Кіріспе

Тең көміртегі мазмұны түсінігі темір материалдарында, әсіресе болат және құйма темірде, қорытпаның әртүрлі қасиеттерін анықтау үшін қолданылады, әдетте бірнеше қорытпа элементтері қолданылғанда. Мақсаты – көміртектен басқа қорытпа элементтерінің мөлшерін тең көміртегі мөлшеріне ауыстыру, себебі темір-көміртегі фазалары басқа темір қорытпаларының фазаларынан жақсы зерттелген. Бұл түсінік көбінесе дәнекерлеуде қолданылады, сондай-ақ металды жылумен өңдеу және құйма темірді құю кезінде де пайдаланылады.

Құйма темір

Құйма темір үшін эквивалентті көміртек мазмұны (CE) тұжырымы, қорытпа элементтерінің жылумен өңдеуге және құюға қалай әсер ететінін түсіну үшін қолданылады. Ол құйма темірдің беріктігін болжаушы ретінде пайдаланылады, себебі ол соңғы құрылымдағы аустенит пен графиттің шамамен тепе-теңдігін көрсетеді. Құйма темірдегі CE-ді анықтау үшін бірнеше формулалар бар, оларда элементтердің саны арта түседі:

Бұл CE содан кейін қорытпаның гипоэвтектикалық, эвтектикалық немесе гиперевтектикалық екенін анықтау үшін қолданылады; құйма темір үшін эвтектикалық құрамы 4,3% көміртек. Құйма темірді құю кезінде бұл соңғы дән құрылымын анықтау үшін пайдалы; мысалы, гиперевтектикалық құйма темірде әдетте ірі дән құрылымы болады және ірі кесек графит қабыршықтары пайда болады. Сондай-ақ, CE жоғарылаған сайын ыдырау азаяды. Құйма темірді жылумен өңдеу кезінде CE мен қаттылық арасындағы байланысты эмпирикалық жолмен анықтау үшін әртүрлі CE сынамалары сынақтан өтеді. Индукциялық қатайтылған сұр темірдің мысалы:

Құрамы [%]† Эквивалентті көміртек‡ Қаттылығы [HRC] (қаттылық сынағынан ауыстырылған) C Si HRC HR 30 N Микроқаттылығы 3.13 1.50 3.63 50 50 61 3.14 1.68 3.70 49 50 57 3.19 1.64 3.74 48 50 61 3.34 1.59 3.87 47 49 58 3.42 1.80 4.02 46 47 61 3.46 2.00 4.13 43 45 59 3.52 2.14 4.23 36 38 61 †Әр үлгіде 0,5–0,9 Mn, 0,35–0,55 Ni, 0,08–0,15 Cr және 0,15–0,30 Mo бар. ‡Бірінші CE теңдеуін пайдаланып есептелген.