Кіріспе

Ротари жастар алмасуы (RYE) – Ротари Халықаралық ұйымының орта мектеп оқушыларына арналған студенттер алмасу бағдарламасы. 1929 жылдан бері Ротари Халықаралық ұйымы жастарды әлемнің түкпір-түкпіріне жаңа мәдениеттерді танысу үшін жіберіп келеді. Қазіргі таңда Ротари клубтары жыл сайын шамамен 9000 студенттің оқуын демеушілік етеді. Әдетте, студенттер бір жылға басқа елге жіберіледі, жыл бойы бірнеше қабылдаушы отбасыларда тұрып, үй шаруасындағы күнделікті жұмыстарды атқарумен қатар қабылдаушы елдегі мектепке қатысады.

Тарих

1927 жылы Данияның Копенгаген қаласындағы Ротари клубы алғашқы Ротари алмасуын бастады, ал Францияның Ницца қаласындағы Ротари клубы да осыдан көп ұзамай 1929 жылы осы қадамды жасады. Бүгінгі таңда алмасулар көбінесе он айға созылса, алғашқы алмасулар мектеп қаникулы кезінде небәрі бірнеше аптаға ғана жүзеге асырылды. Ротари жастар алмасу бағдарламасы 1958 жылы Лейк-Плэсидте өткен Ротари губернаторларының басқосуында құрылды. Онда бүгінге дейін қолданылып келе жатқан көптеген ережелер мен процедуралар белгіленді. Осы жаңа аяда Ротари жүргізген алғашқы бір жылдық алмасуға Небраска штатының Скоттсблуфф қаласынан Австралияның Мертлфорд қаласына 10 айға барған студент және Мертлфордтан екі австралиялықтың Колорадо штатының Гранд Лейк қаласына келуі кірді. Келесі жылдары бағдарламаға барған сайын көбірек елдер қатысты. 1962 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олардың және басқа Ротари Халықаралық клубтары арасындағы шиеленісті қарым-қатынастардан кейін Жапония мен Германияны қатыстырған алғашқы алмасулар ұйымдастырылды. 80 жыл бұрын құрылғаннан бері Ротари жастар алмасу бағдарламасы жыл сайын 80 елде 9000 студентті алмасуға дейін қарқынды дамыды.

Көрініс

Ротари жастар алмасу бағдарламасы арқылы Ротари Интернешнл өзара байланысты және түсіністікке негізделген әлемді құруға үміттенеді. Ротаридың басты мақсаттарының бірі – әлемде бейбітшілікті орнату және қолдау, ал Ротари жастар алмасу бағдарламасы арқылы әлемді бір алмасу арқылы бір қадам жақындатуға тырысады. Егер студенттер түрлі мәдениеттерді танып, әлемнің әр тарапынан келген адамдармен қарым-қатынас жасаса, болашақта басқа елдер мен халықтарды жақсырақ түсінеді деген логикалық ойға сүйенеді. Ротари осы түсініктің өзара байланысты және бейбіт әлемге жол ашады деп күтеді.

Демеушілер

Ротариандықтардың бағдарламаға қатысуы – еріктілік негізде. Көптеген ротариандар жастар алмасу бағдарламасының түрлі салаларына қатысады, оның ішінде студенттерді іріктеу, иммиграциялық және Ротари ережелерін сақтау, студенттерді қабылдау және оларға көмек көрсету. Әрбір студент өз еліндегі Ротари клубы мен Ротари ауданының демеушілігінде болады және қабылдаушы елдегі Ротари клубы мен Ротари ауданымен қабылданады. Көптеген аудандарда Ротари жастар алмасу бағдарламасының төрағасы бар, ал кейбіреулерінде комитеттер де құрылған. Әрбір студентті қабылдайтын Ротари клубы міндетті түрде Ротари жастар алмасу жөніндегі өкілді және Ротари кеңесшісін тағайындауы керек. Кеңесші – студенттің клубтағы байланыс адамы, қажет болған жағдайда оған қолдау көрсетеді (бірақ мұндай жағдай әрқашан бола бермейді). Кейбір аудандар өте белсенді, көптеген студенттерді қабылдап, жібереді, ал басқа аудандардың белсенділігі төмендеу, сондықтан олар аз студенттерді қабылдайды. Кейбір клубтар тіпті қонақ студенттерді апталық жиналыстарға шақырмайды, ал басқалары студенттердің қатысуын белсенді түрде ынталандырады. Ротаридың бас ұйымы – Ротари Интернешнл – жеке RYE бағдарламаларын бағалау үшін, ең алдымен сапаны бақылау және студенттердің қауіпсіздігіне баса назар аударатын сертификаттау бағдарламасын енгізді. Ротари ұйымдары РИ сертификатын алмайынша RYE бағдарламаларына қатысуға құқығы жоқ. 2003 жылы австралиялық әйел волонтерлік қайырымдылық ұйымы Ротариді 1967 жылы 15 жасында алмасу бағдарламасы кезінде оған қамқорлық етуге тиіс болған ротарианның қайта-қайта зорлық-зомбылық жасағаны туралы шағымдарын тергемегені үшін немесе тиісті жауап бермегені үшін айыптады.

Оқиғалар

Студенттерге арналған іс-шаралар елден елге және ауданнан ауданға өзгеше болуы мүмкін, бірақ алмасу бағдарламасымен келген студенттер қабылдаушы елдің басқа аймақтарына және кейде басқа елдерге де қабылдаушы отбасыларымен, мектептерімен немесе Ротари клубы арқылы саяхаттау мүмкіндігіне ие болады. Көптеген аудандар қабылдаған студенттері үшін экскурсиялар ұйымдастырады, оларға жақын қалаларға үстеме сапарлар, бірнеше аптаға созылатын қабылдаушы ел бойынша саяхаттар кіруі мүмкін, ал Еуропадағы көптеген студенттер көптеген елдерді аралап, екі-төрт аптаға созылатын Eurotours-қа қатысуға мүмкіндік алады. Дегенмен, көптеген алмасу бағдарламалары сияқты, Ротари жастар алмасуының негізгі мақсаты мәдени және академиялық алмасуды қамтамасыз ету болып табылады, сондықтан студенттердің дербес, ұзақ саяхат жасауына рұқсат берілмейді.

Терминология

Алмасу студенттерін олардың туған (демеуші) Ротари клубы мен ауданы "шығысқа қарайтын" деп атайды, ал сонымен бірге олардың қабылдаушы Ротари клубы мен ауданы оларды "ішке қарайтын" деп атайды. Алмасуын аяқтаған студенттер "қайта оралғандар" деп аталады. Қайта оралғандар хост аудандарына байланысты әртүрлі жолдармен "Rotex" атағын ала алады. Кейбір аудандар Rotex болу үшін қайта оралғандардан талаптар қояды, ал басқалары барлық қайта оралғандарға Rotex болуға рұқсат береді. "Rotex" алмасушыларға көмектесу үшін Rotex ұйымының жұмысына қатысады. Сонымен қатар, екі рет алмасқан сирек кездесетін "йо-йо" студенттері де бар. Басқа жаргондық терминдерге "жаңадан келгендер" және "ескілер" кіреді. Оңтүстік жарты шардан келген көптеген студенттер қаңтарда, ал солтүстік жарты шардан келгендер тамызда келгендіктен, ағымдағы буыннан жарты жыл қалып қойған немесе алға өткен студенттердің тобы пайда болады. Ескі буыннан келген студенттер – ескілер, ал жаңа буыннан келгендер – жаңалар. Бұл жарты жылдық айырма жаңа студенттерді алмасу студентінің өмір салтына бейімдетуге көмектеседі. Тағы бір жаргондық сөз – "динозавр", ол ескілердің ескісін білдіреді. Басқа терминдерге "Northie" және "Southie" жатады, олар тиісінше солтүстік немесе оңтүстік жарты шардан келген студенттерді көрсетеді, бұл алмасушының қабылдаушы елінде өткізетін уақыт мерзіміне әсер етеді. "Southie" әдетте қаңтар немесе ақпанда кетеді және келесі жылдың басына дейін қабылдаушы елінде қалады, ал "Northie" әдетте тамыз немесе қыркүйекте кетеді және келесі маусым немесе шілдеге дейін қалады. Бұл әдетте студенттің туған еліне байланысты. АҚШ-тан келген студенттер көбінесе тамыз немесе қыркүйекте кетеді және маусым немесе шілдеге дейін қалады. Бұл студенттің оңтүстік жарты шарға саяхаттауына байланысты екі тізбектелген жазға соқтыруы мүмкін.

Қатысудың жолдары

15-19 жас аралығындағы орта мектеп оқушылары Ротари жастар алмасу бағдарламасына қатысуға өтініш бере алады. Өтініш беру үшін студенттер Ротари Интернешнл веб-сайты арқылы жергілікті Ротари клубымен байланыса алады. Солтүстік Америкадағы студенттер studyabroadscholarships.org веб-сайты арқылы Ротари жастар алмасу бағдарламасына қосыла алады. Өтінімдерді қабылдау циклі әдетте алмасудан бір жыл бұрын қыркүйек айында басталады және әртүрлі кезеңдердегі сұхбаттасулар мен құжаттарды толтыруды қамтиды. Бұл процестің ұзақтығы мен егжей-тегжейлілігі студенттің қай Ротари ауданынан екеніне және қай Ротари ауданына баратынына байланысты. Кейбір отбасылар өз балаларын алмасуға жібермей, тек алмасу студенттерін қабылдауды жөн көреді. Алмасу студентін қабылдауға ниетті отбасылар жергілікті Ротари клубымен байланыса алады.

Айырбастау ережесі

Ротари студенттерін қорғау үшін "Төрт Д" қағидасын қолданумен танымал. Шетелде жүрген кезде Ротари студенттері ішімдік ішуге, көлік жүргізуге, кездесуге немесе есірткі қолдануға құқықсыз. Осы ережелердің кез келгенін бұзған жағдайда студент үйге қайтарылады. Жыл сайын шамамен 300 студент осылай үйлеріне жіберіледі. Кейбір Ротари округтерінде сақталу керек бесінші "Д" – Сыртқы түрін өзгерту. Бұл ереже көбінесе татуировкалар мен пирсингтерге қатысты, бірақ шашты қырқу немесе шашты ерекше түстерге бояу сияқты, тұрақты емес, бірақ мақұлданбаған амалдарға да қатысты. Студенттер сондай-ақ, шетелде тұратын елдерінің заңдарын сақтауға міндетті.

Айырбастау орындары

Ротари халықаралық ұйымымен байланысы бар 200-ден астам елдің ішінде, жыл сайын жастар алмасу бағдарламасына әдетте 80 ел қатысады. Қатысушы елдер жылдан жылға өзгереді, бірақ бағдарламаның негізгі қатысушылары (әсіресе Солтүстік Америка, Еуропа және Азия) әрқашан қатысады. 80-нен астам ел бағдарламаға қатысса да, студенттерге 80 елдің ішінде кез келгенін таңдау мүмкіндігі берілмейді. Студенттің тұратын Ротари ауданы, оның қай елдерге бара алатынына үлкен әсер етеді. Көптеген Ротари аудандары студенттерге 20 немесе 30 елдің тізімінен қалағандарын таңдауға мүмкіндік береді, бірақ студенттің таңдаған елдерінің біріне жіберілетініне кепілдік жоқ. Кейбір Ротари аудандары, әсіресе Жапонияда, болашақ студенттерге ел таңдау процесінде ешқандай үміткерлік бермейді. Кейбір алмасу бағыттарында жас шектеулері бар, сондықтан 18 жастағы үміткер 17 жастағы үміткерге қарағанда аз елге баруы мүмкін.