Кіріспе
Америкада туған канадалық актриса (1938–2021)
Марта Кэтлин Генри (Бuhс тегімен туған; 17 ақпан, 1938 – 21 қазан, 2021) – америкалық туған канадалық сахна, кино және теледидар актрисасы. Ол Онтарио штатының Стратфорд қаласындағы Стратфорд фестиваліндегі еңбектерімен әйгілі болды.
Ерте өмір және тәрбие
Марта Кэтлин Бухс 1938 жылғы 17 ақпанда Мичиган штатының Детройт қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Кэтлин (құрметті аты Хатч) және Ллойд Говард Бухс, ол шамамен бес жасқа толғанда ажырасып кетті. Ол Мичиган штатының Блумфилд Хиллз қаласының солтүстік жағында өсті, Кингсвуд мектебінде (қазіргі Кранбрук Кингсвуд мектебі) оқыды және 1959 жылы Канадаға көшкенге дейін Карнеги технология институтының драма факультетін бітірді. Кейін ол сахналық Генри тегін қабылдады, бұл 1962 жылы үйленген алғашқы күйеуі Доннели Родстың заңды тегі еді. 1961 жылы Театр мектебі студенттерін Стратфордқа Фестиваль компаниясы үшін сахналық көріністерді орындауға алып барды. Генри көркемдік директор Майкл Лэнгемнің назарына ілікті, ол оған сол күні көрсеткен өнеріне сүйене отырып, 1962 жылғы компанияға қатысуға мүмкіндік берді. Осы ұсынысты қабылдау Генриге үш жылдық оқу бағдарламасын ортасынан тоқтатуды талап ететін еді, алайда NTS директоры Поуис Томас оған ұсынысты қабылдауға кеңес берді, өйткені ол Театр мектебінен гөрі Стратфорд компаниясымен көбірек білім алады деді. Ол ұсынысты қабылдады және бірінші выпускниктерге дейін диплом алды, осылайша Театр мектебінің алғашқы түлегі атанды.
Стратфордтағы басты актриса
Генридің 1962 жылы Стратфорд фестиваліндегі алғашқы маусымында ол Уильям Хатттың "Темпест" пьесасындағы алғашқы Проспероның Миранда рөлін, ал "Макбет" пьесасындағы Леди Макдафф рөлін ойнады. 1962 және 1980 жылдар аралығында 40 қойылымда басты рөлдерді ойнады және 1980 жылы режиссерлік дебютын жасады. Осы кезеңде оның сомдаған кейбір рөлдері: "Король Лирде" Корделия (1964), "Он екінші түнде" Виола (1966), "Жазғы түннің арманында" Титания (1968), "Отеллода" Дездемона (1973), "Өлшем үшін өлшемде" Изабелла (1975-1976), "Үш апалы-сіңліде" Ольга (1976), "Ричард III-те" Леди Энн (1977) және "Қысқы ертегіде" Паулина (1978). Стратфордтан қысқа мерзімдерге кеткен кезде Генри Канаданың басқа аймақтарында және шетелде өнер көрсетті, оның ішінде Манитоба театр орталығында, Шоу фестивалінде, Бродвейде, Нью-Йорктің Линкольн орталығында және Лондонның Вест-Эндінде. Генри мен тағы үш режиссер (Уржо Кареда, Питер Мосс және Пэм Брайттон) 1981 жылғы Стратфорд маусымын басқару үшін тағайындалды, бірақ көркемдік директор Робин Филлипстің кеткенінен кейін бірнеше айдан кейін олар қызметтен алынды, себебі директорлар кеңесі оларды ауыстыру үшін ағылшын сахналық режиссері Джон Декстерді таңдаған еді. Бұл оқиға Канаданың өнер қауымдастығында үлкен резонанс тудырды, ал иммиграция министрі Ллойд Аксуорти Декстерге жұмысқа рұқсат бермеді. Бір айдан кейін канадалық режиссер Джон Хирш 1981 жылғы маусымның көркемдік директоры болып тағайындалды. "Төрттік топтың" салдарынан Генри және басқа Стратфорд ардагерлері көп жылдар бойы фестивальден тыс жұмыс істеуге мәжбүр болды, бірақ актер Р. Х. Томсон атап өткендей, оның ұзақ мерзімді нәтижесі – «Стратфордтың жаңа бет бұрып, терең канадалық мекемеге айналуы» болды.
Режиссерлік және кейінірек сахналық мансабы
1980 жылдан кейін Генри Солтүстік Америкадағы ірі өнер орындарында өнер көрсетіп, режиссерлік жұмыстар жүргізді, оның ішінде Таррагон театры, Канада сахнасы, Глобус театры, Ұлттық өнер орталығы, Рой Томпсон залы, Цитадель театры, Театр Калгари, Манитоба театр орталығы, Шоу фестивалі, Нептун театры және Карнеги Меллон университеті бар. Генри 1988 жылдан 1995 жылға дейін Онтарионың Лондон қаласындағы Гранд Театрының көркемдік директоры болды, осы кезеңде ол Дэвид Маметтің «Олеанна», Томсон Хайвейдің «Рез сестері» және Тимоти Финдлидің «Туылмай қалған сүйкімді» сияқты қазіргі заманғы пьесаларды қоса, алуан түрлі шығармаларды ұсынды. Генридің 1994 жылы Стратфорд сахнасына Юджин О’Нилдің «Ұзақ күннің түнге саяхатында» Мэри Тайрон рөлінде қайта оралуы зор құрметке ие болды, ал қойылым 1995 жылғы маусымда қайта қойылды. Бұл қойылымның түсірілген нұсқасы оған 17-ші Genie Awards сыйлығында «Ең үздік әйел актриса» номинациясын жеңіске жеткізді. Оның оралуы Стратфордта Генридің екінші, ұзаққа созылған кезеңінің бастауы болды, ол басқа және қосалқы рөлдерде ойнады, режиссерлік жұмыстар жүргізді және сабақ берді. 2007 жылы ол Стратфордтың классикалық театр өнерін оқыту бойынша Бирмингем консерваториясының директоры болып тағайындалды, бұл бағдарлама көптеген жас, перспективті канадалық актерлерді тәрбиеледі. Артур Миллердің «Барлық ұлдарым» қойылымы 2016 жылы көптеген театр сыншыларының үздік қойылымдар тізіміне енді. 2017 жылы ол Стратфордтың Майкл Лэнгем классикалық режиссура шеберханасының басшылығын қабылдады. 2018 жылы, өнер жолындағы 44-ші маусымында, 80 жасқа толған Генри Антони Чимолино қойған «Темпест» пьесасында Просперо рөлін ойнады. «Чикаго Трибьюн» газетінің театр сыншысы Крис Джонс: «Бұл театрдағы тамаша қойылымдарды көп жылдар бойы тамашалап келемін, бірақ Генриді сахнада көру тәжірибесіне тең келетін нәрсе ешқашан болған емес» деп жазды. 2021 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде Генри Стратфордтың Студия театрында Эдвард Альбидің «Үш биік әйел» пьесасында «А» рөлін сомдады. «Глоб энд Мейл» газетінің журналисі Дж. Келли Неструк бұл қойылым туралы жазған рецензиясында: «Генридің өнері оның буынындағы актерлердің қаншалықты батыл, театрлық бола алатынын еске салады» деді. Генридің «Үш биік әйел» пьесасындағы соңғы рөлінің сахналық нұсқасы режиссер Барри Аврих Генри қайтыс болғанға дейін бірнеше ай бұрын түсірілді; 2022 жылы теледидарда көрсетілгеннен кейін, ол 2023 жылы 11-ші Канадалық экран сыйлықтарына бірнеше номинация алды, соның ішінде Генриге «Телефильм немесе мини-сериалдағы ең үздік орындаушы» номинациясы бойынша өскесінен сыйлық табылды.
Жеке өмір
Генридің Родс, Дуглас Рейн және Род Битиге жасаған некелері ажырысып бітті. Ол Рейнмен бір баласы (Эмма) болды. Генри 2021 жылғы 21 қазанда, Онтарио штатының Стратфорд қаласындағы үйінде, түн ортасынан кейін қатерлі ісіктен қайтыс болды. Ол "Үш биік әйел" спектакліндегі соңғы өнер көрсетімінен кейін он екі күн өткен соң дүние салды.
Құрметтер
Генри 1981 жылы Канада орденінің офицері атанды, ал 1990 жылы серігі болды. 1994 жылы ол Онтарио орденінің мүшесі аталды. Генри 1996 жылы Канада театрына жасаған өмірлік үлесі үшін генерал-губернатордың өнер саласындағы сыйлығымен марапатталды.
Теледидардағы рөлдері
Белгілі телевизиялық рөлдерінің ішінде "Empire, Inc." сериалындағы Кэтрин, "H2O" сериалындағы премьер-министрдің анасы және Кен Финкелманның "At the Hotel" сериалындағы Шато Руссоның иесі бар.