Кіріспе

1961 жылы Сингапурда болған өрт

Букит Хо Суи өрті – 1961 жылдың 25 мамырында Сингапурдың Букит Хо Суи шағын ауданында болған өрт. Осы өрт салдарынан 4 адам қаза тауып, тағы 54 адам жарақат алды. Сонымен қатар, Букит Хо Суи аумағындағы 2800-нен астам үйлер қирап, шамамен 16000 адам үйсіз қалды. Өрттің себебі әлі анықталған жоқ. Букит Хо Суи өрті – Сингапур тарихындағы ең ірі өрт болып есептеледі. Малайядағы төтенше жағдай сияқты жағдайлардан қашып келген қытай иммигранттарының санының артуымен қатар, қала орталығының шетінде заңсыз салынған ағаш үйлерге сұраныс өсті, себебі мердігерлер осы жағдайдан пайда табуға тырысты. 1948 жылы халық саны 2772 адамды құраса, 1957 жылы 19017 адамға жетті. Дегенмен, қоғамдық тұрғын үйлер салу үшін қалалық кампонгтарды бұзу қажет болды. Бірақ, Сингапурді жақсарту трестінің пәтерлерінің жоғары бағасы, кішкентай көлемі және жетіспеушілігі оларды қалалық кампонг тұрғындары үшін тартымсыз етті. Көптеген тұрғындар қалалық кампонгтарда қалуды жөн көрді. Көшірулер көбінесе полиция күзетімен жүзеге асырылды. 1955 жылы қала қирату саясатын тоқтатты және кейбір кампонгтарды "аттап" аймақтары деп белгіледі. Осының салдарынан кампонгтарда ірі өрттер жиі болды. Сингапурдың өрт сөндіру күштерінде барлығы 25 офицер, 37 кіші офицер және 370 өрт сөндіруші болды. Мұндай өрт оқиғалары үкіметке кампонг тұрғындарын қайта орналастыруға және жерді қайта дамытуға мүмкіндік берді. Өрттен кейін Сингапурді жақсарту тресті кейбір зардап шеккендерді апаттық жағдайға арналған пәтерлеріне орналастырды. Бірақ, қайта дамыту үшін қажетті жерді алудағы қиындықтар осы бағдарламаларды тоқтатты. Сонымен қатар, кампонг халқы мұндай көшіру жоспарларына сенімсіздікпен қарады, себебі олар мұндай апаттық жағдайға арналған тұрғын үйлерді өздеріне әдеттегі ағаш үйлерден ешқандай айырмашылығы жоқ деп есептеді. Өрт тез арада Бео Лейн бойындағы кампонгтарды, соның ішінде Букит Хо Суиден бастап Хавелок Роудқа дейін жалмап алды. Бұл аймақ – бүкіл кампонгтың ең тығыз және дамыған бөлігі болды, сондықтан өрт осы жерде ең көп зиян келтірді. Өрт Дельта Циркус ауданына тарады. Бір сағаттан кейін жергілікті әскери күштер мен британдық армияның өкілдері полицияға тәртіп сақтауға көмектесу үшін шақырылды. Букит Хо Суи өрті сағат 20:00-де ең жоғары нүктесіне жетті. Осы кезде 22 өрт машинасы жұмыстың ішінде болды. Өрт ақыры сағат 22:00-де Дельта айналымында толыққандай сөндірілді.

Өлім мен жойылу

Өрттің ауқымы үлкен болса да, төрт адам ғана қаза тапты. "Наньянг Сианг Пау" газеті тіпті "Бұл өрт апатының ауырлығын 'баспанасыз' деген сөзбен жеткізу мүмкін емес" деп баяндады. Аудан мектептері шамамен 8000 өрт құрбаны үшін уақытша көмек орталықтарына айналды. 10 маусымға дейін барлық зардап шеккендер уақытша баспаналардан көшіп шықты. 1968 жылы жаңа елді мекен тағы өртеніп, 3000 адамды баспанасыз қалдырды. Көптеген куәгерлер "жас қытай жігіттерінің" оттай шамыштарды аттап үйдің шатырына лақтырғанын айтты. Маусымның басында Департамент өртке қатысты оннан астам куәгерден жауап алды. Өрттің себебі бүгінгі күнге дейін құпия болып қалуда. Үкімет тұрғындарды кампонгтарынан көшіруде қиындыққа тап болғандықтан, осы өртті тұрғындарды күштеп көшіру үшін әдейі ұйымдастырды деген болжамдар айтылды. Басқалар бұл теорияны "негізсіз әңгіме" деп есептейді. Өрт туралы сұхбаттасқандар өрт себебін болжаудан сақтанды және өртеуге тікелей айыптаудан аулақ болды, "құрбылардың сөздерінен гөрі заңды тәртіпке" басуды жөн көрді. Букит Хо Суидегі өрттің себептері туралы әңгімелер ондаған жылдар бойы сезімтал мәселе болып қала береді. Букит Хо Суидегі құрылыстың жоғары қарқыны, күніне 3,5 тұрғын үй салынуы, партияның өзіне берген уәдесін орындай алатынын халыққа көрсетті. Жаңа салынған қоғамдық тұрғын үйлердің суреттерін Сингапурдың жетістіктерін көрсету үшін пайдаланды, бұл жергілікті тұрғындар мен халықаралық қауымдастыққа Сингапурдың қауіпті елді мекендерге толы жерді өз халқына таза және қауіпсіз баспана ұсына алатын заманауи дамуға қалай айналдырғанын көрсетті.

Танымал мәдениетте

Channel News Asia каналы Сингапур тарихындағы маңызды апаттар туралы "Тәуекел күндері" деректі фильмдер сериясы аясында Букит Хо Суи өрті туралы деректі фильм көрсетті. 1960 жылдары Коэ Сиа Ён сияқты бірнеше сингапурлық суретшілер Букит Хо Суи өртін туындыларының тақырыбы етіп алды. Сингапурдың мандарин тіліндегі ашық эфирлік 8-арнасы 2002 жылғы "Букит Хо Суи" телесериалында Букит Хо Суи өртін фон ретінде пайдаланды. 29 бөлімнен тұратын драма көршілік қарым-қатынас және әлеуметтік қауіп тақырыбын қамтыды, онда ауылдың әлеуметтік жағынан маргиналданған тұрғындарына зорлық көрсеткен топшыларға қарсы махаббат оқиғасы бейнеленген.