Кіріспе

Заттың көміртеңге айналуы. Карбонизация – өсімдіктер мен өлген жануарлардың қалдықтары сияқты органикалық заттардың деструктивті дистилляция арқылы көміртеңге өту процесі.

Карбонизацияның күрделілігі

Карбонизация – пиролиттік реакция, сондықтан дегидрогенациялау, конденсация, сутегін беру және изомеризация сияқты көптеген реакциялар бір мезгілде жүретін күрделі процесс болып саналады. Карбонизация коалификациядан ерекшеленеді, өйткені оның реакция жылдамдығы бірнеше есе жоғары. Соңғы пиролиз температурасы үшін қолданылатын жылу мөлшері карбонизация дәрежесін және шетелді элементтердің қалдық мөлшерін анықтайды. Мысалы, T ~ 1200 K температурасында қалдықтың көміртегі құрамы массалық үлесі бойынша 90%-дан асса, ал T ~ 1600 K температурасында 99%-дан астам көміртегі табылса. Глюкозаның әр граммынан шамамен 237 калория бөлінеді. Биоматериал кенеттен қатты қыздырылғанда (мысалы, ядролық жарылыс немесе жанартаудан түсетін пирокластикалық ағын сияқты), ол өте жылдам карбонизацияланып, қатты көміртекке айналады. Геркуланум қаласын жанартау қиратқанда, ағаш жиһаз сияқты көптеген органикалық заттар қатты қыздырудан көмірленді.

Ағаш қалай көмірге айналады

Өндірістік жағдайда ағаш карбонизациясы үшін әдетте 280 °C-тан жоғары температура қажет, бұл энергияны босатады, сондықтан бұл реакция экзотермиялық деп аталады. Бұл карбонизация, ағаштың спонтанды түрде ыдырауы ретінде де қарастырылуы мүмкін, тек карбонизацияланған қалдық – көмір қалғанша жалғасады. Егер сырттан қосымша жылу берілмесе, процесс тоқтап, температура шамамен 400 °C-қа жетеді. Дегенмен, бұл көмірде бастапқы ағаштың күлімен қатар, айтарлықтай мөлшерде шайыр қалдықтары да болады.

Карбонизациядағы өнеркәсіптік қауіпсіздік

Карбонизация зиянды заттарды бөліп шығарады және қауіптерді азайту үшін қарапайым сақтық шараларын қолдану қажет. Карбонизация кезінде пайда болатын газдың құрамында көміртек моноксиді көп мөлшерде болады, ол тыныс алғанда улы. Сондықтан, пеш немесе шұңқырдың маңында жұмыс істегенде, сондай-ақ оны түсіру үшін ашқанда, ыстық отынның спонтанды түрде тұтануынан түсіру кезінде бөлінетін көміртек моноксидінің таралуын қамтамасыз ету үшін тиісті желдетуді ұйымдастыру керек. Карбонизациядан пайда болатын шайыр мен түтін тікелей улы болмаса да, тыныс алу жүйесіне ұзақ мерзімді зиян келтіруі мүмкін. Тұрғын үйлерді мүмкіндігінше солай орналастыру керек, чтобы басып өтетін жел көмірден түтінді олардан алысқа қарай қалыптастырсын, ал пештердің жиынтығы тұрғын үйлерге жақын орналаспауы тиіс. Ағаш шайыры мен пиролинг қышқылы теріге тітіркенді әсер етеді, сондықтан қорғаныш киімдерін кию және әсер етуді азайтатын жұмыс процедураларын қолдану арқылы терімен ұзақ байланыстан сақтану керек. Шайыр мен пиролинг ерітінділері де өзендерді ластауы және адамдар мен жануарлардың ішетін суын нашарлатуы мүмкін. Балықтарға да зиянды әсер етуі мүмкін. Орташа және ірі көлемдегі ағаш көмірін өндіруден шығатын сұйық ағынды сулар мен қалдық суларды үлкен шөгінді тоғандарға жинап, булануға жіберу керек, осылайша бұл сулар жергілікті дренаж жүйесіне өтпей, өзендерді ластамайды. Пештер мен шұңқырлар, реторттар мен басқа да күрделі жүйелерден өзгеше, әдетте сұйық ағынды суларды шығармайды, қосалқы өнімдер көбінесе бу түрінде ауаға таралады. Осы жағдайда қоршаған ортаның ауа арқылы ластануына қарсы сақтық шаралары маңыздырақ.

Карбонизация және биодизель отындары

Бір зерттеуде карбонизация этанол мен май қышқылдарынан биодизель алу үшін жаңа катализатор жасауға қолданылды. Катализатор глюкоза және сахароза сияқты қарапайым қанттарды карбонизациялау арқылы жасалды. Қанттар 400°C температурада 15 сағат бойы азот ағынымен полициклді ароматты көміртекті қабаттардың күрделі қоспасынан тұратын қара көміртек қалдығына дейін өңделді. Бұл материалды күкірт қышқылымен өңдеп, оны сульфонит, карбоксил және гидроксил катализдік орталарымен функционалдады.