Кіріспе
Көлікті электрмен қозғалтуға ауыстыру процесі. Автомобиль өнеркәсібінде электр көлігін (ЭК) жасау үшін автомобильдің ішкі жану қозғалтқышы және оған қосылған құраушылары электр қозғалтқышы мен аккумуляторлармен алмастырылады. Ішкі жану қозғалтқышымен (жанар майлы) жұмыс істейтін көлікті аккумуляторлық электр көлігі ретінде пайдаланудың екі басты мақсаты бар. Біріншісі – көліктердің жол жүріп тұрғандағы қаушау газдарын азайту, себебі электр көліктері тікелей қаушау газдарын шығармайды. Екіншісі – автомобильдер өмірлік циклінің соңына жеткенде туындайтын қалдықтардың көп мөлшерін азайту, өйткені ескі көліктер немесе жол-көлік оқиғасынан кейін жарамсыз деп танылған көліктер көбінесе жаратылады. Бұл металл, пластик және мата қалдықтарының көп мөлшерін құрайды және оларды пайдалы материалдарға қайта өңдеу үшін көп энергия жұмсалады. Электр көлігін қайта жабдықтау нарығының өсуіне баға да маңызды себеп. Электр көліктерінің аккумуляторлары мен электр қозғалтқыштарының құны соңғы жылдары төмендеді, ал қайта жабдықтау құны көп факторларға, соның ішінде жүріс диапазонға және қайта жабдықтау үшін қолданылатын аккумуляторларға байланысты. Барлық қайта жабдықтау компаниялары бірдей емес.
In automobile engineering, electric vehicle conversion is the replacement of a car's combustion engine and connected components with an electric motor and batteries, to create a battery electric vehicle (BEV). There are two main aims for converting an internal combustion engine vehicle (aka combustion vehicle) to run as a battery electric vehicle. The first is to reduce tailpipe emissions of vehicles that are already on the road, as electric vehicles do not produce any direct emissions. The second is to reduce the vast amount of waste created when cars reach the end of their life cycle – as older cars or those written off after a road traffic accident are typically scrapped. This creates a considerable amount of metal, plastic and fabric waste, and uses a large amount of energy to recycle discarded parts into useful materials. Price is another key catalyst for the growing electric car conversion market. The cost of electric car batteries and motors has fallen in recent years, and the cost of conversion is dependent in many factors, including range and batteries used for conversion. Not all conversion companies are equal.
Электрлі көліктерді қайта өңдеу
Электрлік көлікті қайта жабдықтау бастапқыда тек хоббишілер мен энтузиастердің қызығушылығында болған, енді қарқынды дамып келе жатқан салаға айналды. U.S. Electricar – 1970 жылдары қорғасын қышқыл аккумуляторларын пайдаланып, АҚШ-та дәстүрлі автомобильдердің электрленген нұсқаларын сату үшін құрылған алғашқы коммерциялық электрлік көліктерді қайта жабдықтау компанияларының бірі. Solectria да танымал ерте жабдықшы болды, ол қорғасын қышқыл аккумуляторларымен жабдықталған Force үлгісін ұсынды, сондай-ақ никель-металл гидрид аккумуляторлары бар, ұзақ қашықтыққа арналған премиум нұсқалары да болды. Климаттық дағдарысқа байланысты электрлік көліктерді қайта жабдықтау, жаңа EV-лердің жетіспеушілігін жоюға және көптеген адамдар үшін қолжетімді балама ұсынуға мүмкіндік береді, себебі жаңа электрлік көліктер әлі де ішкі жану қозғалтқышты автомобильдерден қымбат. Бұл электромобильдерді қайта жабдықтау саласының тек классикалық және жоғары деңгейдегі автомобильдерді қайта жабдықтаумен шектелуіне де әкелді. 2021 жылдың басына қарай бензин, дизель немесе гибридтік көлікті батареямен жұмыс істейтін электрлік көлікке шамамен 6000 фунт стерлинг (8300 доллар) құнымен жабдықтау мүмкін болды. Сала қауіпсіздік протоколдарын әзірлеу және электрлік көліктердің жылдық тексерулерінің кез келген басқа электрлік көлік сияқты жүргізілуін қамтамасыз ету үшін көптеген елдердің реттеуші органдарымен тығыз жұмыс істеді. Электрлік көліктерді қайта жабдықтау саласының кеңінен таралуына кедергі келтіретін ең үлкен фактор – аккумуляторлар мен электрмоторлардың қолжетімділігі, өйткені көлік өндірушілер өз технологияларын осы мақсатта сатуға құлшынбайды. Алайда, электрлік көліктерді қайта жабдықтау саласымен бірге, әртүрлі өндірушілердің аккумуляторлары мен электрмоторларын үйлесімді жұмыс істеуге мүмкіндік беретін, шығындарды төмендету және қолжетімділік мәселелерін шешу үшін ашық кодты қоғамдастық да өсті. Электрлік көліктерді қайта жабдықтауды жүзеге асыра алатын білікті механиктерге деген сұранысты қанағаттандыру үшін New Electric Ireland сияқты ұйымдар механиктер мен хоббишілерді оқыту бағдарламаларын әзірледі. 2020 жылдан бастап Францияның заңнамасы көлікті электрлендіруге (жаңартуға) рұқсат берді. Электрлендірілу үшін, ішкі жану қозғалтқышты көлік жолға шығуға жарамды, Францияда тіркелген және 5 жылдан астам болған болуы керек.
Әуесқойлық түрлендірулер
Әдетте, хоббистер өздерінің электр көліктерін қолданыстағы автомобильдерді электрмен жұмыс істейтіндей етіп қайта жабдықтау арқылы жасайды. Хоббистерге электр көліктерін қайта жабдықтау және құрастыруда көмектесетін шағын өнеркәсіп бар. Калифорния университеті сияқты университеттер тіпті өздерінің жеке электрлік немесе гибридтік электрлік көліктерін бастапқыдан-ақ жасайды. Қысқа қашықтықтағы аккумуляторлық электр көліктері хоббистерге жайлылық, пайдалылық және жылдамдық ұсына алады, бірақ олардың қанатын қысқартуға тура келеді. Қысқа қашықтықтағы электр көліктерін жоғары өнімді қорғасын-қышқыл аккумуляторларын пайдалану арқылы жасауға болады, бұл қанатын қамтамасыз ету үшін қажетті массаның шамамен жартысын құрайды. Нәтижесінде, дұрыс салмақ таралуымен (алдыңғы доңғалақтарға 40%, артқы доңғалақтарға 60%) жасалған көлік рульді күшейткішті қажет етпейді, жұмыс істеу ауқымының төменгі шегінде тамаша үдеуді ұсынады, тас жолда жүруге жарамды және заңды болады. Бірақ мұндай электр көліктері жоғары өнімділіктегі аккумуляторлардың құны жоғары болғандықтан қымбатқа түседі. Қолмен басқарылатын беріліс қосымшасы арқылы қысқа қашықтықтағы электр көліктері ірі өндірушілер жасаған бір жылдамдықты электр көліктеріне қарағанда жақсы өнімділік пен тиімділікке қол жеткізе алады. Махаллалық электр көліктері үшін қолданылатын гольф-карттарынан айырмашылығы, қысқа қашықтықтағы электр көліктерін қала маңындағы әдеттегі тас жолдарда (әдеттегі жылдамдық шектеулерімен) пайдалануға болады және мұндай жолдардағы және қала маңындағы аймақтардағы тас жолдардың қысқа "баяу қозғалыс жолағында" қозғалысқа сай болуға болады. Газа секторындағы отын тапшылығына байланысты палестиналық инженер-электрик Уасим Осман әл-Хозендар 2008 жылы өзінің көлігін 32 электр аккумуляторымен жұмыс істеуге айналдырудың жолын тапты. Әл-Хозендардың сөзіне сүйенсек, аккумуляторларды 2 долларлық электр қуатымен зарядтауға болады. Жеті сағаттық зарядтаудан кейін автомобиль шамамен 80 км/сағ жылдамдыққа жете алады. 2008 жылы бірнеше қытайлық өндірушілер литий-темір фосфат аккумуляторларын хоббистерге және көліктерді қайта жабдықтау шеберханаларына тікелей сата бастады. Бұл аккумуляторлар салмаққа шаққанда қуаты жоғарырақ болды, бұл көліктерді бір зарядта айналдыруға мүмкіндік берді. 2009 жылдың ортасына қарай бағалар шамамен 350 долларға дейін төмендеді. Бұл жасушалардың қызмет ету мерзімі 3000 циклды құрайды, ал әдеттегі қорғасын-қышқыл аккумуляторларының қызмет ету мерзімі 300 циклды құрайды, сондықтан олардың қызмет ету мерзімі шамамен 10 жылды құрайды. Бұл жасушаларға қорғасын-қышқыл аккумуляторларына қарағанда қымбат аккумуляторларды басқару және зарядтау жүйелері қажет.
In 2008, several Chinese manufacturers began marketing lithium iron phosphate batteries directly to hobbyists and vehicle conversion shops. These batteries offered much better power to weight ratios allowing vehicle conversions to typically achieve per charge. Prices gradually declined to approximately $350 per kW·h by mid 2009. As the cells feature life ratings of 3,000 cycles, compared to typical lead acid battery ratings of 300 cycles, the life expectancy of cells is around 10 years. cells require more expensive battery management and charging systems than lead acid batteries.
Күн энергиясы
Борттағы күн батареяларын электр көлігін қуаттандыруға болады. Көлікке орнатылған күн батареяларының аз қуаты, жүйенің қалған бөліктері осы кемшілікті толықтыру үшін арнайы жасалуын талап етеді.
Қайта құру процесі
Қайта құру процесі отынмен (бензинмен, дизельмен немесе гибридтік) жұмыс істейтін донор көлігін таңдаудан басталады. Содан кейін қозғалтқыш, отын бакі және қоробкасы алынып тасталып, электрмотор, аккумуляторлар және инвертормен ауыстырылады. Егер донор көлігі гибрид болса, оның күш беріліс білігі де сақталуы мүмкін, себебі ол электр көлігінің аккумуляторларымен және қуат беру жүйелерімен жұмыс істеу үшін жасалған. Электр көліктерді қайта жаңартуда қолданылатын аккумуляторлар көбінесе жол апаттарына ұшыраған жаңа электр көліктерінен қайта пайдаланылады. Еуропада донор көлігін қайта жаңарғаннан кейін оның бастапқы салмағы сақталуы тиіс. Көлікті қайта жаңарғаннан кейін, оны жолға шығару алдында көлік қауіпсіздігі инженері бағалауы керек. Кейбір елдерде пайдаланушы автокөлік өндірушілердің дилерлерінен кез келген модельдегі қайта жаңартылған көлікті тек аккумуляторлар мен мотордың құнына сатып ала алады, орнату шығындары болмайды (мұндай жағдай алдын ала қайта жаңарту немесе бұрынғы қайта жаңарту деп аталады).
Өнеркәсіп
Электрлік көліктерді түрлендіру индустриясы кеңейіп, түрлендіру автогараждар, қосымша жиынтықтар мен көлік бөліктерін қамтиды. Кейбір компаниялар нақты классикалық автомобильдерге (мысалы, VW Beetle, Rolls Royce, Jaguar, Citroën H Van және т.б.) маманданады. Бұл компаниялардың жұмысы Autocar, Fully Charged, IrishEVs және Auto Express сияқты басылымдарда жарияланды, себебі бағалар төмендеді және қолжетімді түрлендірулерге, сондай-ақ жоғары деңгейлі опцияларға сұраныс артты.
Электрлік велосипед
Электрлік велосипед – электр қозғалтқышы орнатылған дәстүрлі велосипед. Электр велосипедтері немесе е-байктар көбінесе қайта зарядталатын аккумуляторлармен жұмыс істейді, алайда кейбір тәжірибелік электр велосипедтері күн панельдері, отын жасушалары, газ генераторлары немесе басқа да баламалы энергия көздері арқылы тікелей қуаттанады немесе аккумуляторларын зарядтайды. Борттағы генератордың қолданылуы электр велосипедінің заңды мәртебесіне әсер етуі мүмкін. Электр велосипедтерінің кейбір түрлері тежеу кезінде аз мөлшерде энергияны қайта жинап, тежеу немесе төбеден төмен жүргенде аккумуляторларды қайта зарядтай алады (регенеративті тежеу). Кейбір е-байктарда мотор жүргізуші педаль басқанды қаламаса, батырма немесе газ тұтқасы арқылы велосипедті өздігінен қозғалта алады (бірден іске қосылу), ал басқалары жүргізушіден әрдайым педальмен жүруді талап етеді (педальға көмек). Соңғы типті кейбір юрисдикцияларда басқа моторлы көлік құралдарына тыйым салынған велосипед жолдарында пайдалануға рұқсат етуі мүмкін (моторлы велосипедтерді қараңыз). Электр велосипедтерін қуаттандыру үшін көптеген аккумулятор технологиялары қол жетімді. Ең көп таралған және ең арзан технология – қорғасын қышқылдық аккумуляторлар, бірақ LiFePO4 е-байктар үшін бағаланатын аккумулятор болып табылады. Велосипедті электрге түрлендіру – электр көлігін түрлендіру туралы көбірек білуге қызығушылық танытқан көптеген адамдар үшін оңай және қолжетімді шешім.
Америка Құрама Штаттары
Тіркеудің қарапайымдылығы штаттан штатқа өзгеше болады. Кейбір штаттар қауіпсіздік тексеруін талап етеді, әдетте, қысқы жолдарды мұздан тазартатын материалдардан қатты тозуға ұшырайтын аймақтардағы корпус сақталуын қамтамасыз ету үшін. Дегенмен, жалпы тіркеу үшін барлық функционалды қауіпсіздік жабдықтары жұмыс істеуі керек – көрсеткіштер, тежегіш шамдары, фаралар, дабыл және т.б. Желғарышта жарықтар болмауы тиіс (жүргізушінің басты көру аймағында болмаса, кішкентай тас тиюлер мен "жұлдыз" тәрізділерге рұқсат етілуі мүмкін). Көлік құралы құтқарылған көлік ретінде қайта құрылған болса (тіркеуі жойылған көлік), құтқарылған бөлшектердің сәйкестігі мен заңдылығын растау үшін, тиісті сатып алу түбіртектерін ұсыну арқылы тексеру күшейтілуі мүмкін. Тіркеу рәсімдері штаттан штатқа өзгеше болады және қатаң шығарындылар талаптары бар штаттарда көбінесе қиынға соғады. Алайда, тіркеуді өзгерту кейбір штаттарда, мысалы Орегонда, көлік құралының өзіне, зарядтау жүйесіне немесе екеуіне де салық жеңілдіктері алуға мүмкіндік беретін түрлендіруге жол ашады.
Калифорния (АҚШ) түрлендіруді тіркеу және салық салу
Калифорния штаты электр көліктерін түрлендіруді тексеру шараларын қарастырады. Электр көліктері шығарындыларды бақылау тексерулерінен босатылады. Көлік құралы не толығымен жаңадан құрастырылған, немесе қолданыстағы көліктің түрлендірілген нұсқасы болуы мүмкін.
Испания
Испанияда түрлендіру (өзгерту деп аталады) 2 шілдедегі 866/2010 жылғы Король жарлығымен реттеледі, ол көліктерді өзгерту рәсімдерін қадағалайды.