Кіріспе
Қытай телекоммуникациялық компаниясы ZTE Corporation – телекоммуникация саласында маманданған, Қытайдың мемлекеттік үлесі бар технологиялық компания. 1985 жылы құрылған ZTE, Гонконг және Шэньчжэнь қор биржаларында тіркелген. ZTE-нің негізгі қызметтері – сымсыз байланыс, коммутациялық жабдықтар, оптикалық тарату, деректерді телекоммуникациялау құралдары, телекоммуникациялық бағдарламалық жасақтама және ұялы телефондар. ZTE өнімдерін негізінен өз брендімен сатады, бірақ сонымен қатар OEM өндірушісі де болып табылады. Компания АҚШ, Үндістан және Швецияда Қытай үкіметімен байланыстарына байланысты, бұқаралық бақылауға мүмкіндік беретіні үшін сынға ұшырады. 2017 жылы ZTE экономикалық санкцияларды бұза отырып, АҚШ технологиясын Иран мен Солтүстік Кореяға заңсыз экспорттағаны үшін айыппұл төледі. 2018 жылдың сәуірінде компания кінәлі қызметкерлерін тиісті жазаға тартпағандықтан, АҚШ Сауда департаменті АҚШ компанияларына (жартылай өткізгіштерді) ZTE-ге жеті жылға экспорттауға тыйым салды. 2018 жылдың шілдесінде ZTE жоғары басшылығын ауыстырғаннан кейін бұл тыйым алынды, сондай-ақ қосымша айыппұл төлеуге және 10 жылға ішкі бақылау тобын құруға келісті. 2023 жылы Еуропалық комиссия ZTE-ге телекоммуникациялық қызметтер көрсетуге тыйым салды.
ZTE Corporation is a Chinese partially state owned technology company that specializes in telecommunication. Founded in 1985, ZTE is listed on both the Hong Kong and Shenzhen Stock Exchanges. ZTE's core business is wireless, exchange, optical transmission, data telecommunications gear, telecommunications software, and mobile phones. ZTE primarily sells products under its own name, but it is also an OEM. The company has faced criticism in the United States, India, and Sweden over ties to the Chinese government that could enable mass surveillance. In 2017, ZTE was fined for illegally exporting U. S. technology to Iran and North Korea in violations of economic sanctions. In April 2018, after the company failed to properly reprimand the employees involved, the U. S. Department of Commerce banned U. S. companies (semiconductors) from exporting to ZTE for seven years. The ban was lifted in July 2018 after ZTE replaced its senior management, and agreed to pay additional fines and establish an internal compliance team for 10 years. In 2023, the European Commission banned ZTE from providing telecommunication services.
Тарих
ZTE, бастапқыда 1985 жылы Гуандун провинциясының Шэньчжэнь қаласында Zhongxing Semiconductor Co., Ltd ретінде құрылған, Қытайдың Ғарыш өнеркәсібі министрлігімен байланысты инвесторлар тобымен құрылды. 1993 жылдың наурызында Zhongxing Semiconductor компаниясы 3 миллион юань капиталмен Zhongxing New Telecommunications Equipment Co., Ltd деп өзгертілді және "мемлекеттік меншіктегі, жеке басқарудағы" экономикалық ұйым ретінде жаңа бизнес-модель құрды. ZTE 1997 жылы Шэньчжэнь қор биржасында алғашқы IPO (Initial Public Offering) және 2004 жылдың желтоқсанында Гонконг қор биржасында IPO (Initial Public Offering) жүргізді. Компания бастапқыда ішкі сатудан пайда тапса да, 2004 жылғы Гонконг IPO-дан түскен қаражатты ҒЗТК-ны одан әрі дамытуға, дамыған елдерге экспортты кеңейтуге және шетелде өндірісті ұлғайтуға пайдалануға уәде берді. 2006 жылы халықаралық телекоммуникация нарығында табысқа жетіп, CDMA желілеріне жасалған жаңа әлемдік тапсырыстардың 40%-ын алып, жөнелтілім саны бойынша әлемдегі CDMA жабдықтары нарығында көшбасшы болды. Сол жылы ZTE канадалық Telus компаниясын клиент ретінде тартты және Wi-Fi Alliance мүшесі атанды. 2009 жылға қарай компания GSM телекоммуникациялық жабдықтарын әлемдегі үшінші ірі жеткізушісіне айналды, ал сол жылы әлемде сатылған барлық GSM жабдықтарының шамамен 20%-ы ZTE бренді болды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, LTE патенттерінің шамамен 7%-ы осы компанияға тиесілі.
АҚШ санкциялары мен импортқа тыйым салу
2017 жылдың наурыз айында ZTE сауда санкцияларын бұза отырып, АҚШ технологиясын Иран мен Солтүстік Кореяға заңсыз экспорттағаны үшін кінәсін мойындады және АҚШ Сауда министрлігі оған жалпы сомасы 1,19 миллиард АҚШ долларын айыппұл салды. Бұл экспорттық бақылау ережелерін бұзғаны үшін АҚШ-тың ең үлкен айыппұл салуы болды. ZTE-ге АҚШ компанияларымен жұмыс істеуді жалғастыруға рұқсат етілді, егер ол бұзушылыққа қатысы бар барлық қызметкерлерді тиісінше жазаласа. Алайда, Сауда департаменті ZTE компаниясы осы шарттарды бұзғанын және өзінің талаптарын орындағаны туралы жалған мәлімдеме жасағанын анықтады, ол тек 4 жоғары лауазымды адамды жұмыстан босатып, бұзушылыққа қатысқан 35 қызметкерге бонус берген. 2018 жылдың 16 сәуірінде Сауда департаменті АҚШ компанияларына ZTE компаниясына жеті жылға экспорт жасауды тыйым салды. ZTE смартфондарының кем дегенде 25% құрауыштары АҚШ-тан шығарылған, оның ішінде Qualcomm процессорлары және Google Mobile Services-пен сертификатталған Android бағдарламалық жасақтамасы бар. 2018 жылдың 9 мамырында ZTE экспорттық тыйым салуды жою үшін "АҚШ-тың тиісті мемлекеттік департаменттерімен белсенді қарым-қатынаста болғанына" қарамастан, "негізгі операциялық қызметін" (өндірісті қоса алғанда) және акцияларының сауда-саттығын тоқтатқандығын мәлімдеді. 2018 жылдың 13 мамырында АҚШ президенті Дональд Трамп Қытай президенті Си Цзиньпинмен тыйымды жою үшін жұмыс істейтінін мәлімдеді. Экспорттық тыйым салу АҚШ-тың Қытаймен ағымдағы сауда дауының бөлігі ретінде пайдаланылып жатыр деген пікірлер айтылды. 2018 жылдың 7 маусымда ZTE импорттық тыйымды алып тастау үшін Сауда департаментімен келісімге келді. Компания 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге, қосымша 400 миллион АҚШ долларын тоқтатылған айыппұл ақшасын эскроуға салуға, барлық жоғары басшыларын ауыстыруға және департамент таңдаған сәйкестік бөлімін құруға келісті. Сол айдың соңында АҚШ Сенаты 2019 қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс туралы заңның нұсқасын қабылдады, ол келісімді тоқтатып, федералды үкіметтің Huawei және ZTE-ден жабдықтар сатып алуына тыйым салды (оларды Қытай үкіметінің қадағалау қаупіне байланысты ұлттық қауіпсіздік тәуекелдері деп атады). Сенаторлар келісімді Трамп пен Қытай үкіметі арасындағы "жеке қысым" деп сынға алды, себебі Қытай үкіметі 2018 жылдың мамыр айында Трамптың гольф алаңы бар Индонезия ойын-сауық паркі жобасына несие берді. Алайда, Трамп қол қойған заң жобасының Палатадағы нұсқасында келісімді тоқтату туралы ереже болған жоқ, бірақ Huawei және ZTE өнімдерін сатып алуға тыйым салынды. 2019 жылдың қаңтар айында ZTE бұрынғы сенатор Джо Либерманды лоббист ретінде сақтап отырғаны жарияланды. 2020 жылдың маусым айында Федералды байланыс комиссиясы (FCC) ZTE-ді АҚШ байланыс желілеріне қауіп төндіретін деп белгіледі. 2020 жылдың шілдесінде АҚШ үкіметі ZTE-ді пайдаланатын компанияларға федералдық келісімшарттар алудан тыйым салды. 2020 жылдың қыркүйегінде АҚШ Әділет департаменті ZTE-ге қарсы қылмыстық шағым түсіріп, оны Солтүстік Кореяға қарсы санкцияларды бұзу үшін Ryer International Trading және Rensy International Trading деп аталатын екі фирмалық компанияны пайдаланды деп айыптады. 2020 жылдың желтоқсан айында АҚШ Конгресі АҚШ-тың ауылдық аймақтарындағы телекоммуникациялық операторларға бұрын сатып алған ZTE жабдықтары мен желілерін жоюға көмектесу үшін 1,9 миллиард доллар бөлді. 2021 жылдың қаңтар айында президент Джо Байденнің АҚШ Сауда министрі лауазымына үміткері Джина Раймондо растау тыңдауында АҚШ желілерін қытайлық компаниялардың, соның ішінде ZTE-нің араласуынан қорғайтынын айтты. 2021 жылдың маусым айында FCC ұлттық қауіпсіздік негіздері бойынша АҚШ телекоммуникациялық желілерінде ZTE жабдықтарын бекітуге тыйым салу туралы бірауыздан дауыс берді. 2022 жылдың наурызында ZTE санкцияларды бұзғаны үшін кінәсін мойындағаннан кейін соттан тыс мерзімін бұзғаны үшін айыпталды. 2022 жылдың қарашасында FCC ұлттық қауіпсіздік себептерімен ZTE жасаған жабдықтарды сатуға немесе импорттауға тыйым салды.
Пара алу фактісі бойынша тергеу
2020 жылы АҚШ Әділет департаменті ZTE компаниясына Сыртқы Сыбайлас Жеңқорлыққа Қарсы Ережелерді бұзу мүмкіндігі бойынша тергеу жүргізгені белгілі болды.
Меншік
2019 жылы Zhongxing Xin (; aka ZTE Holdings) аралық холдинг компаниясы ZTE-нің 27,40% үлесіне ие болды. ZTE Holdings акционерлері: 34% үлесімен Xi'an Microelectronics (мемлекеттік меншіктегі Қытай аэроғарыш электроника технология академиясының еншілес компаниясы), 14,5% үлесімен Aerospace Guangyu (мемлекеттік меншіктегі Қытай аэроғарыш ғылымы және өнеркәсіп корпорациясы Шэньчжэнь тобының еншілес компаниясы), 49% үлесімен Zhongxing WXT (; aka Zhongxing Weixiantong) және 2,5% үлесімен жеке капитал қоры Guoxing Ruike. Бірінші екі акционер мемлекеттік кәсіпорындар болып табылады және ZTE Holdings-тің 9 директордың 5-ін тағайындады, ал Zhongxing WXT-ге ZTE-нің негізін қалаушылары, оның ішінде Hou Weigui ие болды, Zhongxing WXT ZTE Holdings-тің қалған 4 директорын (9-дан) ұсынды. ZTE өзін «мемлекеттік меншікте және жеке басқарылымда» деп сипаттады. South China Morning Post және Financial Times газеттері ZTE компаниясын мемлекеттік компания деп сипаттады. Басқа ғалымдар ZTE-нің мемлекеттік акционерлері мен Халықтық азаттық армиясы арасындағы байланыстарды атап өтті.
Еншілес кәсіпорындар
ZTE-нің Индонезия, Австралия, Германия, АҚШ, Үндістан, Бразилия, Шри-Ланка, Мьянма, Сингапур және Румыния сияқты елдерде бірнеше халықаралық еншілес компаниялары бар. ZTEsoft АКТ саласында жұмыс істейді және телекоммуникация операторларына BSS/OSS, үлкен деректер өнімдері мен қызметтерін, сондай-ақ кәсіпорындар мен үкіметтерге АКТ, смарт қалалар және өнеркәсіп өнімдері мен қызметтерін ұсынуға маманданған. Nubia Technology компаниясы ZTE корпорациясының толық иелігіндегі еншілес компаниясы болған. Кейіннен компания акцияларының көп бөлігінен бас тарды. 2017 жылы ол үлесін 49,9%-ға дейін азайтты. Zonergy – Қытай мен Пәкістанда күн электр станциялары арқылы электр энергиясын өндіруге және Индонезияда пальма майын өсіру арқылы биомай өндіруге қызығушылық танытатын жаңаруға болатын энергия компаниясы. ZTE компаниясының маңызды акционері болып табылады және 2007 жылы компанияның құрылуына мұрын қойды, бірақ компаниядағы акциялардың аз бөлігіне ие. ZTE түрік компаниясы Netaş Telekomünikasyon A.Ş-нің 48% үлесін 2016 жылдың желтоқсанында американдық One Equity Partners жеке капитал фирмасынан 101,3 миллион долларға алуға келісті. 2017 жылдың тамызында сатып алынғаннан кейін ZTE оның ең ірі акционеріне айналды, ал Netaş дербес компания ретінде қала береді.
Өнімдер
ZTE үш бизнес-сегментте жұмыс істейді: операторлық желілер, мемлекеттік және корпоративтік бизнес, және тұтынушы бизнесі. 2010 жылдың қазан айында ZTE-нің бірыңғай шифрлау модулі АҚШ/Канада FIPS140 2 қауіпсіздік сертификатын алды. Сондай-ақ, ZTE Венесуэла үшін жеке куәліктер жасады деген хабарлар тарады, олар көз салу және әлеуметтік бақылау үшін қолданылған болуы мүмкін.
Клиенттер
2000-шы жылдары ZTE клиенттерінің көпшілігі дамушы елдерден келген ұялы байланыс операторлары болды, бірақ ZTE өнімдері дамыған елдерде де пайдаланылды. ZTE-нің дамыған елдердегі клиенттерінің ішінде Ұлыбританияның Vodafone, Канаданың Telus және Fido, Австралияның Telstra, сондай-ақ France Telecom компаниялары бар. Қытайдың көптеген телекоммуникация операторлары да ZTE клиенттері болып табылады, олардың ішінде China Netcom, China Mobile, China Satcom, China Telecom және China Unicom компаниялары бар. ZTE 2011 жылы АҚШ-та смартфондарды ұсына бастады. Компания өз күшін төмен бағадағы өнімдерге, жеңілдетілген және алдын ала төленген сымсыз операторларға жұмылдырды, соның ішінде үлкен, жоғары ажыратымдылық экрандары және саусақ іздерін оқу құрылғысы сияқты жоғары деңгейлі өнімдерге тән премиум мүмкіндіктері бар құрылғыларды да қамтыды. 2015 жылдан бері АҚШ-тағы Ұлттық баскетбол қауымдастығының бірнеше командасы ZTE-мен демеушілік келісімдер жасады, олардың ішінде Хьюстон Рокетс, Голден Стэйт Уорриорс және Нью-Йорк Никс командалары бар.
Бақылау жүйесін сату
2010 жылдың желтоқсан айында ZTE компаниясы Иранның үкіметтік бақылаудағы Телекоммуникация компаниясына телефон және интернет байланыстарын тыңдауға арналған жүйелерді сатты. Бұл жүйе Иранға саяси оппозицияны бақылауға және оларды іздеуге көмектесуі мүмкін.
Қауіпсіздік
Кем дегенде бір ZTE ұялы телефонына (АҚШ-та Cricket және MetroPCS компаниялары ZTE Score деп сатады) оңай алуға болатын пароль арқылы кез келген адам қашықтан кіре алады. ZTE, сондай-ақ Huawei, АҚШ федералдық үкіметінің Қытай үкіметі оның телефондары мен инфрақұрылымдық жабдықтары арқылы тыңшылық жасауы мүмкін деген күдікпен тексерілді. 2012 жылы Ақпарат жөніндегі тұрақты комиссия үкіметке осы компаниялардан жабдық сатып алуға тыйым салуды ұсынды, оларды ұлттық қауіпсіздікке қауіп деп атады. Huawei және ZTE жабдықтарын сатып алуға тыйым салу 2018 жылдың тамызында қабылданған қорғаныс бюджеті заңында ресми түрде бекітілді. 2020–2021 жылдарғы Қытай-Үндістан қақтығыстарынан кейін Үндістан ұлттық қауіпсіздік мақсатында ZTE-ге елдің 5G желісіне қатысуына тыйым салынғанын жариялады. Швеция да әскери және қауіпсіздік қызметтерінің кеңесі бойынша 5G желісінде ZTE телекоммуникациялық жабдықтарын пайдалануға тыйым салды, олар Қытайды «Швецияға қарсы ең ірі қауіптердің бірі» деп мәлімдеді.
Ресейдегі операциялар
Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде ZTE Ресей нарығынан шығудан бас тартты. Йель университетінің 2022 жылғы 10 тамызда жарияланған зерттеуі ZTE-ні Ресейден шығуға немесе бизнес белсенділігін азайтуға қойылған талаптарды орындамаған компаниялардың қатарында көрсетті.