Кіріспе

Карта ойыны

Бид вист – классикалық карта ойыны вистінің серіктестік бойынша ойын жүргізілетін түрі. Аты айтқандай, бид вист классикалық вистте жоқ бәсекелестік элементін қосады. Бид вист, пика сияқты, әсіресе АҚШ әскери мәдениетінде және афроамерикандық мәдениетте кең таралған және дәстүрлі саналады.

Ойын

Жалпы, bid whist ойыны төрт маңызды айырмашылықпен whist ойынына ұқсас. Whist-та берілген қол үшін козырь кездейсоқ түрде соңғы берілген картамен анықталады, ал bid whist-та берілген қол үшін козырь (немесе козырь болады ма жоқ па) ұсыныс процесінің нәтижесімен анықталады. Екіншіден, қандай карта – жеңімпаз костюмнің жоғарысы немесе төменгісі – трикті жеңіп алатыны да ұсыныс процесінің нәтижесімен шешіледі. Үшіншіден, аса козырьдың ең жоғары немесе ең төменгі картасы болуы, сол қолда жоғары немесе төменгі карталардың жеңіске жетуіне байланысты қолдан қолға өзгеруі мүмкін. Соңғысы – ойынның есебі басқаша жүргізіледі.

Кішкентай

Көптеген нұсқаларда әр ойыншыға берілген карталардан бөлек төрт, бес немесе алты картадан тұратын "китти" таралды. Егер жокерлер қолданылмаса, "китти" төрт картадан тұрады. Егер бір жокер қолданылса, "китти" бес картадан тұрады. Егер екі жокер қолданылса, "китти" алты картадан тұрады. Бәсекенің жеңімпазы "киттиді" пайдалана алады. (Бұл Skat ойынындағы skat-қа ұқсас.)

Сауда-саттық процесі

Бид вист кезінде, барлық карталар үлестірілгеннен кейін, бірақ ойын басталар алдында, әр ойыншы бид бере алады. Егер ойыншы бид жасағысы келмесе, ол «пас» дей алады. Бұл процесс дилердің сол жағында отырған ойыншыдан басталып, сағат тілі бойынша әр ойыншыға жеткенше жалғасады және дилерде аяқталады. Бид беру үшін, ойыншы бұрынғы ойыншылардан жасалған ең жақсы бидтен «жақсырақ» (төменде қараңыз) бид жасауы керек. Бриджтен айырмашылығы, келісімдер алыспайды. Егер алғашқы үш ойыншы «пас» берсе, дилер (соңғы ойыншы) міндетті түрде бид жасауы керек. Көптеген ойындарда ең төменгі бид – төрт, бірақ «ресми» түрде ең төменгі бид – үш. Ойыншының бидінде, ол және оның серігі алатын (қолға түсіретін) кітаптардың ең аз саны (қажетті 6 кітаптан артық) жарияланады, содан кейін ойыншы ағымдағы ойында козыр болмасын немесе жоғары немесе төмен деңгейдегі карталар жеңіске жетсін деген тілегін білдіреді. Бидті бұрынғыдан «жақсырақ» ететінін анықтауда, алдымен жарияланған кітаптардың саны қарастырылады. Қазіргі бидтен көп кітапты ұсыну әрқашан жақсырақ бид жасау үшін жеткілікті. Аз кітапты ұсыну жеткіліксіз. Егер ойыншы қазіргі бидтегідей кітаптар санын ұсынғысы келсе, келесі қарастырылатын нәрсе – қазіргі бидте козыр болмайтыны көрсетілгені. Егер козыр болмаса, және ағымдағы бид козыр болатынын көрсетсе, бид жасап отырған ойыншы сол кітаптар санын ұсынып, бірақ козыр болмайтынын айту арқылы бидті жақсарта алады. Егер қазіргі бидте козыр болмайтыны көрсетілсе, оны жақсарту үшін тек кітаптар санын арттыруға болады. Кейбір нұсқаларда, козыр болатынын және жоғары деңгейдегі карталар жеңіске жететінін көрсететін бидді, сол кітаптар санын ұсынып, козыр болатынын және төмен деңгейдегі карталар жеңіске жететінін көрсету арқылы жақсартуға болады. Дегенмен, басқа нұсқаларда жоғары деңгейдегі карталарға және төмен деңгейдегі карталарға жасалған бидтер, егер кітаптардың саны бірдей болса, тең деп есептеледі. Козырсыз бид жасауға болады және ол жоғары (көктемгі) немесе төмен (күздік) бид болуы мүмкін. Козырсыз бид козырлы бидті жоққа шығарады. Бид процесінің соңында ең жақсы бид жасаған ойыншы бидті жеңіп алған болып есептеледі. Жеңімпаз бидте козыр болмайтыны немесе карталардың деңгейі туралы көрсетілген нәрсе қолдың соңына дейін күшінде болады. Бұл ойыншы және оның серігі бидте көрсетілген кітаптар санын алуға міндеттенеді. Ойыншылардың қарсыластары бид жасаған команданың кітаптар санын алуына кедергі келтіріп, оларды «құлатуға» тырысады. Егер жеңімпаз бидте козыр болмауын тілесе, ойын басталғанға дейін жеңімпаз бид беруші жоғары немесе төмен деңгейдегі карталар сол қол кезінде жеңіске жететінін айтуы керек. Керісінше, егер жеңімпаз бидте жоғары немесе төмен деңгейдегі карталар осы қол кезінде жеңетіндігі көрсетілсе, жеңімпаз бид беруші осы қол үшін козырды жариялауы керек. Жоғары жеңімпаз қолдарында туз өзінің түсінің ең жоғары картасы болып табылады (патшадан жақсы). Төмен деңгейдегі қолдарда туз өзінің түсінің ең төменгі картасы болып табылады (2-ден төмен). Осы соңғы жарияламаны жасағаннан кейін ойыншы қолына кішкентайдан (егер қолданылса) алған карталарды алады, содан кейін қолынан да сол сияқты карталарды тастайды. Кейбір нұсқаларда кішкентайдың карталары барлық ойыншыларға көрінетіндей етіп ашылады (көрсетіледі), ал жеңімпаз бид беруші оларды қолына алғанға дейін. Басқа нұсқаларда кішкентай ашылмайды, тек жеңімпаз ғана қандай карталар екенін көреді. Ең көп таралған нұсқа – козыр болғанда кішкентайды көрсету, ал козыр болмағанда көрсетпеу. Егер алдағы қолда козыр болса және егер жокерлер қолданылса, жокерлер козыр түсінің ең жақсы карталары болады (астан жақсы), жоғары немесе төмен деңгейдегі карталар жеңіске жетсе де. Егер козыр болмаса, жокерлердің құны жоқ.

Ойнаңыз

Ойынның мақсаты – тәсілдерді жеңіп алу. Тәсіл төрт картадан тұрады, әр ойыншының қолынан біреуден, айналыс бойынша, алғашқы ойналған карта әдетте бастама деп аталады. Ойыншы, мүмкін болса, бастама картасының мастин сақтауға тиіс. Ойыншы ойналған мастинің картасын қолында болған кезде сақтамаса, ол ренеге деп аталады (төмендегі «Ренеге» бөлімін қараңыз). Егер ойыншы мастині сақтай алмаса, ол кез келген картаны ойнауы мүмкін. Кейбір ойыншылар, егер қолда козырь болмаса және ойыншының қолында жокер болса, ол алғашқы масти ойналғанда жокерді тастауы керек, егер ойыншыда ойналған мастинің картасы болмаса. Басқа ойыншылар, егер қолда козырь болмаса, жокерді қоймадағы тасталған карталардың бірімен ауыстыру керек дейді. Көптеген ойыншылар соңғы тәсілді ұнатпайды, себебі ол ұсыныс жасаған адамның қандай мастині тастағанын көрсетеді. Козырьлы тәсілдер үшін, ойыншы қарсыластардың мастин сақтай алмаған жағдайда, козырь картасымен мастиді бөлуге кеңес беріледі. Ең жоғары ұсыныс білдірген ойыншы әрқашан ойынның алғашқы картасын ойнайды. Осы ойыннан кейін, тәсілді жеңген ойыншы сол жақта отырған ойыншыға бастама береді. Ойын осылай жалғасады, барлық он екі тәсіл ойналғанша. Тәсіл аяқталғанда, яғни төрт карта ойналғанда, тәсілді жеңген тараптың мүшесі төрт картаны алады, оларды суреті төмен қаратып, қатарға қояды. Әдетте, бір ойыншы өз тарапынан жеңіп алған барлық тәсілдерді жинап алады. Тәсілдерді бір-бірінен бөлек сақтау керек, қажет болған жағдайда, бұрынғы тәсілдерге сілтеме жасау үшін. Ойыншы өзінің немесе серігінің келесі ойыншыға бастама беруіне немесе ойнауына дейін соңғы тәсілге бұрылып қарауы мүмкін. Осыдан кейін, егер ренеге жарияланбаса, бұрынғы тәсілдерге қарауға болмайды.

Стратегия

Бид-вист – бұл дағды мен стратегияны қажет ететін ойын. Серіктесіңізге қандай карта ойнауын тілейтініңізді ауыздан айтуға болмаса да (мұны «кестеде сөйлесу» дейді), ойын барысында серіктестер бір-біріне көптеген сөзсіз сигналдар береді. Ойыншының өзінің серіктесіне козырдан басқа қандай мастьте жеңіске жете алатынын көрсетуі жиі кездеседі. Әдетте, бұл ойыншы қолындағы күшті мастьтен карта ойнағанда болады, әсіресе ол козыр мастьтен карталары біткен кезде. Мысалы, козыр – жүрек, ал қол «жоғары карталар» бойынша есептеледі. Ойыншының күшті ромбтары бар, мысалы, туз, король, дама. Ойыншы жүрегі біткен соң, келесі жүрек ойналғанда, төменгі ромбын тастап жібереді. Бұл оның серіктесіне ромбтардан көмек қажет екенін білдіреді. Кәсіби ойыншылар көбінесе козырды тартып алады. Яғни, олар козыр мастьты ойнауды бастап, қарсыластардың барлық козырларын «тартып» алады. Қарсыластардан козырлар алынғаннан кейін, бастапқы ойыншы өзінің козыр емес мастьтерін ойнай бастайды. Қарсыластардың козыры біткен кезде ойыншы козырды ойнауын тоқтатады, оның козырларын басқа мастьты кесу үшін сақтайды. Козырды тартпау команданың жеңіліске ұшырауына әкелуі мүмкін. Мысалы: козыр – пика, ал қол «жоғары карталар» бойынша есептеледі. Қарсыластың бір пикасы, үш пикасы бар, ромбы жоқ. Бастапқы ойыншының ромбтың тузы, королі және дамасы бар. Ойыншы қарсыластардан козырды тартудың орнына, ромбтың тузын ойнайды. Ромбы жоқ қарсыластың ойыншысы (осы қол үшін) нашар козырмен ромбтың тузын кесіп, ойынды жеңіп алады. Бастапқы ойыншы алдымен козырды тартқаннан кейін ромбты ойнауы керек еді. Сол сияқты, егер бастапқы ойыншының серіктесі ойынды жеңіп алса, ол козырды қайта ойнау арқылы бастапқы ойыншыға бақылауды қайтарады. Егер серіктес жеңіске жететіндей карталарды ойнай бастаса, қарсыластардың бірінде ойналған масть болмауы және козырмен кесу қаупі бар. Сонымен қатар, серіктесінің козырынан басқа карта ойнау арқылы, ол серіктесінің қолын қарсыластарға ашады. Яғни, қарсыластар бастапқы ойыншының қолындағы козыр емес мастьті көреді. Қарсыластар содан кейін козыр ойналмаған кезде қандай мастьті сақтау керектігін біледі.

Ренеге

Егер ойыншы түсті ұстамаса, мысалы, жүрек түсі ойнатылса, ойыншының жүрегі бар, бірақ ол пике (немесе басқа түс) ойнаса, ол ренег жасаған болады. Қарсы команданың ренегті байқап, оны атауға құқығы бар. Ренег аталған жағдайда, оны атаған ойыншы ренег болған қолды нақты көрсетуі керек. Егер ойыншы ренегті дұрыс атаса, ренег жасаған команда үш қолдан айырылады. Егер ойыншы ренегті атаса, бірақ ренег қай қолда жасалғанын анықтап бере алмаса, онда ренегті атаған команда үш қолдан айырылады.

Нәрселеу

Әр команда ойынды нөлден бастайды. Әр қолдың соңында, сауда-саттық жасайтын команда өз ұсынысын орындау арқылы ұпай алады немесе ұсынысын орындамағандықтан (сетке түсу) ұпай жоғалтады. Ойын бір команда жеті немесе одан көп жиынтық ұпайға жеткенде немесе минус жеті немесе одан да нашар жиынтық ұпайға жеткенде аяқталады. Әр қолдың соңында сауда-саттық жеңген команданың алған кітаптары саналады. Барлығы 13 кітап болады, оның 12-сі – әр ойыншының ойнаған карталары, ал қалғаны – мысық (егер қолданылса), ол сауда-саттық жеңген команданың алған кітабы ретінде есептеледі. Алтыдан артық әрбір кітап команданың ұсынысына қатысты есептеледі. Ұсыныс беру үшін команда кемінде алты кітапты және өз ұсынысын қосып, сондай мөлшерде кітап алуы керек. Егер сауда-саттық жасайтын команда ұсынысын орындаса, алғашқы алтыдан кейін алған әрбір кітап үшін бір ұпай алады. Егер ұсыныс орындалмаса, кітаптар үшін ұпай берілмейді, керісінше, ұсыныс команданың ұпайынан алынады. Команда ұсынғаннан көп кітап ала алады, бірақ ұсынылған мөлшерден артық ұпай жоғалта алмайды. Екі жағдайда да, сауда-саттық жасайтын команданың қарсыластары ұпай алмайды немесе жоғалтпайды. Ескерту: Егер А командасы 5-тен жоғары ұсыныспен жеңсе, олар 11 кітап алуы керек (бастапқы 6-ға 5-ті қосып) ұсынысты орындау үшін. Егер олар тек 10 кітап алса (мысық пен тағы 9 кітап), А командасы ұсынысын орындамаған болады (сетке түскен) және 5 ұпайға кері қадам жасайды. Екінші жағынан, егер А командасы 5 ұсыныс бойынша 12 кітап (мысық пен тағы 11 кітап) алса, бұл қол үшін 6 ұпай алады. Егер команда барлық 13 кітапты (бастапқы 6-ға 7-ні қосып) алса, бұл әдетте «Бостон» деп аталады. Команда ұсынылған кітаптар санына қарамастан «Бостон» жасай алады. Егер ойыншы 7 ұсыныс жасаса, бұл сондай-ақ «Бостон» ұсынысы деп аталады. Бұл жағдайда, ұсыныс жасаған ойыншы қарсылас команданың ешқандай кітап алмайтынын білдіреді. «Жоқ козырь» ұсынысы кейде екі есе ұпай береді (мысалы, егер сіз 4 «жоқ козырь» ұсыныс жасасаңыз және оны орындамасаңыз, ол сіздің командаңызға қарсы 8 ұпай болады. Керісінше, егер сіз 4 «жоқ козырь» ұсынысын орындасаңыз, ол сіздің командаңыз үшін 8 ұпай болады). Көптеген ойыншылар алған кітаптарды санаудың орнына қарсылас команданың алған кітаптарын қадағалайды (мысалы, 4-ке жетіп, 4 кітап, 5-ке жетіп, 3 кітап, 6-ға жетіп, 2 кітап және т.б. керек). Егер команда «Бостон» ұсынысымен ойынды жеңсе, ойынның жалпы есебі екі жеңіске тең болады.

Ойынды жеделдету

Кейбір адамдар егер екі ұсынысты жіберіп алсаңыз (бір ұсынысты жіберіп алу "фелония" деп аталады, сондай-ақ "өтірік" деп те аталады) ұтылып қаласыз. Бұл көбінесе карта ойнау кезінде, ойнауға басқа жұптар күтіп тұрғанда болады. Бұл ойынды жылдамдату үшін жасалуы мүмкін, себебі адамдар жеті оң (жеңіс) немесе теріс (ұтылу) ұпайға жеткенше сағаттап жоғары-төмен қозғалуы мүмкін. Ойынды "арқа есіктен" шығу арқылы да жылдамдатуға болады, яғни ұтылған ұсыным (ұпайлар) қарсыластарға өтеді. Мысалы, бір команда үштікке сәтті ұсыныс берді делік, ал қарсы команда төрттікке ұсыныс беріп, орындалмады делік, онда үштікке ұсыныс берген команда жеңеді. Егер екі жұптан көп ойыншы болса, "Жоғары көтеріліп, ұшу" ойынын таңдауға болады. Егер бір жұп "орындалмаса" немесе ұсынысын орындамаса, олар тұрып, келесі күтіп тұрған жұпқа орын беруі керек. Бұл төрттен көп адаммен ойнағандағы ең көп таралған тәжірибе. Бұл ұпай санағанда жасалмайды. Егер қарсылас жеті немесе одан көп ұпайға жетсе, ол жеңіске жеткен болады. Сонда ұтылған адам тұрады, яғни "көтеріледі".

Құрбандықтар

Бид-вист жеке ойын түрінде де ойналуы мүмкін. Көптеген ойыншылар үшін 6 картадан тұратын қосымша картасы бар 54 картадан стандартты жиынтық қолданылуы мүмкін. Егер бес ойыншы болса, қосымша карта төрт картаға дейін азайтылуы тиіс.

Сауда-саттық

Ұсыныстар ең кішкентай саннан басталады және ойыншының қанша кітап алатынын көрсетеді. Бұл сан – ұсыныс плюс 6 емес, нақты сан болады (мысалы, 4 ұсынысы жасаған ойыншы кем дегенде 4 кітап алуға міндетті). Ойыншылар серіктесімен келісуге қатыспайтындықтан, ұсыныс жасағанда жоғары немесе төмен қалаға бағытты көрсетудің қажеті жоқ. Сондықтан ұсыныстар, ең төменінен ең жоғарысына дейін: 1, 1NT, 2, 2NT, 3, 3NT және т.б. Барлық ойыншылардың бірінен басқасы шегініп қалғаннан кейін, ең жоғары ұсыныс жасаған ойыншы жоғары немесе төмен қала және егер болса, козырь түрін жариялайды, содан кейін қосымша кітаптарды (kitty) алады. Ол ойыншы ұсынылған трюктердің санын алуға толық жауапкершілік тартады.

Нәрселеу

Қол аяқталған соң, әр ойыншы, тіпті ұсыныс жеңімпазы да, алған әрбір қимылы үшін жеке-жеке 1 ұпай алады. Егер ұсыныс жеңімпазы ұсынысын орындамаса, ол 0 ұпай алады және ұсыныс сомасын жоғалтады. Бірінші болып 30 ұпай жинаған ойыншы жеңіске жетеді.