Кіріспе
Лакросс өзінің бастауын Шығыс Вудлендс аймағындағы және қазіргі Америка Құрама Штаттары мен Канададағы жазықтардағы кейбір үнді тайпалары ойнаған тайпалық ойындардан алады. Ойын еуропалық қоныс аударушылармен кеңінен өзгертілді, осымен қазіргі кездегі студенттік және кәсіби формасы құрылды. Онда жүздеген ер адам таяқтармен доп ойнаған. Ойын шарды ауаға лақтырумен басталып, екі тарап оны ұстауға асығатын. Ойынға қатысушылардың көп санына байланысты, мұндай ойындар көбінесе допты қоршап алған ойыншылардың үлкен тобымен және алаңды баяу өтумен аяқталар еді. Допты беруді қулық деп есептеген, ал қарсыластан қашуды әлсіздік деп санаған. Ойынды шоктау тілінде "соғыс кіші інісі" деген мағына беретін Иштаболи немесе капуча толи деп атаған. Лакросс Солтүстік Америкадағы ең көне командалық спорт түрлерінің бірі. 17 ғасырда лакростың бір түрі қазіргі Канадада пайда болғанының куәлігі бар. Үнді лакроссы қазіргі Канаданың барлық аймақтарында ойналған, бірақ Ұлы көлдер, Атлантикалық жағалаудың орталық бөлігі және Американың оңтүстігінде ерекше танымал болған. Дәстүрлі лакросс ойындары кейде бірнеше күнге созылатын маңызды шараларға айналған. Осындай ойынға қарсы ауылдар мен тайпалардан 100-ден 1000-ға дейін адам қатысқан. Ойындар екі ауылдың арасындағы ашық далаларда өткізілген, ал қақпалардың арақашықтығы бірнеше метрден кем емес болуы мүмкін еді. Ойын ережелері күн бұрын белгіленген. Әдетте, ойын шекарасы болмаған және допты қолмен ұстауға рұқсат етілмеген. Қақпалар ретінде үлкен тастар немесе ағаштар таңдалған, ал кейінірек ағаш тіреулер қолданылған. Ойын уақыты көбінесе күн шығудан күн батуға дейін жалғасқан. Оңтүстік-Шығыс аймағындағы екі таяқтың нұсқасында үш ұпай алу аймағы болған. Таяқтың биіктігі кеудеге дейін болатын белгі болған, егер доп осы белгіден жоғары тисе, бір ұпай берілген. Бұл белгіден төмен тиген доп ұпайға саналмаған. Қолға жетпейтін биіктіктегі таяқтың жоғарғы жартысы соққанда екі ұпайға бағаланған. Таяқтың ең жоғарғы бөлігіне әдетте үлкен балық немесе басқа да қасиетті жануардың суреті бейнеленген, ол үш ұпайға бағаланған. Көңіл көтеру ойындарында ұпайларды көбінесе көрермендер немесе бірнеше ойыншылар санаған. Ойындар әдетте жиырма ұпайға жеткенде аяқталған. Ирокездер мен Ұлы көлдер стилінде тіреулер немесе қақпа бағаналары қолданылған. Ойын шарды ауаға лақтырумен басталып, екі тарап оны ұстауға асығатын. Ойынға қатысушылардың көп санына байланысты, мұндай ойындар көбінесе допты қоршап алған ойыншылардың үлкен тобымен және алаңды баяу өтумен аяқталған. Допты беруді қулық деп есептеген, ал қарсыластан қашуды әлсіздік деп санаған. Дәрігерлер жаттықтырушылар рөлін атқарған, ал тайпа әйелдері ойыншыларға көмектесіп, оларды қолдаған, сондай-ақ ерлер ойнағанда ән шырқаған. Кейбір аймақтарда әйелдер лакростың амтаха деп аталатын нұсқасын ойнаған, онда үлкен басы бар қысқа таяқтар қолданылған. Ирокездер мен Шығыс Вудленд аймағындағы әйелдер ойнаған тағы бір нұсқа - қос доп. Лакросс дәстүрлі түрде әртүрлі мақсаттарға қызмет еткен. Кейбір ойындар тайпалар арасындағы дауларды шешу үшін ойналған. Бұл функция ирокездердің алты тайпасының бірлігін сақтау үшін маңызды болған. Лакросс жас жауынгерлерді шайқасқа дайындау, демалыс, фестивальдердің бөлігі ретінде және тікелей ставкалар үшін де ойналған. Соңында, лакросс діни себептермен ойналған: "Жаратушының қуанышы үшін" және бірлесіп дұға ету үшін.
Lacrosse has its origins in a tribal game played by eastern Woodlands Native Americans and by some Plains Indians tribes in what is now the United States of America and Canada. The game was extensively modified by European settlers to create its current collegiate and professional form. There were hundreds of native men playing a ball game with sticks. The game began with the ball being tossed into the air and the two sides rushing to catch it. Because of the large number of players involved, these games generally tended to involve a huge mob of players swarming the ball and slowly moving across the field. Passing the ball was thought of as a trick, and it was seen as cowardly to dodge an opponent. and Ishtaboli or kapucha toli ("little brother of war") in Choctaw. Lacrosse is one of the oldest team sports in North America. There is evidence that a version of lacrosse originated in what is now Canada as early as the 17th century. Native American lacrosse was played throughout modern Canada, but was most popular around the Great Lakes, Mid Atlantic seaboard, and American South. Traditional lacrosse games were sometimes semi major events that could last several days. As many as 100 to 1,000 men from opposing villages or tribes would participate. The games were played in open plains located between the two villages, and the goals could range from to apart. Rules for these games were decided on the day before. Generally, there were no out of bounds, and the ball could not be touched with the hands. The goals would be selected as large rocks or trees; in later years wooden posts were used. Playing time was often from sunup until sundown. In the Southeastern two stick version there were traditionally three areas of scoring on the stickball pole. There would be a mark, about chest high on the pole, which, when the ball hit above this mark, would award one point. Contact below that point was not scored. The top half of the pole, well above arms' reach, was usually worth two points when hit. The very top of the pole, usually embellished with a large figure of a fish or other sacred animal, was worth three points. In recreational games, scoring was loosely kept, most times by the audience or a few players. Games typically would reach around twenty points before concluding. The Iroquois and Great Lakes styles would use poles or goalposts. The game began with the ball being tossed into the air and the two sides rushing to catch it. Because of the large number of players involved, these games generally tended to involve a huge mob of players swarming the ball and slowly moving across the field. Passing the ball was thought of as a trick, and it was seen as cowardly to dodge an opponent. The medicine men acted as coaches, and the women of the tribe would usually tend to players and cheer them on as well as sang while the men played. There was also a women's version of lacrosse called amtahcha in some areas, which used much shorter sticks with larger heads. Another version that women played instead amongst the Iroquois and Eastern Woodland area was double ball. Lacrosse traditionally had many different purposes. Some games were played to settle inter tribal disputes. This function was essential to keeping the Six Nations of the Iroquois together. Lacrosse was also played to toughen young warriors for combat, for recreation, as part of festivals, and for the bets involved. Finally, lacrosse was played for religious reasons: "for the pleasure of the Creator," and to collectively pray for something.
Әдет-ғұрыптар
Ойын алдындағы рәсімдер соғысқа байланысты рәсімдерге өте ұқсас болды. Ойыншылар өз денелерін бояу және көмірмен безендірді. Ойыншылар өздерінің таяқтарын немесе таяқ тіректерін ойын кезінде қажетті сапаларды көрсететін заттармен безендірді. Ойын алдында ойыншылардың не жеуіне қатаң тыйым салынды, ал емші ойыншылар мен олардың таяқтарын дайындау үшін рәсімдер жасады. Ойын күнінен бұрынғы түні ойыншылар салтанатты киім киіп, арнайы би биледі. Жауларды қорқыту үшін құрбандық шалынды және қасиетті сөздер айтылды. Ойын күні командалар алаңға жаяу бара жатып, үнемі ритуалдармен тоқтап отырды. Бір рәсім – "суға бару", онда ойыншылар таяқтарын суға малып, шаман рухани және стратегиялық сөздермен жігерлендірді. Кейде ойыншылардың қолдарына немесе денесіне салтанатты түрде сызықтар салынды. Ойын басталар алдында әр ойыншыдан тікелей ставка салу талап етілді. Мұндай заттарға орамал, пышақ, әшекейлер және жылқылар кірді. Ставкалар көрермендерге жақын тіректе көрсетілді, ал сыйлықтар әр кезеңнің жеңімпазына пропорционалды түрде берілді. Ойын аяқталғаннан кейін салтанатты билер өтті, сондай-ақ ашқан ойыншылар үшін үлкен дастархан жайылды.
Жабдық
Кейбір ертедегі лакросс доптары ағаштан жасалған. Басқалары шашы бар бұғы терісінен жасалған. Олардың диаметрі әдетте үш дюйм болатын. Алғашқы лакросс таяқтары негізінен торсыз үлкен ағаш қасықтар болатын. Ұлы көлдер стиліндегі таяқшалардың бір ұшы 4 дюймдік диаметрге иіліп, тормен толтырылған. Бұл торлар уаттап немесе бұғының сіңірінен жасалған. Ирокездер мен Шығыс орман стиліндегі таяқтар шеңбердің орнына U пішінін пайдаланады. Бұл таяқтарды буға ұстап жұмсартқаннан кейін иіп, қалыпқа келтірілетін, ал ұзындығы әдетте 2-ден 5 футқа (2 метрге) дейін жететін. Дәстүрлі лакроста ешқандай қорғаныш жабдықтары қолданылмаған.
Еуропалық қатысу
Лакросспен алғаш танысқан батыс тұрғындары - Сент-Лоуренс аңғарындағы француз иезуит миссионерлері. 1630 жылдары олар ойынның куәсі болды және оны айыптап шықты. Олар лакросс ойынына қарсы болды, себебі ол зорлық-зомбылықпен, құмар ойындармен айналысады, және олар жоюға тырысқан діннің бөлігі болды. Кейбіреулер бұл атау француз тілінен шыққан, ал кейбіреулер бұл терминді "Le jeu de la crosse" деп атайды. Иезуиттердің қарсылығына қарамастан, көптеген басқа еуропалық отарлаушылар лакросспен қызықты. Ойынға ставка жасау кең тараған, ал 1740 жылы көптеген француз отаршылары ойынға кірісті. Алайда, олардың шеберлігі америкалықтардың шеберлігіне тең келмейтіндігі кеңінен танылған. 1763 жылы Одживалар Мичилимакинакты (қазіргі Мичиган штатының Макиноу қаласы) басып алу үшін лакросс ойынын қолданды. Жергілікті тұрғындар форттағы британдық әскерлерді лакросс ойынын көруге шақырды. Ойыншылар біртіндеп қақпаға жақындап, фортқа шұғыл кірді және жалпы қырғынға ұшырады. 1805 жылы Миссисипи өзенінің шығыс жағалауында, қазіргі Висконсин штатының батыс орталығында, АҚШ армиясының офицері лейтенант Зебулон Пайк жас Хо Чанк (сонымен қатар Виннебаго деп те аталады) және Сиу ерлер тобының осы ойын ойнағанын немесе оған ұқсас ойынды байқады. Ол аймақты "Прари де ла Крос" деп атады, бұл өз кезегінде Висконсин округінің және оның басты қаласының атын берді. Бүгінде Ла-Кросс қаласында Пайк байқаған ойынның есімі екі мүсінге қойылған. 1834 жылы Каунавага үндістерінің командасы Монреальда лакросты көрсетті. Демонстрацияларға көпшілік көңіл бөлмесе де, Канадада лакросс ойынына қызығушылық бірте-бірте артып келеді. 1856 жылы канадалық стоматолог Уильям Джордж Биерс Монреаль лакросс клубын құрды. Ол ойынды 1867 жылы әр ойынның ұзақтығын қысқарту, ойыншылардың санын азайту, қайта жасалған таяқты пайдалану және резеңке доптарды пайдалану үшін кодтады. Биерлердің ережелері бойынша ойналған алғашқы ойын 1867 жылы Үстіргі Канада колледжінде болды. 1860 жылдары лакросс Канаданың ұлттық жазғы ойынына айналды. Бірінші шетелдегі көрме ойындары 1867 жылы өткізілді. 1876 жылы Виктория патшайым бір ойын көрмесін көріп, таңғалды. Оның қолдауы көптеген ағылшын қыздар мектептерінің 1890 жылдары спортты қабылдауына жеткілікті болды. Нью-Йорктің Троя қаласындағы Мохок лакросс клубы АҚШ-тағы алғашқы ұйымдастырылған клуб болды. Лакросс өскен сайын оның зорлық-зомбылық аспектілеріне қарсылық үлкен кедергі болды. Кейбір жерлерде ойынға тыйым салынды, өйткені 1900 жылы шоктау индейлері ұялы таяктарды қорғасын салмақпен жапқанда, оларды бас сүйектерін сындыру үшін қолданды. Жастар арасында лакросс ойынына қатысу қозғалысы жоғары мектептерде лакросс ойнайтын спортшыларды, колледждердегі лакросс ойнайтын спортшыларды, кәсіби спортшыларды, спортқа деген қызығушылықты арттырады. 2012 жылдан бері лакросске қатысу 35% -ға өскенімен, MLL (Major League Lacrosse) ойындарына қатысу азайды және спорт АҚШ-тағы басқа спорт түрлері сияқты теледидарлық қамтуды алмайды. Пауль Рабил, барлық уақыттағы ең үздік және ең ықпалды лакросс ойыншысы, төменгі жалақыдан және ойындарға қатысудың төмендігінен шаршағаннан кейін бірнеше рет MLL сатып алуға тырысты, бірақ MLL оны қабылдамады. Пол Рабил ағасы Майк Рабилмен бірге 2018 жылы PLL (Premier Lacrosse League) деп аталатын өз лакросс лигасын құрды. Олар Barstool Sports-ке иелік ететін Chernin Group компаниясынан және Alibaba-ның негізін қалаушы Джозеф Цайдан қаржылай қолдау алды. Бауырлар сондай-ақ NBC және NBC Sports телеарналарымен лига ойындарын тарату туралы келісімшартқа қол қойды. PLL $ 25,000 ең төменгі жалақыны ұсынады, бұл MLL ойыншыларының жалақысынан үш есе көп, сонымен қатар денсаулық сақтау және лигада теңдік. PLL көптеген кәсіби ойыншыларға лакросты толық уақытты жұмыс істеуге мүмкіндік берді, сондықтан көптеген MLL ойыншылары PLL-ге көшіп жатыр және көптеген колледждердегі лакросс ойыншылары PLL-ді MLL және басқа да кәсіби лигалар үшін таңдады. PLL құрылғаннан кейін қатысушылар саны өсті. 2019 жылы PLL-дің бірінші маусымында әр аптаның соңында өткен іс-шараға 10 000-нан астам адам қатысып, жүздеген мың адам үйден қарап отырды. Тиісті қаржылық қолдау, маркетинг, теледидар хабарларын тарату және тарату арқылы PLL-дің бірінші маусымы сәтті өтті, ол MLL-ге қарағанда көбірек көрермен мен қызығушылықты көрсетті. Бұл тарихи жетістік болды. Екі маусымнан кейін MLL 2021 жылы сәтті PLL-ге қосылды, бұл соңғысы Солтүстік Америкадағы жалғыз ерлер лакросы лигасы болды. 2021 жылы АҚШ-та өсіп келе жатқан әйелд...