Кіріспе
Дыбыс жазбаларын жинау хоббиі – бұл әдетте музыка, бірақ кейде поэзия, оқу, тарихи сөздер мен қоршаған орта дыбыстарын қамтитын дыбыс жазбаларын жинау. Көбінесе винилдік пластинкаларға назар аударылса да, жазылған музыканың барлық форматтарын жинауға болады.
Record collecting is the hobby of collecting sound recordings, usually of music, but sometimes poetry, reading, historical speeches, and ambient noises. Although the typical focus is on vinyl records, all formats of recorded music can be collected.
Пресс
Бір жинақталатын жазба форматы – сынақ басылым деп аталады. Әдетте, жазбадағы дыбыс араластыруын немесе деңгейін тексеру, не өлшеуіштің дұрыс кесілуін қамтамасыз ету үшін 5-10 бастапқы дана басылады. Бұл басылымдар әдетте әртіс, продюсер, басылым зауыты немесе жазба компаниясы үшін анықтама ретінде сақталады, бірақ кейде олар арнайы қаптамаға (жазбаның түпнұсқа мұқабасының фотокөшірмесі сияқты) салынып, достарына немесе жанкүйерлеріне таратады. Алғашқы коммерциялық басылымдардың бірінші басылымдары кейінгі басылымдарға қарағанда коллекционерлер арасында құндырақ болады. Сонымен қатар, суретті мұқабасы бар 45 айналымдық дискілер, сондай-ақ LP-нің (және басқа форматтардың) түпнұсқалық басылымдарын да жинауға болады, олар көбінесе келесі басылымдарда жоқ қосымшалар мен ерекшеліктерге ие, немесе кейіннен алынып тасталған немесе өзгертілген тректерге немесе мұқабаға ие болады. Кейінгі басылымдар көбінесе бірдей таңба мен каталог нөмірін сақтайды, бірақ оларды бірінші басылымдардан мұқабасы, таңбаның түсі, дискідегі матрица нөмірлері және т.б. арқылы ажыратуға болады.
Қателер
Дұрыс басылмаған немесе ішінде қате мазмұны бар, немесе жапсырмалары немесе мұқабалары дұрыс емес жазбалар, әсіресе егер олардың өте шектеулі саны ғана көпшілікке таратылса, құндырақ болуы мүмкін.
Промо-жазбалар, қайта шығарылымдар және контрабандалық көшірмелер
Жарнамалық немесе "промо" көшірмелер – радиостанцияларға, музыка журналистеріне және музыка сыншыларына жаңа шығатын жазба туралы хабарлау үшін жазба компаниясынан тегін жіберілетін пластинкалар, кассеталар немесе CD-лер. Олар әдетте жазбаның атауын және оған байланысты авторлық құқықтарды, сондай-ақ оны "Жарнамалық", "Тыңдау", "Нұсқаулық" және/немесе "Сатуға арналмаған" деп көрсететін белгілерді тізімдейтін қарапайым мәтін түрінде танылады. Пластинкалар мен кассеталардың промо-көшірмелері әдетте ақ таңбалы дисктер және мөлдір кассеталар түрінде келеді, ал CD-көшірмелері көбінесе мөлдір таңбалары қара түсті CD-R түрінде болады. Көптеген коммерциялық кассеталар бірдей мөлдір пластик пен ақ баспаны пайдаланатындықтан, промо-көшірмелер көбінесе J картасындағы мәтін арқылы ғана ерекшеленеді. Ең көп сатылатын пластинкалардың промо-көшірмелері "тұрақты" алғашқы басылымдардан сәл төмен немесе жоғары құнға ие болуы мүмкін. Кейде промо-көшірмелер ешқашан шығарылмаған жазбалар үшін жасалады; олар ресми коммерциялық шығарылымда жоқ басқа әндерді немесе мүмкіндіктерді қамтиды (мысалы, Talking Heads тобының 1988 жылғы Naked альбомы). Танымал жазбалардың қайта шығарылуы көп жылдардан кейін сол лейблмен бірдей каталог нөмірімен және обложкамен шығарылуы мүмкін, бірақ көбінесе басқа лейблмен жүзеге асырылады, олардың кейбіреулері (мысалы, Rhino Records) қайта шығарылуға маманданған және белгілі бір лейблдердің каталогтарына және шығарылмаған түпнұсқа жазбалардың "қоймасына" қол жеткізе алады. "Бутлегтер" – заңсыз шығарылған жазбалар. Олардың құны, дыбысы және сапасы әртүрлі, және бірнеше санатқа бөлінеді. Бутлег-пластинкалар, таспалар мен CD-лер көбінесе тікелей эфирдегі концерттерден алынған немесе коммерциялық түрде шығарылмаған тректерді қамтиды (соның ішінде ұрланған немесе заңсыз алынған, ешқашан шығарылмауға тиіс жазбалар). Кейбір 45-тік дисктер – сирек немесе құнды синглдердің қайта шығарылуы, сирек пластинкалардың нақты көшірмелері, түпнұсқа лейбл графикасы мен нөмірлерімен, және индустрияда "жалған" деп белгіленеді.
Өмірбаян
Дыбыс жазу басталғаннан бері жазба жинау да бар болған. Бастапқы жылдары фонографтар мен оларға жазылған жазбалар (алғашқы балауызды фонограф цилиндрлері, кейіннен жалпақ шеллак дискілер) көбінесе байлардың меншігінде болды, орта және төменгі таптарға қол жеткізу мүмкін емес еді. 1920 жылдарға қарай, ойнатқыштар мен жазбалардың өндіріс процестерінің жақсаруы машиналардың бағасын төмендетуге мүмкіндік берді. 1890 жылдары орта және жоғарғы таптағы үйлердегі ойын-сауық көбінесе фортепианодан, кішкентай аспаптардан және ноталар кітапханасынан тұратын болса, 1910 жылдары және одан кейін бұл мүмкіндіктерге радио мен жазылған дыбыс кітапханасы да қосылды. Балауызды цилиндрлер қолданыстан шыққаннан кейін, жазба ондаған жылдар бойы даусыз дыбыс құралы болды. Қол жетімді жазбалардың саны артып, жазба басып шығаратын компаниялардың саны көбейді. Бұл 78 айналымдық, бастапқыда бір жақты, кейін екі жақты, он дюймдік шеллак дискілер еді, әр жағында шамамен екі-үш жарым минут жазуға болатын. Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, кейбір елдерде шикізаттың жеткізілімі шектеулі болғандықтан, дыбыс жазу өнеркәсібінің өсуі тежелді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бұл елдердің экономикасы қайтадан өсе бастады. Классикалық музыка (78 айналымдық дискілердің үлкен бөлігін құраған) жаңа және танымал музыканың көптеп келуіне байланысты баяу-баяу азшылыққа айналды, себебі оны жазу арзанырақ және тиімдірек болды.
Ерте жинақтау
Музыка журналисі Аманда Петрусич 1940 жылдары ретроспективті 78-дік жинақтау басталганын, ол көбінесе сирек кездесетін ерте Dixieland джаз жазбаларына бағытталғанын хабарлады. Ол бірнеше мақаласында және "Do Not Sell At Any Price" кітабында 1930 жылдардың соңындағы джаз бен кантри-блюзді жинаумен аты шыққан ықпалды коллекционер Джеймс МакКюн сияқты 78 айналымдық пластинкаларды жинаушылар туралы жазады.
1950 жылдар
1948-1949 жылдары 33⅓ айналымдық 12 дюймдік LP пластинкасы мен 45 айналымдық 7 дюймдік пластинканың нарыққа енуі сақтау және сапа жағынан жаңа мүмкіндіктер ұсынды. Бұл пластинкалар винилден (поливинилхлорид немесе полистирол) жасалған, бұл бұрынғы шеллак материалдарын ығыстырды. 1950 жылдардың басында және ортасында рок-н-ролл дәуірінің басталуымен, соғыстан кейінгі жасөспірімдердің 45 айналымдық синглдерге жұмсауға мүмкіндігі бар табысының өсуімен бірге көптеген шағын лейблдер пайда болды. Рок-н-ролл үлкен джаз тобының және кәсіби әнші-әндершілердің музыкасын жасауға қарағанда әлдеқайда арзан және пайдалы болды, олар бұрын танымал болатын. Рональд Д. Коэннің сөзіне сәйкес, «Disc Collector» журналы 1951 жылы құрылған. Әртүрлі маңызды онлайн кітапхана каталогтарында Берк жазбаларын жинаушылар тізілімінің нұсқалары бар, ол кемінде 1957 жылдан бері сақталған. Ұлыбританияда, көбінесе американдық рок-н-ролл, музыканттар және Little Richard, Chuck Berry және Sun Records сияқты жазбалармен сирек кездесетін 78 айналымдық пластинкалар саудаланды. London American (қазір London Records), RCA Victor және Capitol сияқты лейблдер жоғары бағамен сатылды. Ұлыбританиядағы ең алғашқы жазбаларды жинаушылардың бірі Майк Адамс болды, ол алғаш рет 1958 жылы Мерсисайдте сауда жасағанымен танылды. Кейіннен ол BBC-де диджей болып жұмыс істеді және көптеген жылдар бойы жазбаларды жинау туралы хабарлар берді, соның ішінде «Apple Beatle Collectables» кітабын жазды. Ұлыбританияда Atlantic Records, Sun Records, Motown және Parlophone (EMI) сияқты коллекционерлік деп есептелетін лейблдер 1960 жылдары ірі лейблдерге айналды. АҚШ-та Нью-Йорктің Таймс-сквердегі дүкені 1960 жылдардың басындағы ду-вуп өркендеуіне үлкен үлес қосты, 1959 жылдан бастап оларға көп көңіл бөлінді.
1960 жылдар
1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында халық музыкасының қарқынды дамуымен бірге архивтік материалдарға сұраныс күрт өсті. Кейбір елдерде дискілерді коллекциялайтындар шағын қалаларды, шаң басқан амбарларды, тау шатырларын аралап, ескі дискілерді іздеді. Алғашқыда ең ізделісті тауарлар – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі “жарыс рекордтары” (яғни, блюз, кантри-блюз және хиллбилли музыкасы) жазылған шеллак дискілері болды. Бұл стильдер қазіргі рок-н-ролл мен кантри музыкасының алға басушылары еді. Кейінгі буын дискілерді коллекциялайтындар doo wop жанрындағы сирек кездесетін 45 айналымдық пластинкаларды немесе 1960 жылдардың соңындағы “гараж-рок” және “психоделикалық” жанрларындағы LP-лерді табу арқылы құмарлықтарын қанағаттандырды. 1962 және 1964 жылдар аралығында The Beatles-тің танымалдылығының артуымен поп музыкасының аренасы өзгерді. Олардың ықпалымен мыңдаған музыкалық топтар, британдық сезімталдықпен жаңа және жанды рок музыкасын орындап, гитараларын алып, көптеген пластинкалар шығарды. Осы жақтастардың көптегені 45 айналымдық пластинкаларды шағын партиялармен жергілікті концерттерде және достары мен туыстарына сату үшін шығарды. Олардың салыстырмалы түрде аз басылғандығына байланысты, бұл сирек жергілікті жазбалар өте құнды және бағалы болды. Дискілерді коллекциялаудағы танымал “коллекциялық заттардың” бірі – мүлдем дискі емес, тек альбомның мұқабасы. The Beatles өзіндік қателікпен рок-н-ролл дәуірінің ең танымал және құнды “коллекциялық туындыларының” біріне – “The Butcher Cover” альбомына үлес қосты. Бұл Yesterday and Today альбомының мұқабасының ресми емес атауы. 1967 жылға дейін The Beatles-тің Ұлыбританиядағы LP шығарылымдары АҚШ-тағы LP шығарылымдарынан едәуір өзгеше болды. Американдық альбомдар қысқарақ болды, әртүрлі әндері, альбом атаулары мен көркемдік безендірілуі болды. Тағы бір ізделіс нысаны – Боб Диланның The Freewheelin’ Bob Dylan альбомы, 1963 жылғы басылымы, кейінгі басылымдардан жойылған төрт ән бар. Жақсы жағдайдағы стерео нұсқасы 35 000 долларға, ал моно нұсқасы 16 500 долларға сатылады.
1970 жылдар
1970 жылдары рекордтарды жинау хоббисіне Goldmine, DISCoveries және Stormy Weather сияқты рекордтар туралы журналдардың, ал Ұлыбританияда Record Collector журналының пайда болуы көмектесті. Бағалық анықтамалар жарық көрді, олар арқылы белгілі бір "сирек туындылардың" қанша тұруы нақты белгіленді. Осы бағалық анықтамалардың жариялануымен жазбалардың сапасы бойынша "бағалау" хобби ішінде біртіндеп қалыптасты.
1980 және 1990 жылдар
1980-ші жылдардың ортасында компакт-дискілердің енгізілуімен хоббиде жіктелу басталды; жүздеген мыңдаған, тіпті миллиондаған данада басылған винил пластинкалардың құны төмендеді, ал ең сирек кездесетін үлгілердің құны одан да артты. Бұл сирек заттарға блюз, ритм-н-блюз, соул, ду-уоп, джаз, прогрессивті рок және психоделикалық рок жанрындағы 45 айналымдық пластинкалар кірді. Басқа да сирек және жоғары бағаланған заттарға The Beatles, Grateful Dead, James Brown, Bob Dylan, Janis Joplin, Jimi Hendrix, The Doors және The Rolling Stones сияқты коллекционерлерге аса қызық әртістердің туындылары жатады. Кейбіреулері өте шектеулі санда басылған елдерде шығарылған (мысалы, Sex Pistols-тің Оңтүстік Африкадағы "God Save The Queen" шығарылымы). A Tribe Called Quest, DJ Premier, Monie Love және тағы басқа Hip Hop өкілдерінің арқасында, Funk, Jazz сияқты жанрлардан X буыны үшін классикаға айналған ескі пластинкаларды үлгі ретінде пайдалану арқылы, бұл пластинкалар Y буыны үшін жаңа форматта ұсынылып, қайта жандандырылды.
2000 жылдар
ХХІ ғасырда да музыка жанкүйерлері көбінесе физикалық шығарылымдардың орнына цифрлық жүктемелерді таңдайды (әрине, оларды винил сияқты жинауды да бастады), бірақ кейбір заманауи топтардың дискілерді жинаушылары бар. Бұл, мысалы, панк және альтернатив жанрларында жиі кездеседі. Мысалы, NOFX тобының 1999 жылғы "The Decline" атты арнайы басылымының мөлдір винилдік нұсқасының бағасы 1500 долларға жеткен. Көптеген панк-топтар мен лейблдердің DIY (өздігінен жасау) этикасы мен шектеулі бюджетіне байланысты, белгілі емес топтардың шығарылымдары көбінесе шектеулі санда болады. Кейде пластинкалар түрлі түсті винилге басылады, жаңа немесе өзгеше әндері болады, орфографиялық немесе дыбыс жазу қателері кездеседі, немесе басқа басылымдарға қарағанда аз санда шығарылады. Мұндай факторлардың барлығы белгілі бір пластинканың коллекциялық құнын арттырады. Мысалы, 1988 жылы Нью-Йорк қаласының хардкор тобы Judge өздерінің дебюттік альбомын "Bringin' It Down" Chung King студиясында жазбаға алмақ болды. Жаман тәжірибе мен төмен сапалы нәтиже топты қатты көңілсіздікке ұшыратты, сондықтан олар жазбаны тоқтатып, басқа студияда қайта жаздырды. Алайда, бұрынғы жазбалар "Чуң Кинг оны сора алады!" деген атпен 110 дана ақ винил пластинкаға басылып, "Bringin' It Down" альбомын алдын ала тапсырыс берген жанкүйерлерге, қайта жазба жұмысының кешігуіне өтеу ретінде жіберілді. Бұл пластинкалар eBay сияқты сайттарда 6800 долларға дейін сатылды. Басқа да музыка жанрларының да жанкүйерлері бар. Мысалы, фолк-рок, психоделика және басқа жанрлардың жанкүйерлері қысқа партиямен шығарылған винил пластинкаларға қызығушылық танытады. Тіпті қайта шығарылған жағдайда да, түпнұсқалар жоғары бағаға сатылуы мүмкін. Классикалық дискілерді жинаушылардың алғашқы толқыны британдық Decca және EMI, американдық Mercury Records Living Presence сериясы және RCA Victor Living Stereo сериясы сияқты лейблдердегі ертедегі стерео оркестрлік жазбаларға назар аударды. Кейбір пластинкалар әлі күнге дейін аукциондарда жүздеген долларға сатылады. Алайда, ең танымал классикалық дискілерді жинаушылардың назары бұрынғы материалдарға ауысты, ал 1950 жылдардағы еуропалық суреткерлердің сирек кездесетін монофониялық жазбалары жоғары сұранысқа ие болды. Бұл нарықта үстемдік құратын Шығыс Азия коллекционерлері камералық музыканы, сонатыларды және виолончель мен скрипкаға арналған туындыларды артық көреді. Басқалары әлі де 78 айналымдық антикалық пластинкаларға назар аударады. 2011 жылдан бастап көптеген пластинка жасау зауыттары қайта іске қосылды және винилдегі жаңа шығарылымдар көбейіп, көптеген адамдар бұл форматтың қайта жаңғыруы деп атады. Өнімнің көлемі (2014 жылы 9,2 миллион дана сатылды, жалпы музыка сатудың 6 пайызы) бұл форматқа қызығушылықтың жалғасып жатқанын көрсетеді, ал CD сияқты форматтар цифрлық жүктемелермен бәсекелесе алмайды. Соңғы жылдары кассеталық музыка таспаларының сатылымы да өсті (2014-2019 жж.), винил пластинкаларға ұқсас кассеталық таспаларға қызығушылықтың қайта жаңғыруы байқалды.
Қораптарды қазу
Жазбаларды жинаудың одан да қарқынды әдісі, «жәшік қазу» деп аталатын, қызығушылық тудыратын жазбаны табу үшін жазба қоймаларын мұқият іздеуді қамтиды. Бұл практика, жаңа туынды жазба үшін үлгі алуға болатын дыбыстары бар сирек жазбаларды іздеген хип-хоп продюсерлерімен байланысты және олар үшін ерекше мәртебеге ие. Медиа және мәдениет теориясының маманы Элоди А. Рой 1980-жылдардағы Солтүстік Америкадағы хип-хоп жәшік қазушылар туралы жазған еңбегінде: «Олар екінші қол дүкендерін және автокөлік саудаларын – қажетсіз капиталистік артық өнімдердің жиынтық орындарын – шарлап, бұрынғыдан безген және сәннен шыққан кең таралған, жаппай өндірілген LP жазбаларымен кездесуге тиіс болды. Олар оларды негізінен шикізат ретінде пайдаланып, солардан бит жасауға тырысты» деп жазады. Жалпы, жинау практикасы тарихи түрде антиквариат пен бейнелеу өнерімен байланысты буржуазиялық құбылыс болса, 1980-жылдардағы Солтүстік Америкадағы хип-хоп жәшік қазушылар материалдық мәдениет зерттеушісі Пол Мартин «халықтық коллекционер» деп атаған жаңа құбылысқа жол ашты – ол әдетте «жетістікке қол жеткізуге болады, арзан және тартымды» заттарға қызығады және жаппай өндірістің салдары болып табылады. Келесі онжылдықтарда цифрлық медианың дамуымен бұл «цифрлық» және «электрондық» коллекционерге айналды. Сонымен қатар, физикалық музыка дүкендерінің құлдырауы веб-сайттардың жәшік қазу үшін платформа ретінде пайда болуына мүмкіндік берді, оның ішінде музыкалық шолулар базасы AllMusic, Spotify стримингтік қызметі және бастапқыда музыка базасы болған, кейіннен физикалық музыка шығарылымдары үшін онлайн сауда аласына айналған Discogs.