Құншуақыр Армия Оқ-дәрі Зауытының Тарихы

Кіріспе

Оқ-дәрілерді өндіруші

Sunflower Army Ammunition Plant – Канзас штатының Джонсон округіне қарасты Де Сото қаласында орналасқан түтінсіз ұнтақ және жанар май өндіретін зауыт. Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, жұмыс істеген кезде әлемдегі ең ірі оқ-дәрі зауыты болды. Жұмыс істеген кезеңде зауыт АҚШ үкіметіне тиесілі болды және негізінен Hercules Aerospace Company компаниясымен келісімшарт бойынша Канзас штатының солтүстік-батысындағы Джонсон округінде орналасқан. 2005 жылы АҚШ армиясы бұрынғы зауыт алаңын Sunflower Redevelopment Group тобына берді; 2022 жылы зауыттың 6000 акрдан астам жері Де Сото қаласының құрамына қосылды.

Тарих

Күнбағыс армиясының оқ-дәрі зауыты бастапқыда Күнбағыс қару-жарақ зауыты деп аталды. 1941 жылы 10,747 акр (43,492 км²) жерде құрылған бұл зауыт әлемдегі ең ірі түткісіз ұнтақ зауыты болды. Бұл жерде бұрын Прери-Центр қауымы орналасқан. Бүкіл қала АҚШ үкіметі сатып алып, толығымен қиратылды. Көптеген тұрғындары мен зират учаскелері Эудора мен Де-Сотоға көшірілді. Зауыт АҚШ үкіметінің меншігінде болғанымен, 1942 жылдың 11 мамырында жасалған келісімшарт бойынша Геркулес порошок компаниясы оны басқарды. Құрылыс дереу басталды және 10 айдан кейін алғашқы қозғалтқыш құралы өндірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Күнбағыс қару-жарақ зауыты 200 миллион фунттан астам (91 000 000 кг) ұшқыш заттар өндірді және 12 067 адамды жұмысқа алды. Жұмысшылардың көптеп келуі айналасындағы аймақты, әсіресе Де-Сотоны күрт өзгертті. Зауыттың құрылысы туралы алғашқы хабарланғаннан кейін бірнеше апта ішінде Канзас тас жолдары адамдармен және олардың барлық мүліктерімен толған машиналармен қатарласып, жұмыс іздеушілер ағыны басталды. Бастапқыда 4000-6000 жұмысшының айналасындағы аудандарда тұрып, зауытқа барып-келуі күтілді. Бастапқыда штабтың көп бөлігі Лоуренсте орналасқан, онда армия және Геркулес шенеуніктері операцияларды ұйымдастырды. Құрылыс туралы алғашқы хабарландырудан кейін Лоуренс зауытқа қолдау көрсету үшін тұрғын үй және көлік комитеттерін құрды. Көп ұзамай, жұмысшылар мен құрылысшылардың тәулік бойы жұмыс істеуі үшін зауыт аумағына тіркемелер қосылды. 1942 жылдың 15 желтоқсанында зауыт аумағында "Трейлер қаласы" ашылды. Трейлер қаласы тұрғындарға су және электр қуаты сияқты негізгі қажеттіліктерді қамтамасыз етті, ал қарапайым әжетханалар тұрғындарға қызмет етті. Бұл уақытша қауымдастық 400 бірлікке дейін өсті және азық-түлік дүкені мен мектепті қамтыды. Жағдай бірден өзгерді. 1941 жылы Эудорада қонақүй немесе пансион болмады және бар болғаны жеті бос үй болды. Үш ай ішінде қала халқы екі есеге көбейіп, 1800 адамға жетті, ал 150-ге жуық тіркеме далаларға, аулаларға және басқа да бос орындарға орналастырылды. Осы уақыт аралығында Де-Сото халқы 400-ден 1000-ға дейін өсті. Де-Сото мен Эудорада барлық үйлер, соның ішінде гараждар, шаралар, жертөлелер және бос бөлмелер жалға берілді. Адамдар ауа райына қарай көліктерде және шатырларда ұйықтады. Ресторандар, банктер, кір жуу және қызмет көрсету станциялары тәулік бойы жұмыс істеді, өйткені қауымдастықтар сұранысқа сай болуға тырысты. 1942 жылдың шілдесінде Де-Сотоға теміржол желісі аяқталды, бұл құрылыс материалдарын жылдам тасымалдауға мүмкіндік берді. Автобус компаниялары Юдора мен Де-Сотоны Лоуренс пен Канзас-Ситимен байланыстыратын Күнбағыс ауысымдарына сәйкес келетін маршруттарды қосты. Қызметкерлер үшін бірлесіп жүру міндетті болды. 1942 жылдың қыркүйегінде зауыттың кейбір қызметкерлеріне тұрғын үй беру қажеттігі анық болды. 1942 жылдың соңында үкімет зауыттың солтүстігінде Clearview City деп аталатын тұрғын үй жобасын салуды жариялады.

The Sunflower Army Ammunition Plant was originally known as the Sunflower Ordnance Works. Established in 1941 on 10,747 acres (43.492 km2), it was the world's largest smokeless powder plant. Among the over 10,000 acres of the site was the former community of Prairie Center. The entire town was purchased by the U. S. government, and razed. Many of the residents and cemetery plots were transferred to Eudora and De Soto. Although owned by the U. S. government, the plant was operated by the Hercules Powder Company under a contract signed on May 11, 1942. Construction then began immediately and was followed by the first production of propellant 10 months later. During World War II, the Sunflower Ordnance Works produced more than 200 million pounds (91,000,000 kg) of propellants and employed as many as 12,067 people. The influx of workers dramatically changed the surrounding area, specifically De Soto. Within only a few weeks of the plant’s initial announcement, cars loaded with people and all of their belongings began to line the Kansas highways as people poured into the area seeking jobs. Initially, it was announced that 4,000 6,000 employees would be expected to live in surrounding areas and commute to the plant. Initially, most of the staff would reside in Lawrence, where the Army and Hercules officials set up operations. Following the initial construction announcement, Lawrence set up housing and transportation committees to facilitate support to the plant. Soon after, trailers were added at the plant site to provide staff and construction workers with round the clock access. On December 15, 1942, “Trailer Town” opened on the plant grounds. Trailer Town provided basic necessities, including water and power, and a row of out houses served the residents. This temporary community grew to 400 units and included a grocery store and school. The situation seemed to change overnight. In 1941, Eudora had no hotel or boarding house and only about seven vacant homes. Within three months, the town’s population had doubled to 1,800, and there were as many as 150 trailers placed in fields, yards, and other empty spaces. In the meantime, De Soto’s population had increased from 400 to over 1,000. In both De Soto and Eudora, homes rented out all available space, including garages, out buildings, basements, and spare rooms. People slept in cars and tents as weather permitted. Restaurants, banks, laundry, and service stations were open round the clock as the communities struggled to keep up with demand. A rail spur to De Soto was completed in July 1942, allowing construction to speed up with the faster transit of materials. Bus companies added routes synced to Sunflower shifts to link Eudora and De Soto with Lawrence and Kansas City. Carpooling became a requirement for employees. By September 1942, it was clear that the plant needed to provide living quarters for some of its employees. By late 1942, the government announced the construction of a housing project north of the plant, referred to as Clearview City.

Соғыстан кейін

Соғыстан кейін зауыт ішінара дайындық күйге қойылды. 1947 жылдың наурыз айында «Геркулес» компаниясымен жасалған келісімшарт аяқталды. 1948 жылдың маусым айында зауыт толық күту режиміне қойылды, ал күтіп-ұстау және қауіпсіздікке жауапкершілік үкіметке жүктелді. 1951 жылы Корея соғысының салдарынан Күнбағыс қару-жарақ зауыты дайындықтан шығарылды. 1952 жылдың 30 маусымында зауыттың жұмысын жүргізу құқығы Геркулес компаниясына келісімшарт негізінде тапсырылды. Бұл жолы зауыт 75 000 000 кг-нан астам жанармай өндірді, ал штат 5374 адамды құрады. Содан кейін 1960 жылдың маусым айында зауыт қайтадан күту режиміне енді. 1963 жылдың 1 тамызында зауыттың атауы Күнбағыс қару-жарақ зауытынан Күнбағыс армиясының оқ-дәрі зауыты (SFAAP) деп өзгертілді. Екі жыл өткен соң, 1965 жылдың 20 тамызында зауыт Вьетнам соғысына көмектесу мақсатында қайта іске қосылды. 1971 жылдың маусым айында жұмысын тоқтатқанға дейін 145 миллион фунттан (66 000 000 кг) астам жанармай өндірілді. Осы кезеңде зауытта 4065 адам жұмыс істеді. 1972 жылы зауыт қайтадан күту режиміне ауыстырылды. 1967 жылдың тамызында зауытты жаңғыртудың ауқымды бағдарламасы басталды. Бағдарлама шеңберінде 1975-1979 жылдар аралығында нитрогуанидин өндіруге арналған жаңа цех салынды. Бұл цех Солтүстік Америкадағы алғашқы және жалғыз осындай нысан болды, ол 1984 жылы өндірісті бастады және 1992 жылға дейін жалғасты, содан кейін зауыт тағы да күту режиміне қойылды. Нитрогуанидин (NQ) – үш негізді оқ-дәрінің маңызды құрауы. Ол оксидтеуші және энергия тасымалдаушы ретінде ғана емес, сутегімен де толықтырылған, бұл оқпан түтігінде салқындатуды қамтамасыз етеді, түтік металдың тозуын азайтады және қайта жабдықтауды кейінге жылдыруға мүмкіндік береді. NQ талшықты картоннан жасалған барабандарда үштік база дайындалатын басқа әскери нысанға жіберілді. Alliant Techsystems 1995 жылдың 10 наурызында Күнбағыс армиясының оқ-дәрі зауытының мүмкіндіктерін сатуға келісімшарт жасады. 1995 жылдың ақпан айында Қоршаған ортаны қорғау агенттігі осы учаскені Ұлттық басымдықтар тізіміне енгізуді ұсынды, бірақ ол тізімге енбеді. 1998 жылдың басында SFAAP АҚШ армиясы үшін қажетсіз деп жарияланды, ал Жалпы қызметтер басқармасы учаскені сату процесін бастады. 2001 жылдың 1 қазанынан бастап армия техникалық қызмет көрсетумен айналысатын мердігерге ауыстырылды және пайдаланылатын ғимараттар саны кеңсе ғимараты, экологиялық зертхана, ескі күзет штабы (құжаттар сақтау үшін) және басты қақпадағы күзет пунктіне дейін қысқартылды. Күнбағыс армиясының оқ-дәрі зауытының теміржол жүйесі Hercules, Inc. компаниясымен келісімшарт негізінде пайдаланылды. Жүйеге 59 миль рельс кірді, рельстердің өлшемі 85-тен 100 фунтқа (бір ярдқа) дейін ауытқып, BNSF темір жолымен байланысты, ал локомотивтер тұрақты орналасқан жері 501 ғимарат болды. Операциялар дүйсенбіден жұмаға дейін, сағат 08:00-ден 16:00-ға дейін GE 80 тонналық локомотивпен жүргізілді, оның нөмірі US Army 1662 болды. Бұрын Letterkenny Army Depot, PA-ға қарастырылған локомотив Sunflower AAP-тен McAlester AAP, OK-қа, ал 1999 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі Seneca Army Depot-қа жеткізілді. Seneca AD жабылып, локомотив Доминикан Республикасына сатылды. Sunflower AAP-тің барлық рельстері зауыт жабылып қалғаннан кейін алынып тасталды.

Following the war, the plant was placed on partial standby. And in March 1947, the contract with Hercules Powder Company expired. When the plant was placed on complete standby in June 1948, the government took over maintenance and security. In 1951, the Sunflower Ordnance Works was brought out of standby due to the Korean War. Once again, on June 30, 1952, the operation of the plant was contracted out to Hercules. This time the plant produced more than 166 million pounds (75,000,000 kg) of propellants, with employment of up to 5,374. The plant then went into standby again in June 1960. The name of the plant was changed from the Sunflower Ordnance Works to Sunflower Army Ammunition Plant (SFAAP) on August 1, 1963. Two years later, on August 20, 1965, the plant was reactivated to aid the Vietnam War by producing in excess of 145 million pounds (66,000,000 kg) of propellants before ceasing operations in June 1971. While operating during this time, the plant employed up to 4,065 people. In 1972, the plant was returned to standby status. A major facility modernization program was started in August 1967. The program included the construction, between 1975 and 1979, of a facility for the production of nitroguanidine. This facility was the first of its kind in North America and began production in 1984 and continued until 1992, when the plant was again placed on standby. Nitroguanidine (NQ) is an essential component of triple base gun propellant. In addition to being an oxidizer and energy carrier, it is loaded with hydrogen and this provides cooling in the gun tube which reduces the erosion rate of the tube metal so more rounds can be fired before refit. NQ was shipped out in fiberboard drums to another army facility where the triple base is prepared,

Alliant Techsystems won a contract on March 10, 1995 to market the use of the Sunflower Army Ammunition Plant facilities. Also in February 1995, the Environmental Protection Agency proposed that the site be placed on the National Priorities List, but it was never listed. Early in 1998, SFAAP was declared excess by the U. S. Army, and the General Services Administration began the process of selling the site. As of October 1, 2001, the Army changed to a maintenance contractor and reduced the number of buildings used to an office building, an environmental laboratory, the old guard headquarters as a records repository, and the guard shack at the main gate. The Sunflower Army Ammunition Plant rail system was operated under contract by Hercules, Inc. The system included 59 miles of track, with rails ranging in size from 85 to 100 pounds (per yard) connecting with BNSF Railway, and the engine house was Building 501. Operations were conducted from Monday through Friday, 0800 to 1600 with a GE 80 ton locomotive numbered US Army 1662. Formerly assigned to Letterkenny Army Depot, PA, the locomotive went from Sunflower AAP to McAlester AAP, OK, where it was reported to being shipped to Seneca Army Depot in New York, in October 1999. When Seneca AD closed, the locomotive was sold to the Dominican Republic. All of the track at Sunflower AAP was pulled up following the plant's closure.

Жабылу және болашақ

1993 жылы зауыт жабылғаннан кейін, Де Сотоның оңтүстігіндегі 15,5 шаршы мильдік жерді дамыту мүмкіндіктері туралы жоспарлар жергілікті тұрғындар арасында талқыланды. Oz Entertainment ойын-сауық паркі жоспары жеті жыл бойы нәтижесіз ізденіске ұшырады, содан кейін 2005 жылы бұл жер Sunflower Redevelopment Group-қа берілді. Ол кезде 3700 акр жер таза күйінде берілді, бірақ оның көп бөлігі ашық кеңістіктерге, буферлік аймақтарға және саябақтарға арналды. Тағы бір жоспар, 2002 жылы ашылуға тиіс болған, - жаңадан жарияланған Канзас Спидвей және Канзас-Сити Визардс стадиондары. Жақында Олате, Де Сото, Джонсон округі, Канзас штаты және Sunflower Redevelopment Group бірлесіп бас жоспарды қабылдады. Бас жоспарда жоғары тығыздықты тұрғын үйлер, ірі коммерциялық аймақтар, кеңселерге арналған "қала орталығы", жоғары тығыздықты коммерциялық және әлеуметтік мақсаттағы ғимараттар, сондай-ақ Канзас университетіне, Канзас мемлекеттік университетіне және Де Сото қаласына бөлінген жерлер, әрі армия резервтеріне, саябақтарға және басқа да қоғамдық кеңістіктерге арналған жерлер қарастырылған. Дегенмен, тазалау жұмыстары 2028 жылға дейін аяқталуы күтілуде. Жақында зауыттың солтүстік бөліктері таза деп жарияланып, құрылыс жұмыстарына дайын деп танылды.

Панасоник

2021 жылы кең ауқымды тазалау және залалсыздандыру жұмыстарынан кейін, АҚШ Армиясының Инженерлік корпусы аймақтың ең солтүстік бөлігінде салуға рұқсат берді, ал Де Сото аймақтың 6,376 акр жерін аннексиялауды бастады. Содан кейін Де Сото аймаққа жолдар мен коммуналдық желілерге қолжетімділікті жақсарту үшін қысқа мерзімді жоспар әзірледі, сондай-ақ дамуды ынталандыру мақсатында TIF (салықты ұлғайту арқылы қаржыландыру) аймағын құрды. 2022 жылдың басында Канзас штатының заң шығарушы органы губернатор Лора Келли қол қойған, APEX деп аталатын заң қабылдады. Бұл заң екі тарап арасындағы құпиялылық туралы келісімге сәйкес аты жасырылған компанияның жоспарлаған 4 миллиард долларлық жобасына 800 миллион долларлық салық жеңілдіктері мен стимулдар ұсынды. Бұл жоба аталған жерде немесе Оклахома штатының Прайор-Крик қаласында салынуы мүмкін деп есептелді, себебі жобаға көп көлемде жер қажет болды. 2022 жылдың 13 шілдесінде мемлекеттік шенеуніктер баспасөз мәслихатында Panasonic компаниясы осы жобаны жүзеге асыратынын және бұрынғы зауыттың солтүстік бөлігінде 4 миллиард долларлық электр көліктеріне арналған аккумулятор зауытын салу үшін Де Сотоны таңдағанын мәлімдеді. Зауыт 4000 тікелей жұмыс орнын, зауытқа байланысты тікелей емес дамудан 4000 қосымша жұмыс орнын және 16000 құрылыс жұмыс орнын қамтамасыз етуі күтілуде. Бұл Канзас тарихындағы ең ірі және ең қымбат жоба болып табылады, ал пайдалануға берілгеннен кейін штаттың ең ірі жеке жұмыс берушілерінің біріне айналады. Құрылыс 2022 жылдың желтоқсанында басталды және 2024 жылдың шілдесінде аяқталуы күтілуде.