Кіріспе

Американдық актер (1929–2014)

Джеймс Сабуро Шигета (繁田 三郎; 17 маусым 1929 – 28 шілде 2014) – жапондық тегі бар американдық актер және әнші. Ол «Кримсон кимоно» (1959), «Аждаһадай жүр» (1960), «Гүл барабан әні» (1961), «Күнге көпір» (1961), «Ди Хард» (1988) және «Мулан» (1998) фильмдеріндегі рөлдерімен белгілі болды. 1960 жылы ол тағы үш актермен бірге «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үміткер жаңа актер» номинациясы бойынша жеңіп алды. Карьерасының басында Шигета көбінесе романтикалық басты рөлдерді ойнады, ол оның заманында азиялық тегі бар актер үшін дерлік кездеспейтін мүмкіндік болатын, осылайша ол бұқаралық ақпарат құралдарында азиялық американдықтарды көрсетуде жаңа жол ашты. Goldsea Asian American Daily журналы оны «Барлық уақыттағы ең шабыттандырған азиялық американдықтардың» бірі деп тізімдеді. Голливудтағы мансабына дейін ол шетелде, әсіресе Жапония мен Австралияда танымал поп-әнші және орындаушы ретінде жетістікке жетті.

Ерте өмір және білім

1929 жылы Гавайи аймағында Сансей ретінде, үшінші буын жапон-американ ретінде дүниеге келген Шигета 1947 жылы Президент Теодор Рузвельт атындағы орта мектебін бітірді және Нью-Йорк университетінде театр өнерін оқыды. ROTC курсын аяқтағаннан кейін, Корея соғысы кезінде 1951 жылы АҚШ Теңіз жаяу әскеріне қатарына енуге дейін Гавайи Ұлттық гвардиясының 298-ші жаяу әскер бөліміне қатысты. Ол екі жарым жыл қызмет етіп, штаб-сержант шеніне жетті.

Әнші мансабы

Шигета 1950 жылы Тед Мактың "The Original Amateur Hour" теледидарлық таланттар шоуында бірінші орынды жеңіп алды. Лос-Анджелесте әншілік мансабын бастаған ол Гавайи опералық теноры Чарльз К. Л. Дэвиспен жұптасты. Сол кездегі агенттері оларға этникалық емес есімдер берді: Шигетаға – "Гай Брион", ал Дэвиске – "Чарльз Дюран". Олар Америка Құрама Штаттарында кешкі клубтарда музыкалық мансабын дамытып, "Мокамбо" және Лос-Анджелес ойыншылар клубы сияқты жерлерде ән шырқады. Осы жетістікке қарамастан, киноға қадам басуға мүмкіндік болмады. Корея соғысы кезінде Шигета АҚШ Теңіз күштеріне қатарына қосылып, Калифорниядағы әскерлерге концерттер берді. Кореяға жол тартқанда, атысты тоқтату оны Жапонияға жеткізді, онда ол Теңіз күштерінен босатылып, "Toho Studios" студиясының театр бөліміне жұмысқа орналасты. Шигета Токиодағы "Toho Studios" оны Жапонияда нағыз атымен музыкалық жұлдыз ретінде шақырғанға дейін жапон тілін білмеді. Ол радио, теледидар, сахна, кешкі клубтар, фильмдер, жазбалар сияқты өнердің барлық саласында сәттілікке жетті, сондықтан ол "Жапонияның Франк Синатрасы" деп танылды. Шоу үлкен жетістікке ие болды, бір австралиялық сыншы Шигета туралы: "Оның матрос идолына тән сұлу келбеті және жағымды баритон дауысы бар, ол жазба компанияларын оның қолтаңбасымен келісімшарт жасауға ынталандыруы керек" деп жазды. Шигета Америка Құрама Штаттарына оралып, "Дина Шор Шоу" бағдарламасында ән орындады. 1959 жылы ол Лас-Вегастағы "New Frontier Hotel and Casino"-да Ширли Маклейн мен Стив Паркердің "Жапониядағы демалыс" өндірісінде басты рөлде ойнады.

Актерлік өнер

Киноға түсуге мүмкіндік пайда болғаннан кейін, Шигета тәжірибелі диалогтық жаттықтырушы Леон Чарльздан актерлік шеберлік сабақтарын алды. Paramount Pictures және Джеймс Клавэлл Шигетаны 1960 жылы шыққан «Walk Like a Dragon» фильмінде американдық батыстағы жас қытай жігіті Ченг Лу рөліне шақырды. Фильм түсірілімі басталған кезде, Шигета әлі де Лас-Вегаста «Жапониядағы демалыс» фильмінде ойнап жатқан еді. Соңғы қойылымы аяқталған соң, оны жедел жәрдем машинасымен Paramount студиясына жеткізуге уағдаласты, уақтылы келгенін қамтамасыз ету үшін. Шигета мен Маккарти 1965 жылы «Перри Мейсон» сериалының «The Case of the Wrongful Writ» эпизодында, ал Шигета мен Лорд 1968 жылы «Deathwatch» эпизодында қайта жұмыс істеді. 1961 жылы шыққан «Cry for Happy» романтикалық комедиясында Шигета Гленн Форд, Дональд О'Коннор және Миёши Умекимен бірге Корей соғысы кезеңіндегі Жапониядағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің фотографтары туралы әңгімеде ойнады. 1961 жылы Шигета Роджерс пен Хаммерштейннің «Гүл барабандары» музыкалық фильмінің киноверсиясында, Бродвейде Эд Кенни ойнаған Ван Та рөліне түсті. Ол 1961 жылы «Күнге көпір» тарихи фильмінде Гвен Бекердің қарсыласы ретінде екінші дүниежүзілік соғыстағы жапон дипломаты Хиденари Терасаки рөлін ойнады. Бұл фильм өз заманы үшін ерекше, себебі АҚШ пен Жапония арасындағы соғыс аясындағы расалық араласу некесінің шын оқиғасын баяндады. Шигета 1961 жылы «Alcoa Premiere» телешоуынан бастап көптеген телешоуларда эпизодтық рөлдерде ойнады. Ол 2005 жылы «Аватар: Соңғы ауа иесі» сериалына дейін теледидарда ойнауын жалғастырды. 1965 жылы Шигета Эльвис Преслимен бірге «Paradise, Hawaiian Style» фильмінде түсті. 1965 жылы Шигета Реймонд Бёррмен «Перри Мейсон» сериалының «The Case of the Wrongful Writ» эпизодында адвокат Уорд Тояма рөлінде жұмыс істеді, ол өзін айыпталушы ретінде тапты. Шигета Реймонд Бёррмен тағы екі рет жұмыс істеді, 1969 жылы «Ironside» сериалының «Love My Enemy» эпизодында және 1971 жылы осы сериалдың «No Motive for Murder» эпизодында. 1969 жылдан 1972 жылға дейін Шигета «Medical Center» ауруханалық драмасында қайта-қайта пайда болды, онда ол жеті эпизодта резидент дәрігер және доктор Осака рөлінде кезекпен ойнады. Ол 1969 жылғы 2 сағаттық «U.M.C.» пилоттық фильмінде бас резидент рөлін ойнады.

Ол сонымен қатар фильмдерде де түсуін жалғастырды. 1976 жылы «Midway» фильмінде әйгілі жапон адмиралы Чуичи Нагумо рөлін сомдады. 1988 жылы «Die Hard» фильмінде қайғылы корпоративтік директор Джо Такаги рөлін ойнады. 1994 жылғы «Cage II: The Arena of Death» фильмінде Лу Ферриньоның кейіпкері, қылмыстық әлемнің басшысы Тим Юм Юмға қарсы күреседі. Шигета 1998 жылы Диснейдің «Мулан» анимациялық фильміне дауысын берді.

Марапаттар мен құрметтер

1960 жылы Джеймс Шигета Джордж Гамильтон, Трой Донахью және Барри Коу актерлерімен бірге «Ең үміткер жаңа актер» номинациясы бойынша «Алтын глобус» сыйлығын бөлісті. 2005 жылы Шигета Лос-Анджелесте өткен жылдық мерейтойлық гала-кешінде азиялық америкалықтардың «East West Players» театр ұйымынан «Көрнекілік сыйлығын» алды. 2006 жылы Шигета Джефф Адачи режиссерлік еткен «The Slanted Screen» деректі фильміндегі актерлер, продюсерлер және режиссерлермен бірге сұхбат берді. Бұл фильм Голливудтағы азиялық және азиялық америкалық ер адамдардың бейнеленуі туралы айтады.

Өлім

Шигета 2014 жылдың 28 шілдесінде 85 жасында Беверли-Хиллсте ұйықтағанда көз жұмды. Оның жаназасы Лос-Анджелес қаласындағы Бірінші қауымдық шіркеуде өтілді, ол Тынық мұхиты ұлттық ескерткіш зиратында жерленді.

Фильм

Жыл Атауы Рөл Режиссері Ескермелер 1959 "Кримсон Кимоно" детектив Джо Коджаку Сэмюэл Фуллер Алтын глобус сыйлығы – Ең үміткер жаңа актер (ер) 1960 "Аждаһа сияқты жүр" Ченг Лу Джеймс Клавэлл 1961 "Бақытты Сузуки үшін жыла" Джордж Маршалл "Күнге көпір" Хиденари Терасаки Этьен Периер "Гүл барабан әні" Ван Та Генри Костер 1966 "Жаннат, Гавайи стилінде" Дэнни Кохана Микки Мур "Ларедода өлім келеді" Лестер Кото Энзо Пери 1968 "Ешкім мінсіз емес" Тоши О'Хара Алан Рафкин "Манила, ашық қала" капитан Эдди Мураками 1973 "Көкөріс жоғалды" Лен Чарльз Джарротт 1975 "Якуза" Горо Танака Сидней Поллак 1976 "Мидуэй" вице-адмирал Чуити Нагумо Джек Смайт 1988 "Бейілсіз" Джозеф Ёсинобу Такаги Джон МакТиернан 1989 "Клетка" Тин Лум Ланг Эллиот 1990 "Қытайдағы зар" доктор Сун Джеймс Ф. Коллиер 1994 "Клетка II: Өлім аренасы" Тим Лум Ин Ланг Эллиот 1995 "Түн ортасындағы адам" Мао Мак Джон Вайднер 1996 "Ғарыш маршалдары" Елші Накамура 1997 "Мистер Лауды айда" Стив Ван 1998 "Мулан" Генерал Ли (дауысы) Барри Кук, Тони Банкрофт 2000 "Бауырлас" Сугимото Такеси Китано 2002 "Арманның лентасы" Джимми Чан Филипп В. Чунг 2009 "Мен ұйықтаған адамдар" Чарльз Янг Квентин Ли

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1961 Alcoa Premiere Капитан Эпизод: "Төңіш" Ойын күні Майор Ри Эпизод: "5-ші камера тәжірибесі" 1962 Naked City Джеймс Кам Эпизод: "Келісімшарт" 1963 Dr. Kildare Доктор Рой Шигера Эпизод: "Сәрсенбі күні таңғы ашық, жарқын күн" 1963–64 The Outer Limits Майор Джонг / Капитан Нева Эпизод: "Қорқыныш" / Эпизод: "Мұрагерлер (1-бөлім)" 1964 Burke's Law Сидни Ин Эпизод: "Қағаз айдаһарын кім өлтірді?" The Lieutenant Капитан Мян Ли Эпизод: "Адамды өлтіруге" A Carol for Another Christmas Доктор Телефильм 1965 The Bing Crosby Show Джо Эпизод: "Сұқы Якилердің жолы" Perry Mason Уорд Тояма Эпизод: "Бұрыс сот шешімі" I Spy Томми Эпизод: "Жексенбі күні түнде үш сағат" Ben Casey Доктор Харви Ли / Әке Майкл Хсуэ 3 эпизод 1967 The Mystery of the Chinese Junk Джордж Ти Минг Телефильм 1968 It Takes a Thief Фонг Синг Эпизод: "Жақсы достар кездескенде" Escape to Mindanao Лейтенант Такахаши Телефильм Hawaii Five O Джозеф Матсукино Эпизод: "Қарулы күзету" 1969–71 Ironside Тошио Ватари / Ил Пак Сун 2 эпизод 1970 Mission: Impossible Шики Эпизод: "Көбелек" 1969–72 Medical Center Доктор Осака Қайталанатын рөл; 1-3 маусымдар 1974 The Questor Tapes Доктор Чен Телефильм Emergency! Мырза О'Брайен Эпизод: "Шетелдік сауда" 1975 Matt Helm Том Маккоули Эпизод: "Пилот" Kung Fu Шебер Кван Ли / Полковник Лин Пей 2 эпизод 1976 Ellery Queen Стивен Янг Эпизод: "Юдас ағашының оқиғасы" S. W. A. T. Лейтенант Эдди Чу Эпизод: "Қытай байланысы" The Killer Who Wouldn't Die Дэвид Лао Телефильм The Streets of San Francisco Прокурор 2 эпизод Once an Eagle Лин Цзо Хан Микросериал The Moneychangers "Wizard" Вонг 1977 Little House on the Prairie Сэм Уинг Эпизод: "Қорқынышпен өмір сүру, 2-бөлім" The Hardy Boys/Nancy Drew Mysteries Капала Эпизод: "Жою" 1978 Police Woman Берни Ким Эпизод: "Тики Кимнің адам құқықтары" The Rockford Files Клемент Чин Эпизод: "Ақымақтың қайғысы" Fantasy Island Генерал Лин Сун Эпизод: "Сауда жасау/Қуылған" 1979 Samurai Takeo Chisato Телефильм 1980 Enola Gay: The Men, the Mission, the Atomic Bomb Фельдмаршал Абехата 1982 The Greatest American Hero Полковник Шон Лян Эпизод: "Тай тігілген тай" Tomorrow's Child Дональд Шибура Телефильм The Renegades Джимми Ли Strike Force Леонг Эпизод: "Қытай кварталы" 1983 T. J. Hooker Чоу Дюк Хан Эпизод: "Қытай кварталы" Masquerade Макко Эпизод: "Сатылатын қыздар" 1984 The Love Boat М. Ясамото 2 эпизод Matt Houston Лин Ха Эпизод: "Қанды ақша" 1985 Airwolf Полковник Тран Ван Зунг Эпизод: "Американ арманы" 1986 The Family Martinez Төреші Ямамото Телефильм 1986 Magnum, P. I. Мырза Оботу Эпизод: "Қағаз соғысы" Доктор Ричард Энока Эпизод: "Құм аралынан 40 жыл" 1987 The Hitchhiker Ниши Эпизод: "Мүкемел тәртіп" 1987–88 Simon & Simon Мусаши Сато / Чен / Дэниел Ёширо 3 эпизод 1989 Mission: Impossible Ки Эпизод: "Арыстан" Dragnet Мырза Минн Эпизод: "Қайтару" A Peaceable Kingdom Доктор Окава Эпизод: "Жылан шағуы" Jake and the Fatman Косо Накасонэ Эпизод: "Бүгін сен қалай көрінесің" 1987–92 Murder, She Wrote Джон Сукахара / Люк Ли 2 эпизод 1994 seaQuest DSV Президент Хой Чи 2 эпизод Hart to Hart: Old Friends Never Die Детектив Ву Телефильм Babylon 5 Таро Исоги Эпизод: "Тордағы өрмек" 1994 Renegade Мырза Ота / Хидео Маруяма Эпизодтар: "Самурай" және "Қара жел" 1996 Cybill Мырза Мацузаки Эпизод: "Сибилл мен Мэрианн Жапонияға барады" 1997 The Real Adventures of Jonny Quest Инспектор Манджур / Мырза Ямаширо / Жапон премьер-министрі (дауыс) 2 эпизод 1999 Beverly Hills, 90210 Бен Сосна Қайталанатын рөл; 9-10 маусымдар 2004 Threat Matrix Кан Сок Чу Эпизод: "PPX" 2005 Avatar: The Last Airbender Ескі саяхатшы (дауыс) Эпизод: "Рухтар әлемінің қысқы күн тоғысы, 1-бөлім"