Кіріспе

Лакросс өзінің бастауын Шығыс Вудлендс аймағындағы және қазіргі Америка Құрама Штаттары мен Канададағы жазықтардағы кейбір үнді тайпалары ойнаған тайпалық ойындардан алады. Ойын еуропалық қоныс аударушылармен кеңінен өзгертілді, осымен қазіргі кездегі студенттік және кәсіби формасы құрылды. Онда жүздеген ер адам таяқтармен доп ойнаған. Ойын шарды ауаға лақтырумен басталып, екі тарап оны ұстауға асығатын. Ойынға қатысушылардың көп санына байланысты, мұндай ойындар көбінесе допты қоршап алған ойыншылардың үлкен тобымен және алаңды баяу өтумен аяқталар еді. Допты беруді қулық деп есептеген, ал қарсыластан қашуды әлсіздік деп санаған. Ойынды шоктау тілінде "соғыс кіші інісі" деген мағына беретін Иштаболи немесе капуча толи деп атаған. Лакросс Солтүстік Америкадағы ең көне командалық спорт түрлерінің бірі. 17 ғасырда лакростың бір түрі қазіргі Канадада пайда болғанының куәлігі бар. Үнді лакроссы қазіргі Канаданың барлық аймақтарында ойналған, бірақ Ұлы көлдер, Атлантикалық жағалаудың орталық бөлігі және Американың оңтүстігінде ерекше танымал болған. Дәстүрлі лакросс ойындары кейде бірнеше күнге созылатын маңызды шараларға айналған. Осындай ойынға қарсы ауылдар мен тайпалардан 100-ден 1000-ға дейін адам қатысқан. Ойындар екі ауылдың арасындағы ашық далаларда өткізілген, ал қақпалардың арақашықтығы бірнеше метрден кем емес болуы мүмкін еді. Ойын ережелері күн бұрын белгіленген. Әдетте, ойын шекарасы болмаған және допты қолмен ұстауға рұқсат етілмеген. Қақпалар ретінде үлкен тастар немесе ағаштар таңдалған, ал кейінірек ағаш тіреулер қолданылған. Ойын уақыты көбінесе күн шығудан күн батуға дейін жалғасқан. Оңтүстік-Шығыс аймағындағы екі таяқтың нұсқасында үш ұпай алу аймағы болған. Таяқтың биіктігі кеудеге дейін болатын белгі болған, егер доп осы белгіден жоғары тисе, бір ұпай берілген. Бұл белгіден төмен тиген доп ұпайға саналмаған. Қолға жетпейтін биіктіктегі таяқтың жоғарғы жартысы соққанда екі ұпайға бағаланған. Таяқтың ең жоғарғы бөлігіне әдетте үлкен балық немесе басқа да қасиетті жануардың суреті бейнеленген, ол үш ұпайға бағаланған. Көңіл көтеру ойындарында ұпайларды көбінесе көрермендер немесе бірнеше ойыншылар санаған. Ойындар әдетте жиырма ұпайға жеткенде аяқталған. Ирокездер мен Ұлы көлдер стилінде тіреулер немесе қақпа бағаналары қолданылған. Ойын шарды ауаға лақтырумен басталып, екі тарап оны ұстауға асығатын. Ойынға қатысушылардың көп санына байланысты, мұндай ойындар көбінесе допты қоршап алған ойыншылардың үлкен тобымен және алаңды баяу өтумен аяқталған. Допты беруді қулық деп есептеген, ал қарсыластан қашуды әлсіздік деп санаған. Дәрігерлер жаттықтырушылар рөлін атқарған, ал тайпа әйелдері ойыншыларға көмектесіп, оларды қолдаған, сондай-ақ ерлер ойнағанда ән шырқаған. Кейбір аймақтарда әйелдер лакростың амтаха деп аталатын нұсқасын ойнаған, онда үлкен басы бар қысқа таяқтар қолданылған. Ирокездер мен Шығыс Вудленд аймағындағы әйелдер ойнаған тағы бір нұсқа - қос доп. Лакросс дәстүрлі түрде әртүрлі мақсаттарға қызмет еткен. Кейбір ойындар тайпалар арасындағы дауларды шешу үшін ойналған. Бұл функция ирокездердің алты тайпасының бірлігін сақтау үшін маңызды болған. Лакросс жас жауынгерлерді шайқасқа дайындау, демалыс, фестивальдердің бөлігі ретінде және тікелей ставкалар үшін де ойналған. Соңында, лакросс діни себептермен ойналған: "Жаратушының қуанышы үшін" және бірлесіп дұға ету үшін.

Әдет-ғұрыптар

Ойын алдындағы рәсімдер соғысқа байланысты рәсімдерге өте ұқсас болды. Ойыншылар өз денелерін бояу және көмірмен безендірді. Ойыншылар өздерінің таяқтарын немесе таяқ тіректерін ойын кезінде қажетті сапаларды көрсететін заттармен безендірді. Ойын алдында ойыншылардың не жеуіне қатаң тыйым салынды, ал емші ойыншылар мен олардың таяқтарын дайындау үшін рәсімдер жасады. Ойын күнінен бұрынғы түні ойыншылар салтанатты киім киіп, арнайы би биледі. Жауларды қорқыту үшін құрбандық шалынды және қасиетті сөздер айтылды. Ойын күні командалар алаңға жаяу бара жатып, үнемі ритуалдармен тоқтап отырды. Бір рәсім – "суға бару", онда ойыншылар таяқтарын суға малып, шаман рухани және стратегиялық сөздермен жігерлендірді. Кейде ойыншылардың қолдарына немесе денесіне салтанатты түрде сызықтар салынды. Ойын басталар алдында әр ойыншыдан тікелей ставка салу талап етілді. Мұндай заттарға орамал, пышақ, әшекейлер және жылқылар кірді. Ставкалар көрермендерге жақын тіректе көрсетілді, ал сыйлықтар әр кезеңнің жеңімпазына пропорционалды түрде берілді. Ойын аяқталғаннан кейін салтанатты билер өтті, сондай-ақ ашқан ойыншылар үшін үлкен дастархан жайылды.

Жабдық

Кейбір ертедегі лакросс доптары ағаштан жасалған. Басқалары шашы бар бұғы терісінен жасалған. Олардың диаметрі әдетте үш дюйм болатын. Алғашқы лакросс таяқтары негізінен торсыз үлкен ағаш қасықтар болатын. Ұлы көлдер стиліндегі таяқшалардың бір ұшы 4 дюймдік диаметрге иіліп, тормен толтырылған. Бұл торлар уаттап немесе бұғының сіңірінен жасалған. Ирокездер мен Шығыс орман стиліндегі таяқтар шеңбердің орнына U пішінін пайдаланады. Бұл таяқтарды буға ұстап жұмсартқаннан кейін иіп, қалыпқа келтірілетін, ал ұзындығы әдетте 2-ден 5 футқа (2 метрге) дейін жететін. Дәстүрлі лакроста ешқандай қорғаныш жабдықтары қолданылмаған.

Еуропалық қатысу

Лакросспен алғаш танысқан батыс тұрғындары - Сент-Лоуренс аңғарындағы француз иезуит миссионерлері. 1630 жылдары олар ойынның куәсі болды және оны айыптап шықты. Олар лакросс ойынына қарсы болды, себебі ол зорлық-зомбылықпен, құмар ойындармен айналысады, және олар жоюға тырысқан діннің бөлігі болды. Кейбіреулер бұл атау француз тілінен шыққан, ал кейбіреулер бұл терминді "Le jeu de la crosse" деп атайды. Иезуиттердің қарсылығына қарамастан, көптеген басқа еуропалық отарлаушылар лакросспен қызықты. Ойынға ставка жасау кең тараған, ал 1740 жылы көптеген француз отаршылары ойынға кірісті. Алайда, олардың шеберлігі америкалықтардың шеберлігіне тең келмейтіндігі кеңінен танылған. 1763 жылы Одживалар Мичилимакинакты (қазіргі Мичиган штатының Макиноу қаласы) басып алу үшін лакросс ойынын қолданды. Жергілікті тұрғындар форттағы британдық әскерлерді лакросс ойынын көруге шақырды. Ойыншылар біртіндеп қақпаға жақындап, фортқа шұғыл кірді және жалпы қырғынға ұшырады. 1805 жылы Миссисипи өзенінің шығыс жағалауында, қазіргі Висконсин штатының батыс орталығында, АҚШ армиясының офицері лейтенант Зебулон Пайк жас Хо Чанк (сонымен қатар Виннебаго деп те аталады) және Сиу ерлер тобының осы ойын ойнағанын немесе оған ұқсас ойынды байқады. Ол аймақты "Прари де ла Крос" деп атады, бұл өз кезегінде Висконсин округінің және оның басты қаласының атын берді. Бүгінде Ла-Кросс қаласында Пайк байқаған ойынның есімі екі мүсінге қойылған. 1834 жылы Каунавага үндістерінің командасы Монреальда лакросты көрсетті. Демонстрацияларға көпшілік көңіл бөлмесе де, Канадада лакросс ойынына қызығушылық бірте-бірте артып келеді. 1856 жылы канадалық стоматолог Уильям Джордж Биерс Монреаль лакросс клубын құрды. Ол ойынды 1867 жылы әр ойынның ұзақтығын қысқарту, ойыншылардың санын азайту, қайта жасалған таяқты пайдалану және резеңке доптарды пайдалану үшін кодтады. Биерлердің ережелері бойынша ойналған алғашқы ойын 1867 жылы Үстіргі Канада колледжінде болды. 1860 жылдары лакросс Канаданың ұлттық жазғы ойынына айналды. Бірінші шетелдегі көрме ойындары 1867 жылы өткізілді. 1876 жылы Виктория патшайым бір ойын көрмесін көріп, таңғалды. Оның қолдауы көптеген ағылшын қыздар мектептерінің 1890 жылдары спортты қабылдауына жеткілікті болды. Нью-Йорктің Троя қаласындағы Мохок лакросс клубы АҚШ-тағы алғашқы ұйымдастырылған клуб болды. Лакросс өскен сайын оның зорлық-зомбылық аспектілеріне қарсылық үлкен кедергі болды. Кейбір жерлерде ойынға тыйым салынды, өйткені 1900 жылы шоктау индейлері ұялы таяктарды қорғасын салмақпен жапқанда, оларды бас сүйектерін сындыру үшін қолданды. Жастар арасында лакросс ойынына қатысу қозғалысы жоғары мектептерде лакросс ойнайтын спортшыларды, колледждердегі лакросс ойнайтын спортшыларды, кәсіби спортшыларды, спортқа деген қызығушылықты арттырады. 2012 жылдан бері лакросске қатысу 35% -ға өскенімен, MLL (Major League Lacrosse) ойындарына қатысу азайды және спорт АҚШ-тағы басқа спорт түрлері сияқты теледидарлық қамтуды алмайды. Пауль Рабил, барлық уақыттағы ең үздік және ең ықпалды лакросс ойыншысы, төменгі жалақыдан және ойындарға қатысудың төмендігінен шаршағаннан кейін бірнеше рет MLL сатып алуға тырысты, бірақ MLL оны қабылдамады. Пол Рабил ағасы Майк Рабилмен бірге 2018 жылы PLL (Premier Lacrosse League) деп аталатын өз лакросс лигасын құрды. Олар Barstool Sports-ке иелік ететін Chernin Group компаниясынан және Alibaba-ның негізін қалаушы Джозеф Цайдан қаржылай қолдау алды. Бауырлар сондай-ақ NBC және NBC Sports телеарналарымен лига ойындарын тарату туралы келісімшартқа қол қойды. PLL $ 25,000 ең төменгі жалақыны ұсынады, бұл MLL ойыншыларының жалақысынан үш есе көп, сонымен қатар денсаулық сақтау және лигада теңдік. PLL көптеген кәсіби ойыншыларға лакросты толық уақытты жұмыс істеуге мүмкіндік берді, сондықтан көптеген MLL ойыншылары PLL-ге көшіп жатыр және көптеген колледждердегі лакросс ойыншылары PLL-ді MLL және басқа да кәсіби лигалар үшін таңдады. PLL құрылғаннан кейін қатысушылар саны өсті. 2019 жылы PLL-дің бірінші маусымында әр аптаның соңында өткен іс-шараға 10 000-нан астам адам қатысып, жүздеген мың адам үйден қарап отырды. Тиісті қаржылық қолдау, маркетинг, теледидар хабарларын тарату және тарату арқылы PLL-дің бірінші маусымы сәтті өтті, ол MLL-ге қарағанда көбірек көрермен мен қызығушылықты көрсетті. Бұл тарихи жетістік болды. Екі маусымнан кейін MLL 2021 жылы сәтті PLL-ге қосылды, бұл соңғысы Солтүстік Америкадағы жалғыз ерлер лакросы лигасы болды. 2021 жылы АҚШ-та өсіп келе жатқан әйелд...