Кіріспе

Ирландиялық қоғамдық өнер ұйымы City Arts Centre (CityArts) – 1973 жылы құрылып, 2012 жылы таратылған Дублин қаласының орталық бөлігіндегі қоғамдық өнер ұйымы.

Шығу тегі

Бастапқыда «Грейпвайн өнер орталығы» деп аталған, кейін қалалық өнер орталығы болған орын, Дублиннің орталығындағы бірнеше мекенжайда орналасты: Мэри көшесінен басталып, Солтүстік Ұлы Джордж көшесі, Солтүстік Фредерик көшесі және Мосс көшесі арқылы өтіп, 2010 жылы Бакалаврдың серуеніндегі ғимаратты сатып алды. Ұйым 20 ғасырдың ортасында Дублиннің мәдени тұрғыдан сұрғылт деп еске алынатын кезеңде, әсіресе жұмысшы топтарынан шыққан жасөспірімдер үшін туындаған қажеттіліктен өркендеді, және Грейпвайн негізін қалаушылардың көпшілігі осы топтан болды. Сондықтан орталықтың орналасқан жері солтүстік жақтағы сәнсіз қаланың ішкі ауданы болды. Жобаның үш бастамашысы – Джеки Аэрн, Анто Фахи және Сэнди Фицджеральд.

Қоғамдық өнер

1970 жылдарда ұйым мәдени тұрғыдан саясиландырылып, Ұлыбританиядағы радикалдық қоғамдық өнер қозғалысымен байланыс орнатты. Бұл ынтымақтастық әлемді кеңінен қарауға және мәдениетке өзгеше көзқараспен қарауға, мәдениеттің әртүрлілігін және адамдардың мәдени теңдік құқықтарын мойындауға алып келді. 1980 жылдардың басында Ирландияда пайда болған ұқсас жобалармен (әсіресе Дублиндегі City Workshop және Moving Theatre, Белфасттағы Neighbourhood Open Workshops) байланысу арқылы қоғамдық өнер қозғалысы өзгерістерге күш болып өсті, нәтижесінде мәдени догмаға қарсы тұратын жаңа саясаттар мен көзқарастар қалыптасты. 1984 жылы CAFE (Creative Activity For Everyone) атты өкілдік тобы құрылды, ал Grapevine оның негізін қалаушы мүшесі болды. Grapevine-ның көркемдік бағдарламасы философиялық санасымен бірге дамыды және орталықта, Дублиннің шетінде және бүкіл Ирландияда орын алатын әртүрлі және көп қырлы болды. Бұл әртүрліліктің мысалдарына көше театры бағдарламасы (оны Том МакГинти, кейін Дикемэн басқарды), шаш шалу, көше сәнін жасау студиясы, аудио өнер, көшедегі шаралар, концерттер және қоғамдық орындардағы ойын-сауықтар жатады. Олар суретші Джон Карсон басқарған (кейіннен Ұлыбританиядағы Artangel) инновациялық бейнелеу өнері бағдарламасын да жүзеге асырды. Бұл Джон Киндестің алғашқы көрмелерін, соның ішінде Хиросимадан аман қалғандардың суреттерінен жасалған көрмесін қамтыды, ол жас U2 тобымен бірлесіп ұйымдастырылды.

Атауын өзгерту

U2-бен қарым-қатынас орталықтың келесі кезеңінде де жалғасты, 1988 жылы Grapevine Arts Centre атауы City Arts Centre-ге өзгертілді. Осы кезде ұйым Тара көшесіне жақын Мосс көшесіндегі қойма ғимаратына көшті, ол сол уақытта Ирландиядағы осындай орталықтардың ең ірісі болды. U2 жас топтарға арналған, толық жабдықталған репетициялық кеңістікті ғимараттың жертөлесінде ұсынды. Жоғары қабатта бастапқыда Деклан Горман басқарған кафе мен театр орналасқан, ал одан жоғарыда Томми Уэйр басқарған галерея болды. Сэнди Фицджеральд 2001 жылға дейін директорлық қызметін атқарды. Өнер кеңесі орталықты толыққанды қолдамады, Project Arts Centre-ге көбірек мән берді. Орталық Мосс көшесіндегі ғимаратқа иелік етті, оны сол кездегі құлдыраған ауданда сатып алған еді. Бірақ ол жылдар өте келе құнды мүлікке айналды. Орталықтың артындағы City Quay мектебі мен орталыққа іргелес жатқан қоғамдық залдың бірлескен жобасы арқасында, доктар аймағының кіреберісінде инновациялық әлеуметтік-мәдени жобаны жүзеге асыруға мүмкіндік туды, сол кезде доктар аймағы жаңарудың бастапқы кезеңінде болды. Жобаны іске асыру үшін барлық ғимараттарды байланыстыратын бос жер қажет болды, бірақ Дублин доктар аймағын дамыту басқармасы бұл идеяны қабылдамады. Алайда, Дублин қалалық кеңесі, Өнер кеңесі және барлық жергілікті сайланған өкілдер жобаны қолдады. Соның салдарынан City Arts Centre доктар аймағының дамуындағы ерекшелікке айналды. Сэнди Фицджеральд 2000 жылы, 27 жыл қызмет еткен соң, орталық директоры лауазымынан кетті. City Arts 2001 жылы Өнер кеңесінен қаржыландыру алмады.

Қызметті тоқтату

Деклан МакГонагл директор болып тағайындалды, және оның басшылығымен орталық 2 жылға жабылды, барлық қызметкерлер жұмыстан босатылып, барлық іс-шаралар тоқтатылды. Қалалық кеңес мүшесі Мэнникс Флинн Қалалық өнер орталығының жабылуына қатысты: «Дублин сол жердегі өнер қауымын жоғалтты, қауым өнер орталығынан айырылды, жұмыс орындары да жойылды» деді. МакГонагл «Civil Arts Inquiry» (екі жылдық «конференциялар мен жазылған қоғамдық пікірталастар» сериясы) іске қосты, сонымен қатар жылына 50 000 евро табыс тапты. «Тергеуге» сын көзбен қараушылар болды, олар оны өнер қауымдастығымен байланыс жасамағаны және пайда табуға бағытталған, нәтижесіз уақытты ысырап ету деп есептеді. Бірақ 18 жылдан кейін белсенділіксіз болғаннан соң, ол 2021 жылдың сәуірінде 35 миллион еуроға сатылды. 2004 жылы Tasc New Island баспасында «Шындықтың ашылуы: Ирландиядағы қоғамдық өнер» кітабы жарық көрді. Бұл кітаптың редакторы Сэнди Фицджеральд, Ирландиядағы қоғамдық өнер тарихын егжей-тегжейлі қарастырып, осы қозғалыстың теориясы мен тәжірибесі туралы мақалалармен толықтырды.