Кіріспе

1991 жылы Дэвид Саймонның кітабы – журналистік туынды. "Қиянат: Көшелердегі бір жыл" – Балтимор Sun газетінің тілшісі Дэвид Саймонның Балтимор полиция департаментінің қанымен жасалған қылмыстар бөлімінің детективтерімен бір жыл өткізген тәжірибесін баяндайтын 1991 жылғы кітабы. Кітап 1992 жылы "Нақты қылмыс" номинациясы бойынша Эдгар сыйлығына ие болды. Кейіннен бұл кітап NBC телеарнасының "Қиянат: Көшедегі өмір" (1993–99) атты теледрамасына негіз болды, онда Саймон сценарист және продюсер болып жұмыс істеді. Кітапта бейнеленген маңызды детективтер мен оқиғалар шоудың алғашқы екі маусымына шабыт берді, ал кейбір элементтері кейінгі маусымдарда да пайда болды. Бұдан кейін бұл кітап Саймонның HBO телесериалы "The Wire" (2002–08) үшін де шабыт көзіне айналды.

Өмірбаян

Дэвид Саймон, "Балтимор Сан" газетінің тілшісі, осы кітапты жазуға рұқсат алу үшін төрт жыл бойы полиция бөлімінде жұмыс істеді. Ол Балтимор полиция департаментін 1988 жылғы қаза тапқандарды тергеу бөліміне кіруге келісімге келтірді. Сол жыл бойы ол бір смена детективтерді қадағалап, қылмыстарды тергеді, жауапты сұрақтар қойды, іздеу және қамау ордерлерін орындады, сондай-ақ сотта куәлік берді. Саймонның қаза тапқандар бөлімімен өткізген жылы Балтиморда 234 адам өлтірілді. 1989 және 1990 жылдары қалада барлығы 567 адам өлтірілді, осы кезеңде Саймон "Қанды оқиға" кітабын жазды. Кітап 1991 жылы жарық көрді, сол жылы Балтиморда рекордтық 353 адам өлтірілді. Саймон американ детективтерінің бейнесін шындыққа жақын етуге ерекше қызығушылық танытты. Детективтер көбінесе құрбандарына шын ниетпен қамқорлық жасайтын асыл тұлғалар ретінде бейнеленсе де, Саймон шын детективтер зорлық-зомбылықты жұмыстарының қалыпты бір бөлігі деп есептейді.

Джин Кэссиди

Джин Кэссиди, патрульдік және детектив-сержант Терри Макларнидің жақын досы, 1987 жылдың қазан айында жақыннан екі рет басына оқ атқан. Жасынан кейін өледі немесе жарақаттан мүгедек болады деп күтілгенмен, Кэссиди толыққанды психикалық қалпына келді, бірақ соқыр болып, иіс және дәм сезу қабілетін жоғалтты. Клифтон "Батчи" Фрейзер есімді есірткі сатушы бірінші дәрежелі қастандық жасағаны үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылып, қосымша 20 жылға сотталды. Макларни, оқиғадан кейін BPD Кэссидиді түсіне алмағаны және толыққанды көмектесе алмағанына қатты көңіл көшірді. Кэссидидің оқиғасы "Құқық қорғау: Көшедегі өмір" сериалының бірінші маусымында бейнеленді және детектив Стив Кросетти (Джон Полито) кейіпкері үшін ең маңызды сюжеттік желі болды. Кросеттидің досы, офицер Крис Торман (Ли Тергесен) қызмет барысында оққа түсіп соқыр болды; Кросетти бұл оқиғаны жеке қабылдап, атушіні табу үшін бар күшін жұмсады. Бұл жағдай "The Wire" сериалындағы соқыр Балтимор есірткі сатушысы, Blind Butchie кейіпкеріне де ықпал етті, ол жұмсақ сөйлейтін және қатыгез емес еді (шын мәніндегі Butchie Frazier-ге толыққанды қарсы). Қазылар алқасының шешімі 4-ші маусымдағы сюжеттің негізі болды, онда Брюс Кэмпбелл зейнеткер полиция офицерінің әкесін, кінәсіз деп танылған күдіктінің қолынан қаза тапқан полиция қызметкері рөлін ойнады. Саймонның кітабындағы бір бөлімде, Фрейзерге қарсы айыпты үкім шығуына себеп, оның кінәлі екеніне сенген екі қазылар, оның кінәсіз екеніне сенген екі қазыдан гөрі, қазылар алқасын өз жақтарына көндіру үшін күштірек таласқандығы, ал қалған сегіз қазының пікірі белгілі болмағандығы айтылды. Гари Таггл, тергеуге көмектесу үшін кісі өлтіру бөліміне жіберілген офицер, кейіннен Есірткіге қарсы күрес басқармасында қызмет етті. 2018 жылдың наурыз айында Балтиморға полиция комиссарының орынбасары болып оралды, екі айдан кейін уақытша комиссар болып тағайындалды және 2019 жылдың наурызына дейін қызмет етті. Butchie Frazier, Роберт Фрейзермен туыс емес, ол кітапта сипатталған басқа қылмыс үшін сотталып, айыпталған есірткі сатушы.

Джон Рэндолф Скотт

Джон Рэндольф Скотт, көлік ұрысы, полиция қызметкерлерінен қашып бара жатқанда арқасынан атып өлтірілді. Қуалаушы офицерлердің тек біреуі ғана қаруын атқан, ал оның оғы жақын маңдағы бос жатқан жердің топырағына кіріккен күйінде табылған. Нақты қылмыс құралы жоқ болғандықтан және оқиға орнындағы басқа полиция қызметкерлерінің көмегі болмағандықтан, детектив Дональд Уорден істі жаба алмады, бұл департамент тарихындағы жалғыз шешілмеген полицияға қатысты атыс оқиғасы болды. Кітапта бірнеше офицер, соның ішінде басты күдіктілердің әкімшілік қызметке ауыстырылғаны айтылады. Бұл іс бойынша Уорден мен оның сержанты Макларни арасында ұсақ-түйек дау туды. Азаматтық күдікті де болуы мүмкін еді, бірақ журналист бұл ақпаратты жариялағаннан кейін сол тергеу бағыты тоқтатылды, бұл ақпараттың полиция қызметкерінен шыққанын білген Уорден мен оның серігі Рик Джеймсті қатты ашуландырды. Бұл оқиға "Құқық қылмысы: көшедегі өмір" сериалында қолданылып, детектив Фрэнк Пемблтон полицияға қатысты атыс оқиғасын тергеді. Шын оқиғадан өзгеше, көркем әңгіме полиция офицерінің ұсталып, атыс жасады деген айып тағылуымен аяқталады.

"Қорқыт сөздігі" және оның ережелері

Кітап барысында Саймон көптеген қылмыстарға қатысты қолданылатын 10 бейресми ережені жиі айтады, оларды детективтер тез үйренеді. Олар былай:
Әркім жалған айтады. Қылмыскерлер жалған айтады, себебі олар олай жасауға мәжбүр; куәгерлер мен басқа қатысушылар өздері олай жасау керек деп ойлап жалған айтады; ал қалғандары – таза ләззат алу үшін және ешқандай жағдайда полицейге шындық ақпарат бермеу қағидасын сақтау үшін жалған айтады. Жәбірленуші бір рет өлтіріледі, бірақ қылмыс орны мың рет жойылғандай болуы мүмкін. Қылмыс болғаннан кейінгі алғашқы 10-12 сағат тергеудің табысты болуы үшін ең маңызды уақыт. Кінәсіз адам тергеу бөлмесінде жалғыз қалса, толығымен ояқ болып, көзін сүртіп, бөлме қабырғаларына қадалып, қараңғы, тыйым салынған жерлерді қысып отырады. Ал кінәлі адам тергеу бөлмесінде жалғыз қалса, ұйықтап қалады. Жақсы болу – жақсы, бірақ сәтті болу – әлдеқайда жақсы. Егер шабуыл ісінде күдікті бірден анықталса, жәбірленуші әлбетте тірі қалады. Егер күдікті анықталмаса, жәбірленуші әлбетте өледі. Алғашқыда олар қызыл болады. Содан кейін жасыл. Содан соң қара (Бұл ашық қалған істің тақтадағы түсіне, іс бойынша жұмсалуға тиіс қаржыға және іс шешілгенде тақтадағы түске қатысты).
Қандай да бір істе күдікті табылмайтын жағдайда, криминалистикалық зертхана ешқандай құнды дәлел таппайды. Егер күдікті мойындап, оны кем дегенде екі куәгер таныған жағдайда, зертхана сізге іздер, талшықтар, қан тобы және баллистикалық сәйкестік береді. Қазылар алқасы үшін кез келген күмән ақталмалы; іс қаншалықты жақсы болса, қазылар алқасы соншалықты нашар болады; жақсы адамды табу қиын, бірақ олардың 12-сі бір жерге жиналса – оның өзі ғажайып. Мүмкін емес қылмыс деген де бар. Олай болған және оған қарсы дәлелдеуге тырысқан әркім тек өзін наив және романтик, 1-ден 9-ға дейінгі ережелерді білмейтін ақымақ екенін дәлелдейді.

Сленг

Кітап қаладағы кісі өлтіруді тергеушілердің қолданатын бірқатар жаргондық терминдерді егжей-тегжейлі баяндайды. Билли – билли сөзінен шыққан, ақ нәсілділерге (ер немесе әйел) және олардың ұрпақтарына арналған кемсітуші термин. Көбінесе Аппалач тауынан шыққандарға және олардың ұрпақтарына қатысты қолданылады. Қараларға қатысты "биллилер" дегенге лайықты жұмысы бар Уорден немесе Кинкейд сияқты адамдар кірмейді, ал Саймон екі кемсітудің де көбінесе әлеуметтік жағдайға негізделгенін айтады. Типтік сипаттама: "Биллилер Балтиморда тұрмайды, олар Баулмерде тұрады". Оңтүстік Балтимордың Биллиленд ауданында "биллилер" тұрады, бұл қаланың "ақ нәсілді кедейлер тобы". Тақта – бөлім бөлмесінде сақталатын құрғақ өшірілетін тақта. Әр топ сержантының аты жеке бағанның басында, содан кейін олардың детективтері тергеп жатқан істердің тізімі; әр жазбада іс нөмірі, құрбанның аты және істің негізгі тергеушісінің әрпі болады. Ашылған және жабылған істер тиісінше қызыл және қара түспен көрсетіледі. Бұл бақылаушыларға әр ауысымның/топтың/детективтің өнімділігін жылдам бағалауға және детективтерді ынталандыруға мүмкіндік берді. "Тақта" 1998 жылы қоғамдық қатынастар мен моральдық мәселелерге байланысты тоқтатылды, бірақ 2000 жылы детективтердің өтініші бойынша қайта орнатылды. Өткен жылдардағы жабылған істер көк сиямен жазылған, Уорденнің қазіргі салқын істер бойынша жұмысы туралы айтылғандай, "тақтаға көк атаулар қою". Шоу да осы қағиданы сақтады, бірақ "тақтаның" орналасуы басқаша болды: әр ауысым бір толық бетті пайдаланды, әр ауысымдағы әр детективке әліпбилік тәртіппен жеке баған және тұтқындауға бұйрық берілген күдіктілерді тізімдеу үшін қосымша баған болды. Бунк/Бункки – достар мен әріптестерге қолданылатын сүйіспеншілік термин ("бірге тұратын" сөзінің қысқартылған түрі). Макларни МакАллистерді "менің балағым" деп санайды, ал Рекер "Бунк" деп аталады. Оңтүстік округтегі тәжірибелі полицейлер Уолтемайерді осылай санайды, өйткені ол патрульдік офицер болған кезінде сол жерде болған, және оған қылмысқа күдікті адамның көлігін табуға көмектеседі. Термин күдіктілерге қатысты саркастикалық түрде де қолданылады. Азамат/салық төлеуші – есірткі сатушы немесе қылмыстық іс-әрекет барысында өлтірілген бандитке қарағанда, "нағыз" құрбан. Дункер – оңай шешілетін іс (баскетболдан алынған слэм-данк термині). Кітаптан мысал: әйелінің денесінің үстінде тұрып, оның қанынан қанған күйеуі, оны өлтіргенін және мүмкіндік болса, тағы да солай істейтінін айтып, тұтқындалды. Өлім алдындағы мәлімдеме – өліп бара жатқан адамның сөйлеп, шабуылдаушыны анықтай алатын және өліп бара жатқанын білетін мәлімдемесі. Бірақ пайдалы мәлімдемелер сирек кездеседі, көбінесе кісі өлтіру туралы аңызға айналады. Мысалы, бір адам атылғаннан кейін "детективтерге бұл мәселені өзі шешетінін айтты". Гарви кітапта өлім алдындағы мәлімдеме арқылы істі шешеді. Көзбен елеу – біреуге ренішпен немесе құрметсіз қарау. Кітапта өкінбейтін қылмыскер сотталғанда салтанатты түрде көзбен елеу орын алады. Гарви екі адамды өлтірген қылмыскердің бұл дәстүрді ұстанбағанына көңілі толады. Джейк – ямайлық американдықтарға арналған жартылай қорлаушы термин. Бірінші нөмірлі ер адам – Полиция радиосы арқылы берілген афроамерикандық ер адамның суреті. Екінші нөмір – ақ нәсілді, үшінші нөмір – басқа нәсілді күдікті. Сандық реттілік Балтимордың афроамерикандық көпшілігіне немесе афроамерикандықтардың Балтимордағы қылмыскерлердің ең көп нысанасы екендігіне байланысты болуы мүмкін. Полиграфтың көшірмесі – полиция ортасындағы халықтық аңыз, онда детективтер фотокөшірме станогын әсіресе ақымақ күдіктіге жасалма полиграф ретінде пайдаланады. Машинаға "ШЫНДЫҚ" немесе "ЖАЛҒАН" деп жазылған қағаздар салынады, содан кейін оларға сәйкес сұрақтар қойылады. ("Сенің атың кім? Шындық. Ал сен қайда тұрасың? Тағы да шындық. Тейтерді өлтірдіңіз бе, Солтүстік Дурхэм көшесінің 1200 блогында оны иттей атып өлтірдіңіз бе? Жалған. Жақсы, жақсы: сен жалған айтатын едің"). Бұл Homicide: Life on the Street сериалдарының бір эпизодында және The Wire сериалдарының 5-ші маусымында қолданылған. Кітапта айтылғандай, Детройттегі бірнеше полиция қызметкерлері тергеу кезінде осы әдісті қолданғаны үшін жазаланды. Істі жабу – күдіктіні қамауға алу немесе қылмыскердің өлгенін анықтау арқылы істі аяқтау. Қызыл шар – БАҚ пен саяси назар аударатын маңызды іс. Қызыл шар істерін ауысымдағы барлық детективтер тергейді және олар қолдағы істерден басымдыққа ие. Олар детективтің мансабын жасауы немесе жоюы мүмкін. Оларды "дауыл", "қақтығыс" және "маңызды кісі өлтірулер" деп те атайды. Кітаптағы мысалдар: Латоня Уоллес ісі (Пеллегринидің негізгі детектив ретінде алғашқы тапсырмасы) және Скотт полициясының қатысуымен болған оқ ату. Қызыл шарға кісі өлтіру бөлімінің қарауына кірмейтін маңызды істер де кіреді, мысалы, полицияның қатысуымен болған өлімге жеткізбеген оқ ату және маңызды ұрлықтар. Қаруы бар хатшылар – нашар детективтерге арналған кемсітуші термин. Бірақ осы ережеге ерекшеліктер бар, мысалы, Дженни Веер және Бертина "Берт" Сильвер. Иісші – мас адамға арналған кемсітуші термин. Сиыртық – қылмыскер, күдікті, кеміргіш. Әдетте тергеу кезінде тым көп қанағаттанады. Шешімі қиын іс. Он жеті – полиция радио коді, "қызметтен тыс" дегенді білдіреді; кісі өлтіру құрбанына да қолданылуы мүмкін. Он жеті сегіз – McAllister ойлап тапқан полиция радио коді, "полиция оқ атуынан тоқтатылған жақсы қарым-қатынас" дегенді білдіреді. Бұл жыл ішінде екі рет орын алады, бірақ олардың тек біреуі егжей-тегжейлі сипатталған. Бақа – қара нәсілділерге арналған кемсітуші термин, әсіресе қылмыстық тарихы бар немесе болғандарға. Мысалы, сержант Нолан немесе детективтер Браун, Эджертон немесе Рекер сияқты қара полицейлерге немесе басқа заңды жұмысы бар қара нәсілділерге қолданылмайды. Йо – қара нәсілділерге арналған кемсітуші термин, көбінесе есімнің орнына жасөсперімдер мен жастарға қолданылады. "Бақа" сияқты, лайықты жұмысы мен жақсы әлеуметтік жағдайы барларға қолданылмайды. Йоетте – жас қара қыз. "Йо" сияқты, бұл термин қылмыстық немесе кемсітуші мағынаға ие емес.

Қабылдау

"Құқық қылмысы: Қаза тапқан көшелердегі жыл" 1992 жылы ең жақсы фактілік қылмыс кітабы номинациясы бойынша Эдгар сыйлығын жеңіп алды. "Library Journal" журналы да оны жоғары бағалады, ал "Newsday" газеті оны "ешқашан жазылмаған ең тартымды полицейлік процедуралық детективтердің бірі" деп сипаттады.

Аудармалар

Қылмыстар: Құқық қорғау органдарының қылмыстық бөлімінің бір жылдық жұмысы. Аудармашы: Меил Снайдерс. Амстердам: Ambo|Anthos Uitgevers. 2009 жыл. Қылмыстар: "Қылмысты көшелердегі бір жыл". Габриэль Гокель, Барбара Стекхан және Томас Вольерманн аударған. Мюнхен: Verlag Antje Kunstmann. 2011 жыл. Аудармашы: Хелоиза Эские. Париж: Editions Points. 2013 жыл. Аудармашы: Сюй Чжансионг. Шанхай: Шанхай сәнлиан вэньхуа чуанбо йоусиан гунси. 2015 жыл. Ұзақ жылдар. Аудармашы: Андрес Сильва. Барселона: Editorial Principal de los Libros. 2015 жыл.