Кіріспе
Британдық либералды-демократ саясаткері
Джон Сэмпсон Макфарлейн Лич (1971 жылдың 11 сәуірінде туған) – британдық либералды-демократ саясаткері, 2005 жылдан 2015 жылға дейін Манчестер Уитингтон округінен парламент депутаты болды. 2016 жылдан бері Манчестер қалалық кеңесінде Дидсбери Вестке өкілдік етеді. Ол Алан Тьюрингтің кешірілуімен және 49 000-нан астам адамға, өмірдегі әрекеттері үшін сотталғандарға, өлімнен кейін кешірім берген Тьюринг заңымен ең танымал. Сондай-ақ, ол парламентте «жатақ салығына» қарсы алғашқы депутаттардың бірі болды. Лич 1998 жылдан қалалық кеңесте қызмет етіп, 2005 жылғы жалпы сайлауда Парламентке сайланды. 2005–2010 жылдар аралығындағы Парламентте ол Көлік комитетінің мүшесі және 2006–2010 жылдар аралығында Либералды-демократтардың көлеңкелі көлік өкілі болды. Ол кезде Либералды-демократтар консерваторлармен коалиция құрған болатын. 2010 жылы ол үлкен артықшылықпен мандатын сақтап қалды. Ол гейлердің құқықтары, қолжетімді тұрғын үй және босқындар мәселелерінде белсенді түрде жұмыс істеді. Футбол матчтарында гомофобиялық ұрандарды тыйым салу науқанына қатысып, Ұлы Манчестердегі басшыларға сириялық балаларды қабылдауға ықпал етті. 2015 жылғы жалпы сайлауда парламенттік мандатын жоғалтты, бірақ бір жылдан кейін Манчестер қалалық кеңесіне жалғыз оппозициялық депутат ретінде сайланды. 2018 жылдан 2021 жылға дейін және 2022 жылы екі ай бойы кеңестегі оппозиция жетекшісі болды.
Ерте өмір
Лич Уэйкфилд, Батыс Йоркширде дүниеге келді және Chorlton cum Hardy-де өсті, оның әкесі Chorlton Methodist Church-те пастор болды. Ол жекеменшік Манчестер грамматикалық мектебінде, Лорето колледжінде және Брунел университетінде оқыды, онда тарих және саясат пәндерін зерттеді, сондай-ақ Либерал-демократтар партиясына қосылды. Бітірген кезде жоғары екінші сыныпты дипломмен марапатталды. Университетті бітіргеннен кейін Макдоналдс-та стажер-менеджер болып жұмыс істеді және Стретфордтағы RAC-те толық емес жұмыспен қамтылды, онда қоңырау орталығында сақтандыру талаптарын қарады.
Саяси мансап
Лич 1998 жылы Манчестер қалалық кеңесіне сайланды, Барлоу Мур округін Лейбористер партиясынан 12% дауыс айырмасымен жеңіп алды. Ол 2002 жылы қайта сайланды, үстелдігін арттырды. 2004 жылы аумақтық шекаралардың өзгеруіне байланысты кеңестің барлық мүшелері сайланды, және Лич бұрынғы Барлоу Мур округінің көп бөлігін қамтыған Чорлтон Парк округінен орын алды. Ол кеңестің оппозициялық тобының орынбасары және жоспарлау және экология мәселелері жөніндегі өкілі болды.
Бірінші мерзім (2005-2010 жж.)
Лич 2005 жылғы жалпы сайлауда үстемдік еткен Лейборист партиясының депутаты Кит Брэдлиді 17%-дан астам дауыс айырмасымен жеңіп, парламентке сайланды – ол жылы елі бойынша ең үлкен ауытқу болды. Ол 1929 жылдан бері Манчестерден сайланған алғашқы либерал немесе либерал-демократ депутаты атанды. Лич – Либерал-демократтар партиясының ұлттық «мақсаттар тізіміне» енбегеніне қарамастан, өзінің сайлау округінде жеңіс однып, парламентке өткен екі депутаттың бірі. 2006 жылы Лич Либерал-демократтар партиясының көлеңкелі көлік саясатының өкілі болды. Ол Ник Клегг басшылығымен де осы қызметін атқаруын жалғастырды. «Азшылық және этникалық топтармен үздіксіз жұмыс істегені» үшін ол «Жылдың Patchwork депутаты» атанды, сондай-ақ жол қауіпсіздігі саласындағы жұмысы үшін Brake ұйымының «Жылдың депутаты» және екі рет «Айдың депутаты» атағын иеленді.
Екінші мерзім (20102015)
Лич 2010 жылы Либералды-демократтар/консервативті коалициялық үкіметке кіруге қарсы дауыс берді. Ол оқу ақысын көтеру заңына қарсы дауыс берген 21 депутаттың бірі болды. Лич сондай-ақ, баспананы толық пайдаланбау үшін салынатын айыппұлға (көбінесе "жатын бөлме салығы" деп аталады) қарсы дауыс берді және парламентте бұл заң жобасына қарсы алғашқы болып сөз сөйледі. Ол "Алан Тьюринг заңы" жобасын әзірледі, нәтижесінде Алан Тьюринг және басқа да ондаған мыңдаған қылмыстық істер бойынша сотталған гомосексуалдар өлімнен кейін кешірілді. 2015 жылдың басында Manchester Evening News газетінде жарияланған мақалада Личтің Солтүстік Англиядағы ең наразы депутаттардың екіншісі және Либералды-демократтар партиясындағы ең наразы депутаттардың екіншісі екені айтылды. 2015 жылдың басында ол "15-ке жеткізу" деген ұранмен қайта сайлау науқанын бастады. Ұлыбритания бойынша Либералды-демократтарға қолдаудың күрт төмендеуі кезінде Лич Лейборист партиясынан орын жоғалтты. 2016 жылы жарияланған жаңалықтарда Лич парламенттегі он жылдық қызметі барысында "Write To Them" талдауына сүйене отырып, 111 000-нан астам мәселені шешкені айтылды. Бірақ, қызметтік мәселенің қандай екендігін анықтайтын жалпыға қабылданған анықтама болмағандықтан, бұл ақпаратты тексеру мүмкін емес.
Шығыстар
2009 жылғы шығындар жанжалында Личтің Солтүстік Англиядағы депутаттардың арасындағы ең аз шығын көрсеткендердің бірі екені хабарланды. 2009 жылдың мамыр айында The Daily Telegraph газеті шығындар жанжалында шығындарын қайтару қажеттілігі тумағандықтан Личті "әулиелер" тізіміне қосты.
Парламентке және Кеңеске қайта сайланғаннан кейін (20152018)
Мүлікті жоғалтқаннан кейін Лич 2016 жылдың мамыр айында Манчестер қалалық кеңесі сайлауына қатысатынын мәлімдеді. Лич Дидсбери-Вест округінен сайланды және 25% дауыс айырмасымен Лейбористер партиясынан орынды жеңіп алды, дауыстың 53% -ын жинады. Дидсбери-Вест қаладағы ең көп таласқан округ болды, онда сайлауға қатысу көрсеткіші ерекше жоғары – 45% құрады. Манчестер Evening News бұл нәтижені "тарихи" деп сипаттады, бұл алты жылдан бері Манчестерде Лейбористерден басқа партияның алғашқы жеңісін және қалаға екі жылдан бері алғашқы оппозицияны әкелді. Лич 2016–18 жылдардағы кеңестегі жалғыз оппозициялық мүше болды, ал Лейбористер партиясы 96 орынның 95-ін иеленді.
Манчестер кеңесіндегі оппозиция басшысы (2018)
2018 жылы Лич «Манчестер бірге» либералды-демократиялық науқанын және манифестін іске қосты. Сайлау науқаны барысында Лич теледидар көріп отырған жас балалардың және әртүрлі даулы жаңалықтар тақырыптарына, соның ішінде Уитингтон кеңесшісі Крис Полдың әйелдер туралы жақындағы пікірлеріне реакцияларын көрсететін фильмді жариялады. Манчестер либералды-демократтарының өкілі фильмді қорғап, бұл «Манчестер қалалық кеңесі туралы жағымсыз шындық» екенін мәлімдеді. Лич 2018 жылдың мамыр айында Манчестер қалалық кеңесіне қайта сайланды, дауыс беру бюллетенінде көшбасшы болып, дауыс беру үлесін 55%-ға дейін арттырды, бұл жергілікті сайлаулар үшін ерекше жоғары көрсеткіш. Ол оппозиция жетекшісі болып тағайындалды. Ұлыбритания Еуроодақтан шыққан күні жазған мақаласында Лич «Брекзит – біздің [Либералды-демократтардың] атынан емес, біз қарсы тұрамыз» деді. Ол партия мүшелерін және жақтастарын «прогрессивті және оңтайлы болашақ үшін күресуге» шақырды, себебі бұл дұрыс іл. Біз осы болашақты еуропалық көршілеріміз бен достарымызбен үміт, батылдық және сеніммен бөлісуге асығамыз. Лич 2022 жылғы жергілікті сайлауда көпшілік дауыспен қайта сайланды, лейбористердің оны талқандауға жасаған «ұлы күш-жігеріне» қарамастан.
COVID-19 пандемиясы
2020 жылдың наурыз айында Лич COVID-19 пандемиясын пайдалану үшін жасалған жалған жаңалықтар туралы ескертті. Мамыр айында Лич Үлкен Манчестердегі автобус компанияларына қолдау көрсетілмеуіне алаңдаушылық білдірді және Үлкен Манчестер көлік комитетінен (GMTC) пандемия кезінде қоғамдық көліктің жұмысын тоқтатпау үшін қаржыландыруды арттыруды сұрады. 2020 жылдың 15 қазанында Лич Үлкен Манчестер үшін 3-ші деңгейдегі карантин енгізуді қолдап, "ешнәрсе халық денсаулығынан жоғары тұрмайды" деді және аймақ басшыларын "толыққанды жауапкершіліктен шеттеуде" деп айыптады. Бұл позиция Үлкен Манчестердегі Лейборист партиясының басшыларымен, оның ішінде мэр Энди Бернхаммен және Кеңес төрағасы сэр Ричард Лизбен тікелей қайшы болды. 2020 жылдың 19 қазанында Лич Royal Mail компаниясына хат жолдап, қарттар үйлерінде, психикалық денсаулық және мүгедектік салаларындағы тұрғын үйлерде және сауықтыру орталықтарында тұратын азаматтарға 2 кг дейінгі хаттарды, үлкен конверттерді, пакеттерді және жөнелтулерді 31 қаңтарға дейін тегін жеткізуді сұрады. 2020 жылдың 22 қазанында Лич Борис Джонсонды "шындық әлемде өмір сүрмейтіні" үшін сынады, себебі премьер-министр "жылына 150 мың фунт стерлингпен өмір сүре алмайтынын" айтқаннан кейін, Манчестердегі ең төменгі жалақыны 80%-ға дейін төмендетті. 2020 жылдың 27 қазанында Лич футболшы Маркус Рашфордты коронавирус пандемиясы кезінде балалардың тамақпен қамтамасыз етілуіне бағытталған науқаны үшін Манчестердің "Қаланың құрметті азаматы" атағына ие болуға шақырды. 2020 жылдың қазан айында Лич 300-ден астам ұсынылым бойынша "Өмір бойы мемлекеттік қызметке арналған еңбегі мен адалдығы" үшін арнайы мақтау қағазымен марапатталды, сонымен қатар пандемия кезінде жергілікті тұрғындарға 800-нен астам азық-түлік жиынтығын жеткізгені атап өтілді.
Үгіт-насихат
2005 жылы Лич өзінің сайлау округі арқылы Metrolink трамвай жүйесінің өтуі үшін үгіт жүргізді. 2012 жылы ол оңтүстік Манчестерден өте бастады, соңында Шығыс Дидсбериде тоқтады. Лич ставкаларды автоматтық құмар ойындары терминалдарында (FOBT) 100 фунттан 2 фунтқа дейін төмендету үшін үгіт жүргізді. Бұл мәселеге түрлі партиялар қолдау көрсетті және Stop The FOBT's сияқты үгіт топтары қолдады. Лич көп жылдар бойы гомофобияға қарсы және бір жынысты некелерді қолдау үшін үгіт жүргізді. 2013 жылы ол футбол матчтарында гомофобтық ұрандарды тыйым салуды талап етті. Личтің Алан Тьюрингті кешіру науқанының бастамашысы екені жиі айтылады. Ол ресми кешірімді талап ететін заң жобасын ұсынды, ал Ұлыбританияда Тьюрингтің өміріне негізделген «Имитация ойыны» фильмінің премьерасында продюсерлер оған осы тақырыпты көпшілік назарына жеткізгені және Тьюрингтің кешірілуін қамтамасыз еткені үшін алғыс айтты. Содан кейін ол осы қылмыс үшін сотталған 75 000 басқа адамға кешірім алуға тырысты. Лич бұл жағдайдың «өте ұзақ сақталғаны және аяқ астынан ұятты» екенін айтты және ол қайтыс болғаннан кейін кешірім берілгенін қуанышпен қабылдады. Личтің науқанына Стивен Хокинг сияқты танымал ғалымдар қолдау көрсетті. 2018 жылдың қарашасында Англия Банкі жаңа 50 фунт стерлингтік банкнотада кімнің суреті болуы керек екеніне жұртшылықты дауыс беруге шақырғаннан кейін, Лич «Алан Тьюрингтің суреті болуы керек, өйткені ол біздің жоғалтқандарымыздың қатты және ащы естелік ретінде қызмет етуі керек» деді. Личтің науқан плакаттары, хаттары және науқан материалдарының бір бөлігі Англия Банкі Тьюрингтің 50 фунт стерлингтік банкнотаның жаңа бейнесі деп жариялағаннан кейін Манчестер ғылым және өнеркәсіп мұражайында қойылды. Лич футбол матчтарында қауіпсіз тұруды қамтамасыз ету үшін үгіт жүргізді. 1989 жылғы Хиллсборо трагедиясынан кейін Тейлор есебінен кейін Англия футбол лигасының ең жоғары екі дивизионында тұрып ойнауға тыйым салынды. Лич Парламентке клубтарға «рельстік орындықтарды» орнатуға рұқсат беру керектігін айтты, бұл жанкүйерлерге Германия, Австрия және Швеция сияқты қауіпсіз тұруды қолдайтын елдердің үлгісімен отыру мүмкіндігін береді. Лич 2016 жылғы ЕО референдумы кезінде Еуроодақта қалу үшін үгіт жүргізді. 2016 жылдың 5 қазанында Лич Манчестердің 2015 жылғы үкіметтік қоныс аудару схемасы бойынша ешқандай босқын қабылдамағанын, себебі қаржыландыру мәселелеріне байланысты келіспеушіліктер болғанын айтты. Ол кеңесті «көңілсіз» деп айыптады және 50 сириялық босқын отбасын және мүмкіндігінше көп сириялық босқын балаларын орналастыруды талап етті. Кеңес нақты жауап бермеді, бірақ «Манчестер өз үлесін қосады» деді. Лич қалалық кеңестің қаңғыбасқа қарауына сын айтты. 2017 жылдың қаңтар айында Лич Тиндер және Гриндр сияқты танысу қосымшаларымен байланысты жыныстық шабуылдар туралы статистиканы жариялады. Наурыз айында ол кеңеске барлар мен пабтардағы жағымсыз жағдайлардан шығуға адамдарға көмектесетін «Анжелаға сұраңыз» бағдарламасын енгізуге шақырды, кеңес оған келісті. 2017 жылдың қыркүйегінде Лич жергілікті мектептердегі гомофобиялық және трансфобиялық қорқыныштың «қорқынышты» өсуі деп сипаттаған мәселеге қарсы Манчестердегі науқанды бастады. 2017 жылдың қыркүйегінде Лич Манчестер мектептеріндегі гомофобиялық және трансфобиялық қорқыныш туралы есеп жариялады. Онда соңғы екі жылда осы оқиғалар екі есеге көбейгені анықталды. Либерал-демократтардың конференциясында сөйлеген сөзінде ол «Біздің мектептерде осындай мінез-құлық әлі де кең таралған кезде біз лайықты қоғамда өмір сүреміз деп айтуға ешқандай құқымыз жоқ» деді. Оның айтуынша, 17 мектеп оның есебіне қатысудан бас тартты, ол бұл жағдайды «көрнекі ашықтықтың жетіспеушілігі» деп сынға алды. Лич мектептермен, ЛГБТ+ топтарымен жұмыс істеуге уәде берді және Манчестер кеңесі мен Ұлыбритания үкіметін «жағымсыз мінез-құлықты жою үшін» күш салуға шақырды. Сондай-ақ 2017 жылдың қыркүйегінде Лич Либералды демократиялық конференциясында сөйлеген сөзінде Үкіметті жасөспірімдер арасындағы қылмысқа қатысты белсенді рөл атқаруға шақырды. Ол үкіметтің қаржыны қысқартуын сынға алды, сонымен қатар полиция қызметкерлерінің өздерінің қоғамдастықтарында үлгі болу қажеттігін айтты және «жергілікті тұрғындарды жақсы білу және олардың сенімін табу үшін өздерін қоғамдастықта толығымен шомылдыру» қажеттігін айтты. Лич жастарға арналған Kids Count қайырымдылық ұйымымен жұмыс істеді. 2018 жылдың қазан айында Лич Манчестер қала үйін жаңарту үшін 330 млн фунт стерлингтік келісімшартқа екі компанияның іріктелуін сынға алды. Ол «ешқандай жағдайда» Lendlease компаниясы Манчестердің Жасыл ауданындағы Grenfell стиліндегі қаптама есебін төлемегенше кеңес келісімшартына қатысуы керек емес екенін айтты. 2019 жылдың қаңтарында Lendlease компаниясы келісімшартты жеңіп алды. Лич бұл шешімді сынға алды және бұл жергілікті тұрғындарға немқұрайлылық танытқанын айтты. Manchester Confidential үшін жазған пікір мақаласында Лич Манчестер кеңесінің қызметкерлеріне жыныс алмасу емделуін іздеу үшін арнайы төленетін демалыс беруді енгізуді көздегенін айтты, бұл жағдайды денсаулыққа қатысты кез келген басқа да тағайындамамен салыстырды. 2020 жылдың тамызында Лич Amazon, Apple, Google, Facebook және Microsoft сияқты бес ірі технологиялық компанияға Тьюринг көп жұмыс істеген Bletchley Park қорының болашағын қамтамасыз ету үшін әрқайсысы 400 000 фунт стерлингтен қайырымдалық жасауға шақырды, өйткені ұйым 2 миллионнан астам фунт стерлинг жоғалтатынын және жұмыс күшінің үштен бірін қысқартатынын хабарлады. Лич қорының Тьюрингтің мұрасын сақтау үшін маңызды екенін айтты және ел «Тьюрингке қатысты тарихымыздағы қара дақты ұмытуға рұхсат етілмеуі керек» деді. 2020 жылдың қыркүйегінде Лич премьер-министр Борис Джонсон жасаған «уланушы әлеуметтік атмосфераны» ЛГБТҚ+ қоғамдастығына жасалған шабуылдардың өсуіне кінәлады.
Марапаттар
2005 жылы Politics.co.uk оған футбол матчтарында гомофобиялық ұрандарды тыйым салу жөніндегі науқаны үшін журналдың айлық «Үздік депутат» құрметін берді. 2008 жылы ол сайлау округінде жылдамдық шегін төмендету жұмысы үшін Brake ұйымының «Жылдың жол қауіпсіздігі депутаты» сыйлығын жеңіп алды. 2010 жылы Ұлыбритания өкпе қатерлі ісігіне қарсы коалициясы оған Манчестер аймағындағы қатерлі ісік қызметтерін жақсарту жұмысы үшін «Парламент чемпиондары» сыйлығын табыс етті. 2011 жылы бұрынғы Spice Girl Geri Halliwell оған сүт безі қатерлі ісігіне қарсы күрескендердің сыйлығын тапсырды. 2013 жылы Лич ЛГБТ және BAME ұйымдарымен жұмыс істегені үшін алғашқы Patchwork MP of the Year сыйлығын жеңіп алды. 2020 жылы ол 300-ден астам ұсынылым бойынша ЛГБТҚ+ қауымдастығындағы еңбегі үшін «Өмір бойы жеткен жетістіктері және мемлекеттік қызметке адалдығы» үшін арнайы мақтауға ие болды. 2019 жылғы Еуропалық сайлауда ол Либерал-демократтардың серіктес партиясы D66 партиясымен бірлесіп, жастарға бағытталған науқан жүргізді. Ол сайлауда Еуропаны қолдайтын партияларға дауыс берудің маңыздылығын атап өтті, Brexit-ті себебі ретінде келтірді. Утрехт қаласында өткен баспасөз конференциясында ол Brexit-тің ең қайғылы жағы – Нидерланды мен Ұлыбританияның ұрпақтар бойы сақтап келген тығыз қарым-қатынасын жоғалту екенін айтты.
Қиындықтар
2016 жылдың қарашасында полиция Личке қатысты Twitter-де бірнеше "өте қауіпті" қауіп-қорқытуларды тергеді. 2016 жылдың 6 қазанында алынған бір твит, Личтің Уэлли Рейндждегі Амачи баскетбол орталығында өтетін баскетбол жаттығуына шақырылуына жауап ретінде келді. Лич: "Бұл айда бір рет келуді ойлап отырмын. 23-і немесе 30-ы күндері сіздерге қалай тиімді?" Содан кейін анонимді пайдаланушы әңгімеге қосылып: "Тамаша, мен білезіктерді әкелемін." Полиция Личке өзінің кестесін жарияламауды және күш Twitter-мен бірге пайдаланушыны анықтап бітіргенше кеңес беру жұмыстарын уақытша тоқтатуды ұсынды. Либерал-демократтар қылмыстық іс қозғамады. 2017 жылғы жалпы сайлау кезінде полиция бірнеше ұрлық және қорқыту туралы хабарларды тергеді. Белсенділер Twitter-де бақшадан плакаттар ұрлағанын мақтан тұтып, келесі мақсаттарын ашық түрде жоспарлады және плакаттармен бірге бетперде киіп суретке түсті.
Дау
2013 жылдың шілдесінде Лич пен сайлаушы арасындағы хат алмасу әртүрлі реакцияларды тудырды. Хатта сайлаушы Личті гомофобияны футболдан жою туралы баяндама жасағаннан кейін, балаларды "гомосексуализмді қолдауға баулуға" тырысқаны үшін айыптады. Лич сайлаушыға жауап ретінде, адамдардың көпшілігі "сіз сияқты гомофобтардың азғын тобынан жалықты" деп жазды. Сайлаушы Личке дауыс бермейтінін мәлімдеді, себебі ол "сол Тьюринг деген жігітке деген құштарлығы" үшін, Личтің Алан Тьюрингті кешіру науқанына сілтеме жасады. Лич "гомофобтардың дауысын іздемеймін" деп жауап берді және "Әрине, сіз өзіңіздің ұятсыз пікірлеріңізді ұстануға құқылысыз, бірақ оларды маған жеткізу арқылы менің де, сіздің де уақытыңызды босқа кетірмеңіз" деп аяқтады. Бұл хат алмасу ЛГБТ қауымдастығынан мақтау алды. Манчестер қалалық кеңесі жаңа қоғамдық кеңістіктерді қорғау бұйрығы (PSPO) бойынша халықпен кеңесуді жариялады, ол басқа нәрселермен қатар, "агрессивті" тікелей сұраулар мен есік алдында шатыр тіккен немесе ұйықтап жатқан қаңғыбас адамдарға бағытталған болатын. Жергілікті БАҚ өкілдерінің сұрақтарына жауап берген Лич кешірім сұраудан бас тартып, керісінше бұл саясатты "құрылыссыздық салығы", "әлеуметтік тазалау" деп сипаттап, оның партиясы "мұны әлемнің соңына дейін қарсыстайды" деп уәде берді. 2019 жылдың 8 наурызында кеңес бюджетінің кезекті отырысында жанжал орын алды. Дау-дамайға себеп – кеңес залының алдындағы лорд-мэр креслосының үстіне лейбористердің "Торилер мен либерал-демократтардың 10 жылдық кесімдері" деп жазылған плакатын ілуі болды. Лич залға кірген кезде, ол бұл хабарламаны алып тастады, бұл аға лейборист кеңесшісі Пэт Карнидің залдың бойымен "ашуланып" жүгіруіне себеп болды. Ол Личке "қайқайлап" және "қайқайлап" сөйлеп, ламинатталған A4 қағаз парақтарын кем дегенде 11 рет беруін талап етті, деп "Манчестер ивнинг Ньюс" газетінің тілшісі Джен Уильямс хабарлады, ол оқиғаны түсіріп, жариялады.