Кіріспе

Ирокез конфедерациясын құрған американдық үнді миссионері.

Артур Паркердің "Бес ұлттың конституциясы" кітабында Ұлы Бейбітшілдің түрлі елді мекендерге барып, бейбітшілік туралы хабар таратқаны айтылады. Бір елді мекенде Ұлы Бейбітшілден кім екені сұралғанда, ол: "Мен жер бетінде Деканахвиде есіммен таныламын. Батыстан келдім және енді сіздер арасындағы адам қанды қырғынды тоқтату үшін шығысқа қарай бейбітшілікті тарату мақсатымен келе жатырмын", - деп жауап берді. Елді мекен оның жоспарына келіскен кезде ол: "Бұл күн әлі жас, сондықтан жаңа ой да нәзік және жас. Бейбітшілік пен күш туралы жақсы жаңалық та сондай. Бейбітшілік пен күш туралы жақсы жаңалықтың жаңа күні туғандай, ол өз жолымен жүре береді және гүлденеді. Сол сияқты жас ой да, Бейбітшілік пен күш туралы жақсы жаңалық та үстемдік табады және гүлденеді. Сондықтан болашақта сіздің немерелерің мәңгілік бейбітшілікте өмір сүреді" деді.

Хауденосаунелер конфедерациясы

Соғысқан тайпалар арасында бейбітшілік орнатуға кеңес берген пайғамбар болған Ұлы татуластырушы осылайша танымал. Кейбір аңыздарға сәйкес, оның алғашқы одақтасы – ұлттардың анасы деп аталатын Жигонхсасе болды. Тайпалар Онондага көлінде жиналып, Бейбітшілік ағашын отырғызып, Ирокез конфедерациясының Ұлы байланыстыратын заңын жариялады. Макинак тайпасы Хиаватаның Макиноу аралына Гиче Мантиту тасын, сондай-ақ "Қантты тас" деп белгілі жартасты көру үшін келгенін айтады, онда Татуластырушы да насихат айтқан. Сондай-ақ, Татуластырушы Онтарио көлімен жүргендігі туралы да мәлімдемелер бар. Олар Татуластырушының каноэсінің ұша алатынын, соның ішінде Татуластырушының Хиаватаға "осы каноэмен осы сулар арқылы жүруге болады, әлде оның қалай ұшатынын көргің келе ме?" деген сөздерін де жазған. Ол Ниагара шарлауының таяз жерімен өтіп, ауруларды және тигендердің барлығын емдеді.

Ирокездердің үстемдігі

Ұлы Бейбітшіл Конфедерацияны басқару үшін клан және ауыл басшыларының кеңесін құрды. Әр руда аналық желі арқылы туыстық байланыс пен мүліктік қатынастар қалыптасқандықтан, билік ерлер мен әйелдер арасында бөлісті. Ерлер аналарының желісі бойынша мұрагерлік басшылық лауазымдарын иеленді; клан аналары басшылардың лайықтылығын бағалап, оларға қарсы болғанда оларды қызметтен шеттетуге құқылы болды. Кеңестегі көптеген шешімдер консенсус негізінде қабылдалды, мұнда әр өкілдің дауысы тең есептелді. Алғашқы антрополог Льюис Х. Морган ирокездердің басқа тайпалардан жоғары ұйымдасқандығы мен үйлесімділігінің арқасында аймақтық үстемдікке қол жеткізгенін айтты; Джордж Хант та экономикалық детерминизмнің ролі болғанын ескерді, олардың еуропалық сауда үшін теріге деген қажеттілігі және орталық және батыс Нью-Йорк аймағын бақылайтын стратегиялық географиялық орны осыған ықпал еткендігін атап өтті. Ұлы Бейбітшілік Заңының ауызша заңдары мен дәстүрлері 16 ғасырда немесе одан ертерек құрылған Ирокездер Конфедерациясының конституциясы болды.

Пайғамбарлық

Ұлы Бейбітшіл өмірінің соңына дейін өзінің арманын іске асыру үшін тырысты. Ол халыққа "ақ жылан" олардың жеріне келіп, достық жасайтынын, бірақ кейіннен оларды адастыратынын болжады. Кейін "қызыл жылан" "ақ жыланға" қарсы соғыс ашады, бірақ тума жердің бір баласына үлкен күш сыйланады. Ол "таулы аймақтың" халқының таңдаған басшысы ретінде қабылданады. Бала соғыста бейтараптық сақтайды және шөптей көп халыққа сөйлейді, бірақ оның сөзі бәріне жетеді. Бір маусым өткен соң "қара жылан" келіп, "ақ" және "қызыл жыландарды" жеңіске жетеді. Пайғамбарлық бойынша, қарағайдың астына жиналған халық мойынсұнғанда, үш "жыланның" көзі күннен де асып түсетін жарқын жарықпен соқыр болады. Деганайда осы жарық өзі болатынын айтты. Оның ұлты "ақ жыланды" ұзақ жоғалған туысқандай қабылдап, қорғауына алады. Растығы дәлелденбеген дереккөз: күні=2021 жылдың мамыр айы.

Бахаи дініне

Бахаи дінінің кейбір өкілдері Бахаулланың (Бахаи дінінің Құрметті Пайғамбары) сипаттаған Пайғамбар белгілерін Бейбітшілмен байланыстырды. Осыған байланысты, Солтүстік Америкадағы көптеген Бахаилер (және кейбір басқа ұлт өкілдері) Бейбітшілді Құдайдың Танысы ретінде қадір тұтады.