Кіріспе

Ағылшын тіліндегі Брайль стандарты (UEBC, бұрынғы UBC, қазір көбінесе жай ғана UEB) – ағылшын тіліндегі Брайль кодінің стандарты. Ол бүгінгі күні ағылшын тілді әлемде қолданылатын әдеби және техникалық материалдардың кең спектрін бірыңғай жүйеде қамту мақсатында жасалған.

Өмірбаян

Стандартты 6 нүктелі Брайль шрифті 63 ғана әріптен тұрады (бос орынды қоспағанда), сондықтан жылдар бойы әдеби мәтін, математика, ғылыми материалдар, компьютерлік бағдарламалық құралдар, электрондық пошта мекенжайларында қолданылатын @ символы және басқа да жазба материалдарды көрсету үшін бірнеше ерекше ережелер жиынтығы әзірленді. Әртүрлі елдер әртүрлі уақытта әртүрлі кодтау жүйелерін пайдаланды: 1800 жылдары американдық Брайль, ағылшын Брайлі мен Нью-Йорк нүктесі арасында "Нүктелер соғысы" болды. Техникалық символдарды көрсету қажеттілігінің артуы және соңғы 100 жылда елдер арасындағы айырмашылықтардың нәтижесінде, көптеген материалдарды оқығысы немесе жазғысы келген Брайль қолданушылары белгілі бір уақытта оқып жатқан материалдың түріне байланысты әртүрлі ережелерді үйренуге мәжбүр болды. Материалдың нақты түріне арналған ережелер көбінесе бір жүйеден екіншісіне сәйкес келмейтін (әдеби/математикалық/компьютерлік кодтау салаларына арналған ережелер жиынтығы кейде қайшы болды, ал математиканы кодтаудың әртүрлі тәсілдері бір-бірімен үйлесімсіз болды), сондықтан оқырманға кітаптағы мәтін компьютерлік Брайль кодын бағдарламалау үшін, математика үшін Немет кодын, ал стандартты әдеби Брайльге ауысқанда хабар беру қажет еді. Сонымен қатар, математика және компьютерлік ғылымдар тақырыптарында, тіпті әдеби мақсаттар үшін қолданылатын Брайль ережелері де әртүрлі ағылшын тілді елдерде әртүрлі болды.

Тарих және қабылдау

UEB жұмысына 1991 жылы ресми түрде кірісті, ал стандарттың алдын ала жобасы 1995 жылы наурызда (UBC ретінде) жарияланды, содан кейін бірнеше рет жаңартылды. Бірыңғай ағылшын Брайлі (UEB) бастапқыда Бірыңғай Брайль кодексі (UBC) деп аталды, онда ағылшын тіліне қатысты ерекшеліктері көрініс тапқан, бірақ кейіннен "ағылшын" сөзі ресми түрде атауына қосылды – Бірыңғай ағылшын Брайль кодексі (UEBC), ал соңғы кезде ол Бірыңғай ағылшын Брайлі (UEB) деп аталады. 2004 жылдың 2 сәуірінде Ағылшын Брайлі бойынша халықаралық кеңес (ICEB) ағылшын Брайлінің әртүрлі кодтарын біріктіруге келісім берді. Бұл шешімге 13 жылдық талдау, зерттеу және пікір алмасудан кейін қол жеткізілді. ICEB, Бірыңғай ағылшын Брайлі ағылшын Брайлінің халықаралық стандарты ретінде мойындалуы үшін жеткілікті деңгейде дамығанын, ал ICEB-нің жеті мүше елдері оны ұлттық код ретінде қабылдауға қарастыра алатынын мәлімдеді. Оңтүстік Африка UEB-ді дерлік бірден қабылдады (2004 жылдың мамырында). Келесі жылы Нигерия (2005 жылдың 5 ақпаны), Австралия (2005 жылдың 14 мамыры) және Жаңа Зеландия (2005 жылдың қарашасы) осы стандартты қабылдады. 2010 жылдың 24 сәуірінде Канаданың Брайль басқармасы (CBA) UEB-ді қабылдауға дауыс берді, осылайша Канада UEB-ді ресми түрде қабылдаған бесінші ел болды. 2011 жылдың 21 қазанында Ұлыбританияның қолжетімді форматтар қауымдастығы Ұлыбританияда UEB-ді басымдық берілетін код ретінде қабылдауға дауыс берді. 2012 жылдың 2 қарашасында Солтүстік Американың Брайль басқармасы (BANA) ICEB-нің жеті мүше елдерінің арасында UEB-ді ресми түрде қабылдаған алтыншы ел болды.

Математикалық жазу

UEB-ге қарсы басты сын – ол математика мен информатиканы сол салалар үшін оңтайландырылған кодтардай жинақы жеткізе алмайды. Оқу мен жазуға көбірек орын мен уақыт қажетті болумен қатар, UEB-тің сөзділігі математиканы үйренуді қиындатады. 1952 жылдан бері АҚШ-та ресми қолданылып келе жатқан және 2002 жылдан бастап АҚШ-та математиканы Брайльмен оқыту және жасау үшін де-факто стандарт болып табылатын Немет Брайлі, Тейлормен (және математика үшін Тейлор кодтамасының жаңартылған нұсқасын қолданатын UEB) салыстырғанда, Немет Брайлі әліпбиінің бесінші ондығындағы «төмен жылғарылған» цифрларды қолданады (әртүрлі тыныш белгілерді жабады), ал UEB/Taylor дәстүрлі 1800-жылдардағы тәсілді қолданады – (ағылшын) Брайль әліпбиінің бірінші ондығындағы «жоғары жылғарылған» цифрларды (алғашқы он әріпті, атап айтқанда ABCDEFGHIJ) қолданады. Дәстүрлі 1800-жылдардағы Брайль және сондай-ақ UEB сандар туралы сөйлескенде сандық префикстерді енгізуді талап етеді, бұл кейбір математикалық теңдеулерді 42%-ға сөзді етеді. Соңғы рет олар 2012 жылы өткен бірнеше техникалық семинарларда талқыланды. UEB Неметтің кейбір ерекшеліктерін қабылдағанымен, UEB және Немет кодтамаларындағы сандар мен арифметикалық символдардың өзара қайшы бейнеленуіне қарамастан, UEB-тің соңғы нұсқасы жоғары жылғарылған цифрларды талап етеді. Осылайша, UEB ресми түрде ICEB-нің ағылшын тіліндегі мүше елдерінің көпшілігінде қабылданса да, АҚШ-та (және мүмкін Ұлыбританияда, онда UEB тек «басым» жүйе болып табылады) жаңа кодтау жалғыз кодтау болып табылмайды. Математиканы кодтау үшін тағы бір ұсынылған Брайль жазуы – GS8/GS6, ол 1990-жылдардың басында UEB-де қолданылатын «жоғары жылғарылған» цифрлардан құтылу мақсатымен әзірленген. GS6 ағылшын Брайль әліпбиінің төртінші ондығынан (әртүрлі екі әріпті лигатураларды жабатын) «қосымша нүктелі» цифрларды іске асырады. GS8 Брайль ұяшығын 2×3 нүктеден 2×4 нүктеге дейін кеңейтеді, дәстүрлі 64-тен 256-ға дейін қол жетімді кодтық нүктелерді төрт есеге арттырады, бірақ GS8-дегі цифрлар GS6-дағыдай бейнеленеді (бірақ төменгі жағында пайдаланылмаған нүктелер бар). Цифрларға Брайль әліпбиінде ерекше орын беру әрекеттері жаңа емес: Луи Брайльдің 1829 жылғы бастапқы спецификациясы цифрларға өздерінің ерекше белгілерін берді, ал қазіргі заманғы диграфқа негізделген әдеби Брайль әдісі қосымша мүмкіндік ретінде қарастырылды. Алайда, жүйе сабақ бөлмесінде сынақтан өткеннен кейін, цифрларда қолданылатын тирелер, сондай-ақ арнайы таңбалардың басқа бірнеше қатарлары нүктелі жұптардан ажырату қиын екені анықталды, сондықтан 1837 жылы диграфқа негізделген цифрлар ресми стандартқа айналды.