Кіріспе

Радарлық 2D карталау техникасы

Инверс синтетикалық апертуралық радар (ISAR) – радарлық бейнелеуді пайдаланып, нысананың екі өлшемді жоғары ажыратымды бейнесін жасауға арналған радарлық техника. Ол дәстүрлі SAR-ға ұқсас, бірақ ISAR технологиясы синтетикалық апертураны жасау үшін шығарып жібергіштің орнына нысананың қозғалысын пайдаланады. ISAR радарлары теңіздік патрульдік ұшақтарда маңызды рөл атқарады, оларға нысананы тану мақсатында қолдануға жеткілікті сапалы радарлық бейнелерді ұсынуға мүмкіндік береді. Басқа радарлар бір анықталмаған жарқын қозғалмалы пикселді ғана көрсеткен жағдайларда, ISAR бейнесі әртүрлі зымырандарды, әскери және азаматтық ұшақтарды ажырату үшін жеткілікті болады.

Радарлық қима кескінін түсіру

ISAR түсірген нысана аймағының суреттері нысанадағы шашырату аймақтарын анықтау үшін пайдалы құрал болуы мүмкін. ISAR суреттері көбінесе нысананы айналдыру және шашырату орталықтарының Доплер тарихын өңдеу арқылы жасалады. Егер нысана азимут бойынша тұрақты жылдамдықпен "кішкентай" бұрыш арқылы айналса, шашыратушылар радарға қатысты жылдамдықпен жақындаса немесе алыстасады, бұл жылдамдық тек радиолокациялық бағыттан – радардың көру сызығына перпендикуляр қашықтықтан, нысананың айналу осіндегі бастапқы нүктеден тәуелді болады. Айналу нәтижесінде Доплер жиіліктері пайда болады, олар Фурье түрлендіруі арқылы кеңістікте сұрыпталады және көлденең диапазонға тәуелді болады. Кішкентай бұрыштар үшін ISAR суреті – жиілік пен нысананың көріну бұрышы функциясы ретінде алынған сигналдың екі өлшемді Фурье түрлендіруі болып табылады. Егер нысана үлкен бұрышпен айналса, шашыратушының Доплер жиілігі тарихы сызықтық емес болып, синусоида траекториясын қабылдайды. Бұл Доплер тарихын Фурье түрлендіруі тікелей өңдей алмайды, себебі бұзылған Доплер жиілігі тарихы көлденең диапазондық ажыратымдылықтың жоғалуына әкеледі. Өзгертілмеген Фурье түрлендіруімен өңделетін максималды айналу бұрышы синтезделген апертурадағы фазалық қате белгілі бір (еркін) мөлшерден, мысалы 45 градустан кем болуы керек деген шектеумен анықталады. Бұл синтезделген апертураның нысанаға дейінгі қашықтығы нысананың қажетті бүйірлік өлшемімен салыстырғанда аз болған кезде орын алады. Осы кезде синтезделген апертура нысананың жақын өрісінде болады және фокустау қажет. Фокустау синтезделген апертураға фазалық түзету қолдану арқылы жүзеге асырылады.

Қолданбалар

ISAR кемелерді және басқа да объектілерді жіктеу үшін теңіздік бақылауда қолданылады. Бұл қолданыстарда толқын әсерінен туындаған объектінің қозғалысы, объектінің айналуынан гөрі маңыздырақ роль атқарады. Мысалы, кеме бетінен ұзаққа созылатын мачта сияқты ерекшелік, екі өлшемді кескінде анық көрінетін жоғары синусоидалық жауап береді. Кейде кескіндер көзбен қарағанда таңғажайып ұқсастық тудырады, соның салдарынан объект қабылдағышқа жақындағанда немесе алыстағанда, доплерлік сигналдардың алмасуы профильдің тік және кері бұрылуына себеп болады. Теңіздік бақылау үшін ISAR-ді алғашқы рет «Texas Instruments» компаниясы Әскери-теңіз зерттеулер лабораториясымен бірлесіп жасады, бұл P-3 Orion және S-3B Viking АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақтары үшін маңызды мүмкіндікке айналды. Сондай-ақ, құрлықта орналасқан ISAR жүйелерімен де зерттеулер жүргізілді. Бұл мүмкіндікті пайдаланудағы қиындық – объектінің қозғалысы теңіздегіден гөрі әлдеқайда аз және көбінесе аздап мерзімді болады. ISAR-дың ең әсерлі және ғылыми тұрғыдан қызықты қолданысы – әлем кеңістігіндегі астероидтерді бейнелеу болып табылады. Бұған керемет мысал – «ит сүйегі» деп аталатын 216 Kleopatra астероиді, ол Жерден Күннен шамамен 20% қашықта орналасқан. Астероидтің ең жуан жері 60 мильге жуық. Дегенмен, кескін өте айқын және оптикалық кескінге ұқсайды. Бұл Лос-Анджелестегі телескопты, Нью-Йорктегі көлікті бейнелеу үшін адам көзінің линзасымен салыстыруға болады. Әрине, мұндағы хитролық – астероидтің айналасында өте сирек фон болуы, бұл нақтырақ ажыратуға мүмкіндік береді. 2013 жылдың ақпан айында испандық технологиялық компания «Indra Sistemas» алғашқы пассивті ISAR-ді жариялады. Пассивті радар ешқандай сәулеленуді шығармайды, яғни ол қоршаған ортадағы сигналдарды пайдаланады. Бұл жағдайда радар, қоршаған ортаны жарықтандыру үшін кооперативті емес көз ретінде жер үсті теледидары сигналдарын қолданады.