде Селангор штатының Атқару комитетінің (EXCO) аға мүшесі, сондай-ақ 2008 жылдың наурызынан 2013 жылдың мамырына дейін Кинрарадан Селангор штатының заң шығарушы жиналысының депутаты болды. Ол Демократиялық әрекет партиясының (DAP) мүшесі, PH коалициясының құрамдас бөлігі.

Ерте өмір және білім

Куала-Лумпур қаласында туып өскен Тереза – қытай тегіндес үшінші буын малайзиялық. Көк – хакка диалекті тобының мүшесі, оның ата-бабалары Қытайдың Гуандун провинциясының Хуйчжоу қаласынан шыққан. Ол малай, ағылшын және қытай тілдерін жетік меңгерген, сонымен қатар хакка және кантон диалектілерін де еркін қолданады. Көк – католик дінінің өкілі. 1990 жылы Малайзия ғылым университетінде (USM) коммуникация бакалаврын бітірген, ал Малайзия университетінде философия магистрі дәрежесін алды. Оның диссертациясы "Др. Махатир дәуіріндегі UMNO-дағы фракциялықтар (1981–2001)" деп аталатын Біріккен малай ұлттық ұйымы (UMNO) тақырыбына арналған. Көк қытай тілінде шығатын Sin Chew Daily газеті үшін апта сайын мақала жазады. 2004 жылы ол бұрынғы қытай тіліндегі басылымдарда жазған мақалаларын жинақтап кітап жариялады.

Саяси мансап

1990 жылдан 1995 жылға дейін оппозиция жетекшісі Лим Кит Сиангтың саяси хатшысы болды. 1995 жылғы жалпы сайлауда ол Ипох Барат сайлау округінен DAP тікесімен кандидат болды, бірақ Малайзиялық қытай қауымдастығының (MCA) үміткері жеңіске жетті. Содан кейін Кок оқуын жалғастыру үшін саяси хатшы лауазымынан кетіп, 1996 жылдан 1998 жылға дейін Бірмада демократияны қолдайтын саяси көшбасшылар желісінің хатшылығында толық емес жұмыс істеді. 1999 жылғы жалпы сайлауда Кок Куала-Лумпурдағы Сепутех сайлау округін 5200 дауыспен жеңіп алды және 2004 жылы 12 895 дауыспен қайта сайланды, бұл DAP-тан сайланған 13 депутаттың арасындағы ең үлкен көрсеткіш болды. 2008 жылғы жалпы сайлауда Кок Сепутех сайлау округінде 36 492 дауыспен жеңіске жетті, бұл кез келген сайлау округіндегі ең үлкен көрсеткіш. Сонымен қатар ол Селангор штатының заң шығарушы жиналысындағы Кинрара сайлау округін де жеңіп алды. Ол жаңа Селангор штатының атқарушы кеңесіне сайланды және инвестиция, сауда және өнеркәсіп саласын басқаратын аға кеңесші болып тағайындалды, барлық қаражат малайзиялықтарға бағытталуын қамтамасыз ету үшін. 2013 жылғы жалпы сайлауда ол Сепутех сайлау округіндегі дауыстардың 86 пайыздан астамын алып, парламентке қайта сайланды. 2018 жылғы жалпы сайлауда Кок Сепутех сайлау округіне бесінші рет сайланды, бірақ бұл жолы «Пакатан Харапан» коалициясының ортақ символын қолдануына байланысты «Халықтық әділет партиясы» (PKR) тікесімен сайланды. Пальма майы нарығының нашар жағдайына байланысты, ол пальма майына сұранысты арттыру үшін бірнеше науқандар ұйымдастырды және жергілікті тур гидтерді пальма майының елшілері болуға шақырды.

Мешітке дыбыс қорын қолданбауды ескертіңіз

2008 жылы ол Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша тұтқындалды. Аталған заңға сәйкес, полиция қандай да бір қылмыс болған жағдайда оның бар екенін жариялауға міндетті емес. "Сұсанат Малайзия" газеті Пучонг қаласындағы мешітке азан оқығанда дыбыс күшейткіштерді пайдаланбауға "ұсыныс жасағанын" хабарлады. Ол бұл айыптауды жоққа шығарды. Кейіннен мешіт азанды таратудағы үзілістің себебі, ақаулы дыбыс күшейткіш жүйесі екені анықталды. Бұған қоса, мешітке жіберілген петицияда мешіттен "цəрама" немесе уағыз кезінде дауысты төмендетуі сұралған, азан кезінде емес. Мешіт әкімшілігі және петиция авторы Кок петицияға қатысқан жоқ екенін растады. 2008 жылдың 19 қыркүйегінде босатылды. 27 қыркүйекте оның отбасы үйінің ауласына екі "Молотов коктейлі" лақтырылды, оған қатарда ескерту хаты да қоса берілді. Ешкім жарақат алмады.

Ұрысқа шақыратын сөз

2014 жылдың мамыр айында Кок Қытай Жаңа жылына арналған, YouTube-та жариялаған бейнебаянында мемлекетке қарсы науқас сөздер бар деген айыппен сотталды. Кок – бүкіл ел бойынша жүргізілген мемлекетке қарсылыққа қатысқан бірнеше оппозициялық саясаткерлердің алғашқыларының бірі болды.

Полицияға қауіп төндіру

2022 жылғы 26 ақпанда Жохор штатының сайлауы кезінде сөйлеген сөзінде Кок полициядан тағы 30 минут сөйлеуге рұқсат беруді сұрады. COVID-19 шектеулеріне байланысты сайлау науқанындағы сөздер 2 сағатқа ғана лимиттелген. Кок сөзін кешкі сағат 20:30-да бастағанын, демек оларға 22:30-ға дейін 2 сағат уақыт тиесілі екенін мәлімдеді, бірақ сөзді бақылайтын полиция оның өтінішін қабылдамады. Содан кейін, егер «Пактан Харапан» үкімет болса, мұндай шектеулер қойылмайтынын айтып, полицияны сақ болуға «ескертті». 2022 жылғы 2 наурызда ол жақын жерде өткен МСА кешкі асы олардың жұмысына бөгет болғанын, сондықтан сөзді 30 минут кешіктіріп бастауға мәжбүр болғанын айтты. Сондай-ақ, полиция олар оппозиция болғандықтан сөзді 30 минутқа ұзартуға бас тартқанын мәлімдеді.

Пальма майының белсенділігі

Өз еліндегі белсенділердің сынына қарамастан, Тереза Кок сайлаудағы тартысты күреске қарамастан пальма майына қатысты белсенділігін жалғастырды. Пальма майы индустриясы оның қолдауына жауап ретінде кампаниясына жанама қолдау көрсетті, бұл сыншылардың одан да көп айыптауларына әкеп соқты. Ол Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығы (АСЕАН) мүше мемлекеттеріне, пальма майы сияқты аймақ үшін маңызды индустрияға сырттан келген қауіптерге қарсы бір-бірін қолдау керектігін ұсынды. Тереза Кок сондай-ақ, Covid-19 пандемиясы кезінде ересектерге пальма майын тамақтан бас тартуға және оның орнына зәйтүн майы сияқты альтернативтерді пайдалануға кеңес берген Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) ұсынысына қарсы шықты.

Сайлау нәтижелері

+ Селанггор штаты заңнамалық жиналысыЖылОкругҮміткерДауыс%Оппонент(тер)Дауыс%Берілген дауыстарКөпшілікҚатысу2008N30 Кинара Тереза Кок (DAP)12,99064.11%Коу Чонг Вэй (MCA)7,25135.79%20,5175,73979.31%

+ Малайзия ПарламентіЖылОкругҮміткерДауыс%Оппонент(тер)Дауыс%Берілген дауыстарКөпшілікҚатысу1995P062 Ипох Барат, ПеракТереза Кок (DAP)19,74744.51%Хо Чонг Син (MCA)24,61655.49%45,6934,86968.71%1999P110 Сепутех, Куала-ЛумпурТереза Кок (DAP)28,65754.33%Суа Чонг Кех (MCA)23,45744.47%52,9955,20073.59%Лиу А Ким (MDP)4570.87%Дураичелван Муругесон (IND)1340.25%2004P122 Сепутех, Куала-ЛумпурТереза Кок (DAP)33,19762.29%Бани Чин Йен Фу (MCA)20,30237.56%53,49912,89562.29%2008Тереза Кок (DAP)47,23081.38%Кэрол Чу Чили Лин (MCA)10,73818.50%58,20736,49275.70%2013Тереза Кок (DAP)61,50085.95%Николь Вонг Сиао Тинг (MCA)9,94813.90%71,85951,55283.58%2018Тереза Кок (DAP)63,09489.97%Чан Куин Эр (MCA)7,03510.03%70,58356,05981.83%2022Тереза Кок (DAP)73,23483.74%Алан Вонг Йи Йенг (Gerakan) 6,0476.91%88,10767,18770.60%Ли Ках Хинг (MCA)6,0326.90%Ли Вай Хонг (Independent) 1,2761.46%Чой Сен Йех @ Лиан Чой Линг (Independent)8650.99%

Басқалар

Кок, Тереза (2002). "Үкімет БҰҰ кеңсесіне басып кірген рохинджа босқындарын Бірмаға қайтаруға болмайды". 2005 жылдың 5 қарашасында алынды. Кок, Тереза (2005). "Тереза Кок Су Сим". 2005 жылдың 29 қазанында алынды.