Кіріспе
Джон Джереми Торп (29 сәуір 1929 – 4 желтоқсан 2014) – 1959 жылдан 1979 жылға дейін Солтүстік Девон округінен парламент депутаты, ал 1967 жылдан 1976 жылға дейін Либерал партиясының төрағасы болған британдық саясаткер. 1979 жылдың мамыр айында ол Олд-Бейлиде бұрынғы модель Норман Скотты өлтіруге сөз беру және оған қастандық жасауға итермелеу айыптарымен сотталды. Торп барлық айыптан ақталды, бірақ бұл сот процесі және оның қоздырған шуы саяси мансабын аяқтады. Торп – консерватор депутаттардың ұлы және немересі болғанмен, шағын және әлсіздей бастаған Либерал партиясымен бірігуді шешті. Оксфорд университетінде құқық білімін алғаннан кейін ол 1950-ші жылдарда либералдардың ең жарқын өкілдерінің біріне айналды. 30 жасында парламентке өтіп, көп ұзамай көзге түсті және 1967 жылы партия төрағасы болып сайланды. Партияның бастапқыда тұрақсыз жағдайда болуына қарамастан, Торп консерваторлар мен лейбористер партияларының абыройының төмендеуінен пайдаланып, либералдарды сайлауда сәттілікке жеткізді. Бұл 1974 жылдың ақпан айындағы жалпы сайлауда партия 6 миллион дауыс жинауымен аяқталды. «Бірінші келгені жеңеді» сайлау жүйесі бойынша бұл оларға тек 14 мандат берді, бірақ парламентте ешбір партияның абсолют көпшілігі болмағандықтан Торптың жағдайы мықты болды. Консерваторлардың премьер-министрі Эдвард Хит либералдар коалицияға қосылса, оларға министрлік лауазым ұсынды. Алайда, оның мұндай келісімге байланысты сайлау жүйесін реформалау туралы талабы Хит тарапынан қабылданбады, ол лейбористік үкімет пайдасына отставкаға кетті. 1974 жылғы ақпандағы сайлау Торптың мансабындағы ең табысты кезең болды. Содан кейін оның және партиясының жағдайы нашарлай бастады, әсіресе 1975 жылдың соңынан бастап Норман Скотты өлтіруге қатысты әңгімелер көбейген кезде. Торп 1976 жылдың мамыр айында өзінің жағдайы қиын болғандықтан төрағалық лауазымынан кетті. Үш жылдан кейін сотқа келгенде Торп өзінің айғақтап беруден бас тартты, сотталушы тараптан сұрақтарға жауап беруден қашу үшін. Бұл көптеген сұрақтарға жауапсыз қалдырды; ақталуына қарамастан, Торптың беделі түсті және ол қоғамдық өмірге оралмады. 1980-ші жылдардың ортасынан бастап Паркинсон ауруына шалдықты. Ұзақ зейнетте болғаннан кейін ол партиясының құрметін қайта жеңіп алды, ал қайтыс болған кезде оны кейінгі ұрпақ көшбасшылары құрметпен еске алды, оның интернационалист, адам құқықтарын қолдаушы және апартеидке қарсы күрескеніне назар салды.
John Jeremy Thorpe (29 April 1929 – 4 December 2014) was a British politician who served as the Member of Parliament for North Devon from 1959 to 1979, and as leader of the Liberal Party from 1967 to 1976. In May 1979, he was tried at the Old Bailey on charges of conspiracy and incitement to murder his ex boyfriend Norman Scott, a former model. Thorpe was acquitted on all charges, but the case, and the furore surrounding it, ended his political career. Thorpe was the son and grandson of Conservative MPs, but decided to align with the small and ailing Liberal Party. After reading Law at Oxford University he became one of the Liberals' brightest stars in the 1950s. He entered Parliament at the age of 30, rapidly made his mark, and was elected party leader in 1967. After an uncertain start during which the party lost ground, Thorpe capitalised on the growing unpopularity of the Conservative and Labour parties to lead the Liberals through a period of electoral success. This culminated in the general election of February 1974, when the party won 6 million votes. Under the first past the post electoral system this gave them only 14 seats, but in a hung parliament, no party having an overall majority, Thorpe was in a strong position. He was offered a cabinet post by the Conservative prime minister, Edward Heath, if he would bring the Liberals into a coalition. His price for such a deal, reform of the electoral system, was rejected by Heath, who resigned in favour of a minority Labour government. The February 1974 election was the high water mark of Thorpe's career. Thereafter his and his party's fortunes declined, particularly from late 1975, when rumours of his involvement in a plot to murder Norman Scott began to multiply. Thorpe resigned the leadership in May 1976, when his position became untenable. When the matter came to court three years later, Thorpe chose not to give evidence to avoid being cross examined by counsel for the prosecution. This left many questions unanswered; despite his acquittal, Thorpe was discredited and did not return to public life. From the mid 1980s he was disabled by Parkinson's disease. During his long retirement he gradually recovered the affections of his party, and by the time of his death was honoured by a later generation of leaders, who drew attention to his record as an internationalist, a supporter of human rights, and an opponent of apartheid.
Отбасылық өмір және балалық шағы
Торп 1929 жылғы 29 сәуірде Лондонның Оңтүстік Кенсингтон қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Джон Генри Торп – 1919-1923 жылдар аралығында Манчестер Рушольм округінен консерватор партиясының депутаты болған заңгер және саясаткер. Оның анасы Урсула Нортон Гриффитс (1903–1992) – тағы бір консерватор партиясының депутаты, сэр Джон Нортон Гриффитстің қызы. Ол жағымды империализмімен белгілі болғандықтан «Империя Джек» деп аталды. Торптар отбасы алыс ата-бабаларымен туыс екенін айтты, соның ішінде 1372 жылы қысқа мерзімге Лорд-канцлер болған сэр Роберт Торп және 1453–1454 жылдары Палата төрағасы болған Томас Торп есімдері болды. Алайда, бұл тұлғалар мен Джереми Торптың отбасы арасындағы тікелей байланысты дәлелдейтін мәлімет жоқ. Торптардың жақын ата-бабалары ирландиялықтар еді, олар екі бауырдың үлкенінен тараған. Екеуі де жермен сыйландырылды; кіші бауырдың ұрпақтары Карлоу графтығынан шығып, Дублинде жоғары шерифтер мен лорд-мэрлер болып өркендеді, ал үлкен бауырдың ұрпақтары жерлерін жоғалтып, жалға берілетін шаруалар мен саудагерлерге айналды. Джереми Торптың арғы атасы Уильям Торп – Дублин полициясының қызметкері болды. Бұрын жұмысшы болған ол полицияға констебль болып қабылданып, кейін суперинтендант шеніне көтерілді. Оның көптеген ұлдарының бірі Джон Торп – англикандық дін қызметкері болып, 1922 жылдан 1932 жылға дейін Макклсфилд архиепископы қызметін атқарды. Архиепископтың 1884 жылы өркендеген англо-ирландтық Айлмер отбасының қызына үйленуі Торптарға айтарлықтай байлық әкелді, сондай-ақ оның үлкен қызы Оливтің Чеширдің ықпалды Кристи Миллер отбасына үйленуі де осы байлыққа себеп болды. Джон Генри мен Джереми Торп екеуі де осы байланыстан пайда тапты, өйткені Кристи Миллерлер олардың білім алу шығындарын төледі. Джереми екі әпкесінен кейін ата-анасының үшінші баласы болды. Оның тәрбиесі ерекше және қорғалған, 1935 жылы Вагнердің Квинс-гейттегі күндізгі мектебіне баруға дейін оны бала күтімімен және мейірбикелермен қарады. Ол шебер скрипкашы болды және мектепте жиі концерттерде өнер көрсетті. Джон Генри Торп парламентте болмаса да, ол көптеген саяси байланыстарын және достықтарын сақтап қалды, ал жетекші саясаткерлер Торп үйінде жиі қонаққа шақырылатын. Осы достық қарым-қатынастардың ең мықтысы Ллойд Джордж отбасымен болды. Урсула Торп бұрынғы либерал премьер-министрдің қызы Меганмен жақын дос болды, ол Джеремидің крест анасы болды. Кейде келіп тұратын бұрынғы премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж Джеремидің саяси батыры мен ролі үлгісі болды және Либерал партиясында саяси мансапқа ұмтылуына көмектесті.
Мектептегі білімі
1938 жылдың қаңтар айында Джереми Оксфордширдегі Котилл Хаус мектебіне барды, ол Етонға қабылдануға дайындықтан өткен ұлдарды оқытты. 1939 жылдың жазында соғыс болуы мүмкін болды, сондықтан Торптар отбасы Лондоннан Суррейдегі Лимпсфилд ауылына көшіп, Джереми Хейзелвуд мектебінде оқуын жалғастырды. Соғыс 1939 жылдың қыркүйегінде басталды; 1940 жылдың маусымында, басып алу қаупі болған кезде, Торптың балалары Бостон қаласындағы американдық тәтесі Кей Нортон Гриффитспен бірге тұруға жіберілді. Сол жылдың қыркүйегінде Джереми Коннектикут штатының Помфрет қаласындағы Ректор мектебінде оқуға түсті. Ол онда үш жыл бойы көңілі көтеріліп оқыды; кейін есіне алғандай, оның негізгі қосымша міндеті мектептің шошқаларын бағып күту болды. 1943 жылы балалардың Англияға оралуы қауіпсіз деп есептелді, Джон Генри саяси байланыстарын пайдаланып, Джеремиге Корольдік теңіз күштерінің HMS Фиби крейсерінде орын табуға көмектесті. Торп 1943 жылдың қыркүйегінде Итонға қабылданды. Ол оқуда жақсы нәтиже көрсетпеді, спортқа бейімдемеді, және сырттай конформизмге қарсы болғанымен, билікке жиі жалтақтауы үшін «Майлы Торп» деп аталды. Ол көптеген белгілі және маңызды адамдармен таныс екенін мақтанышпен көрсетіп, сыныптастарын ашуландырды. Мектептің кадеттік корпусынан шығып, мектептің консерваторларын ренжітті, сондай-ақ британ тағының мұрагері болған принцесса Маргаретқа үйлену ниетін білдіріп, басқаларды таң қалдырды. Торп Итон жылдары туралы көп айтқан жоқ, тек мектеп оркестрінің құрамында болғанын және скрипкада ойнағаны үшін кубок жеңгенін айтты – ол қысқа мерзімге кәсіби скрипкашы болу мүмкіндігін де қарастырған. Оның Итондағы оқуы 1944 жылы 57 жасында әкесінің қайтыс болуымен күрделенді.
Оксфорд
Оксфордтың Тринити колледжінде орын алған Торп 1947 жылдың наурыз айында Итоннан кетті. Ол 18 айлық әскери қызметке қабылданды, бірақ алты апта ішінде шабуыл жасау жолынан өту кезінде құлап, медициналық көрсетімдерге байланысты босатылды. Оксфордтағы орны келесі жылға дейін бос болмағандықтан, Торп 1948 жылдың 8 қазанында Тринитиге қабылданғанға дейін уақытша дайындық мектебінде мұғалім болып жұмыс істеді. Торп заң оқыды, бірақ Оксфордтағы басты қызығушылықтары саяси және әлеуметтік мәселелерге қатысты болды. Ол студенттік кезінен бастап өзінің ерекше мінез-құлқымен көзге түсті; Торптың өмірбаянасын жазған Майкл Блохтың айтуынша, оның "сұрғылт келбеті, қара шашы мен көздері, өткір сызықты сыртқы түрі оған зұлымдық сезімін берді". Ол саяси лауазымдарға жұмыс істеуге асықты, бастапқыда Оксфорд университетінің Либералдық клубына (OULC) қосылды, ол Либералдық партияның жалпы ұлттық деңгейдегі қиындықтарына қарамастан, 800-ден астам мүшесі бар белсенді клуб болды. Торп өзінің бірінші семестрінің соңында клуб комитетіне сайланды, ал 1949 жылдың қараша айында оның президенті болды. Оксфордтан тыс Торп либерализмге адалдығын партияның ұлттық сайлау кампанияларына белсенді қатысу арқылы көрсетті, және 1950 жылдың сәуір айында 21 жасқа толған соң, оның есімін партияның парламенттік үміткерлер тізіміне қосуға өтініш берді. OULC-тан басқа, Торп Оксфорд университетінің Заң қоғамының президенті болды, бірақ оның басты мақсаты Оксфорд Одағының президенті болу еді, бұл лауазым ұлттық деңгейде танымалдылыққа қол жеткізуге көмектесетін. Әдетте, болашақ президенттер Одақтың төменгі лауазымдарында – хатшы, қазынашы немесе кітапханашы болып жұмыс істейтін, бірақ Торп өзінің сенімді және әсерлі дебатшы екенін көрсеткен соң, 1950 жылдың басында президенттікке тікелей үміткер болуға шешім қабылдады. Ол болашақ теледиктор Робин Дейден жеңіліске ұшырады. Оның тек лауазымға ұмтылуы және кейде қолданған күмәнді стратегиялары кейбір қақтығыстарға әкелді, бірақ ол көптеген жақтастар жинады, және 1950 жылдың соңында социалист Дик Таверн мен консерватор Уильям Рис Могг сияқты екі күшті үміткерді жеңіп, 1951 жылғы Хилари семестрінде президенттікке ие болды. Торптың президенттік мерзімі оның шақырған көрнекті спикерлердің көптігімен ерекшеленді, олардың арасында болашақ лорд-канцлер лорд Хейлшем, адвокат және бұрынғы либералдық депутат Норман Биркетт, сондай-ақ юморист Стивен Поттер болды. Оның түрлі лауазымдары көп уақытты қажет еткендіктен, Торп заң оқуын аяқтау үшін төртінші жылға мұқтаж болды, ол 1952 жылдың жазында үшінші сыныптық дипломмен аяқталды. Оксфордта Торп өзінің құрбыларымен көптеген достық қарым-қатынастарда болды, олардың көптегені кейіннен атаққа ие болды. Бұл қарым-қатынастар негізінен еркектермен болды, тіпті солай болса да, ол Оксфордтың гомосексуалдық топтарының бірінің мүшесі ретінде танылмады. Ол бір досына саясат оған қажетті эмоциялық қызығушылықты қамтамасыз ететінін, сондықтан жыныстық қатынастардың қажеті жоқ екенін айтты. Блохтың пікірінше, осылайша ол студенттер тарапынан "негізінен жыныстық қатынассыз, саясат пен мансабына берілген тұлға" ретінде қабылдалды.
Парламентке кандидат
Либералдық партияның парламенттік кандидаттығына қабылданған Торп сайлау округін іздеді. 1950 және 1951 жылғы жалпы сайлауларда партияның депутаттарының саны алдымен тоғызға, содан кейін алтыға дейін азайды; кейбір сарапшылар «екі үлкен партияның одан әрі ыдырауы мен жоғалуынан» басқа болашақты көре алмады. Журналист Джулиан Гловер Торптың партияда қалу туралы шешімі, қиындықтарға қарамастан, көптеген сыншылар мойындағаннан гөрі либерализмге адалдығын көрсеткенін жазады; Консервативтік немесе Лейборист партияларында парламентке өту мүмкіндігі одан әлдеқайда жоғары болар еді. Алғашқыда жас кандидатқа партия басшысы Клемент Дэвис Уэльстің Монтгомеришир округіндегі орынды иелену мүмкіндігі ұсынылды, бірақ Дэвис зейнетке шығуға шешім қабылдады. Бұл мүмкіндік дереу тумағандықтан, Торп басқа аймақтарға, әсіресе Девон мен Корнуоллға қарады, онда партияның ұзақ тарихы бар және 1950 және 1951 жылғы сайлауларда лайықты нәтижелер көрсеткен. Осы сайлауларда Торп Солтүстік Корнуоллдан либералдық кандидат Дингл Футке көмектесті, ал оның сенімді адамы оны көршілес Солтүстік Девон округіне ұсынды. Торрингтонның жергілікті бөлімі Торпты кандидат ретінде қабылдауға ынта білдірді, ал Фут оны Солтүстік Корнуоллдағы мүмкін мұрагер деп қарады. Торп Солтүстік Девонда сайлауға түсуді жөн көрді, бұл округ бұрын либералдардың қолында болған, бірақ 1951 жылы партия консерваторлар мен лейбористерден кейін үшінші орынға түсіп, дауыстардың 20 пайызынан да аз жинады. Торп 1952 жылдың сәуір айында Солтүстік Девонның либералдық кандидаты болып бекітілді. Оның саяси көзқарастары басқа жас белсенділердің пікірлерімен сәйкес келіп, партия Консервативтік үкіметке радикалды, социалистік емес балама ұсынуы керек деп сенді. Олар партияны осы бағытта итеру үшін «Радикалды реформалар тобын» құрды. Торп бос уақытының көп бөлігін Солтүстік Девондағы сайлаушылармен жұмыс істеуге арнады; митингтерде және үйден үйге аралап, жергілікті мәселелерді колониализм және апартеид сияқты маңызды халықаралық мәселелер бойынша либералдық көзқарастарымен байланыстырды. 1955 жылдың сәуір айында Уинстон Черчилльдің орнын басып алған Энтони Иден кездейсоқ жалпы сайлауды жариялағанда, Торп белсенді жергілікті науқан жүргізді. Ол округтегі консерваторлардың көпшілігін екі есеге азайтып, либералдарды екінші орынға қайтарды.
Адвокат және тележурналист
Ақылы кәсіпке мұқтаж Торп заңгерлік мамандықты таңдады және 1954 жылдың ақпан айында Ішкі ғибадатханадағы адвокаттық алқаға қабылданды. Бастапқыда ол гонорарынан көрінуге қиналды, оған қосымша табыс көзі қажет болды және ол оны тележурналистикада тапты. Торп Associated Rediffusion компаниясында жұмыс істеді, алдымен «Ғалым жауап береді» ғылыми талқылау бағдарламасының төрағасы ретінде, кейіннен станцияның басты ағымдағы істер бағдарламасы «Осы апта» сұхбаттасушысы болды. «Осы апта» бағдарламасы бойынша түрлі тапсырмалардың ішінде ол 1957 жылы Ганаға елдің тәуелсіздігін тойлауды жариялауға барды, ал 1958 жылы Иорданиядан король Хусейнге жасалған қастандық жоспары туралы хабарлады. Торп шебер диктор болды, теледидардағы жұмысынан бөлек, ол BBC радио бағдарламасы «Кез келген сұрақ?» тұрақты қонағы атанды. 1959 жылы Associated Rediffusion оған бас комментатор лауазымын ұсынды, бірақ ол парламенттік үміткерлігінен бас тарту шартымен келіспеді. 1950 жылдардың соңында Торп құқықтық және теледидар жұмыстарын Солтүстік Девондағы саяси міндеттерімен қатар алып, қолдаушылар табу үшін тынымсыз еңбек етті. 1956 жылдың қыркүйегінен бастап Либералдық партияны Джо Гримонд басқарды, ол ескіше Дэвистен гөрі заманауирақ болды және Торп пен Радикалды реформалар тобының идеяларымен үйлесім тапты. Белгісіз бастамадан кейін – либералдар 1957 жылдың ақпан айындағы қосымша сайлауда лейбористерге алты орынның біреуін жоғалтты – Гримондтың басшылығы нәтиже беруге көшті. Партия 1957 және 1958 жылдары өткен бірнеше қосымша сайлауларда жақсы көрсеткіштерді көрсетті, бұл 1958 жылдың наурыз айында Торрингтондағы жеңіспен аяқталды – партия 1955 жылғы жалпы сайлауда қатыспаған округ. Торрингтон науқанында белсенді қатысқан Торп бұл жеңісті көршілес Девон округіндегі өзінің болашақ табысының алғышарты деп қарады. Торптың теледидар мен радиодағы жұмысы оған белгілі бір даңқ әкелді, ал оның ерекше және жекелей науқандық стилі кеңінен құрметке ие болды. Журналист Кристофер Букер еске алды: «Ол өзінің жақтастарын көтеріп, қарсыластарын әжуалай алатын керемет қабілетке ие еді». 1950 жылдары Торп құпия гомосексуалдық өмір салған, бұл кезде мұндай әрекеттердің барлығы Ұлыбританияда заңсыз және ауыр жазалармен қудаланатын. Бұл сексуалдық бағыты кең жұртшылықтан жасырылған, бірақ Солтүстік Девонда белгілі және төзімділікпен қабылданды, сондай-ақ Либералдық партияның көптеген мүшелері осы туралы күдіктенген.
Парламент мүшесі
Солтүстік Девондағы Торптың күш-жігері 1959 жылғы қазан айындағы жалпы сайлауда жеміс берді, ол консервативті қарсыласынан 362 дауыспен оқсып жеңіске жетті – бұл Либералдық партияның жалғыз жеңісі болды және Гарольд Макмилланның консервативті үкіметі үшін жалпы сайлаудағы табысқа жеткенімен қатар болды. 1959 жылдың 10 қарашасында ол үкіметтің жергілікті жұмыспен қамту туралы заң жобасын талқылау кезінде алғашқы сөз сөйледі. Торп Солтүстік Девонда жұмыс орындарының жетіспеушілігінің басты себебі – нашар байланыс екенін атап өтті және үкіметтен шұғыл шаралар қабылдауды талап етті. Торп жергілікті мәселелерді – жаңа аурухана мен Эксетер-Таунтон тас жолына қосылатын жолды ілгерілетуде белсенділік танытты және «Бикинг балтасынан» құтқару үшін Барнстапл-Эксетер темір жол желісін сақтап қалу үшін сәтті науқан жүргізді. Ол ашық түрде асылуға қарсы, иммигранттарды қолдайтын және Еуропаны жақтаушы пікірлерін білдірді, бірақ оның сайлаушылары онымен келіспеді. Торп отаршылдық пен азшылық үстемдігінен құтылуды қолдады және Оңтүстік Африка мен Родезия және Ньясаленд Федерациясы сияқты қанаушылық деп санайтын режимдерге қарсы күресті. Ол өзінің жантығы мен өткір тілімен де танымал болды. 1962 жылы, бірқатар аралық сайлаулардағы сәтсіздіктерден кейін Макмиллан кабинетінің үштен бірін қысқарғанда, Торптың хабарлағанынша, Иоанн 15:13 аятының кері нұсқасы: «Адам өзінің достарын өмірі үшін бергеннен артық сүйіспеншілік жоқ». Либералдық партияда Торп «Жеңіске қол жеткізе алатын орынтар» деп аталатын бейресми ұйым құруға көмектесті, ол энергия мен қаржыны таңдалған сайлау округтеріне жұмсады. Бұл стратегия 1961-1962 жылдары бірқатар аралық сайлауларда табысқа жеткізді, 1962 жылғы наурызда Орпингтондағы жеңіспен аяқталды, онда консерваторлардың 14 760 дауыспен басымдығы либералдардың 7 855 дауыспен басымдығына айналды. Бұл нәтижелермен бірге муниципалдық сайлауларда либералдардың айтарлықтай жеңістеріне де қол жеткізілді, ал жалпыұлттық сауалнамалар партияның еңбекші және консервативтік партиялармен тең деңгейде екенін көрсетті. Алайда, бұл жетістік 1964 жылғы қазан айындағы жалпы сайлау нәтижесінде көрінбеді. Партия ұлттық дауыс үлесін 11,2%-ға дейін дерлік екі есеге арттырды, бірақ таза екі орынды ғана жеңіп алды. Жаңа либералдардың бірі Питер Бесселл болды, ол Корнуоллдағы Бодмин округінен жеңіске жетті. Солтүстік Девонда Торп өзінің көпшілігін 5000-нан астам дауысқа дейін арттырды. Сайлаудан кейін, еңбекшілер аз көпшілікпен жеңіске жеткеннен кейін, көптеген адамдар Торпты Гримондтың табиғи мұрагері деп санады. Оның сөздері әдетте партияның жылдық жиналыстарының басты оқиғасы болды және ол 1965 жылы партияның қазынашысының маңызды лауазымын иеленгенде өзінің беделін нығайтты. Ол партияның қаржысын жеке бақылауда ұстауға талап етуі сынға ұшырағанымен, ол өте жақсы қаржы жинаушы екенін дәлелдеді. 1965 жылғы шілдеде Родезия және Ньясаленд Федерациясы таратылғаннан кейін Торп Орталық және Шығыс Африканы аралап, Замбия мен Родезияға барды. Оралғаннан кейін ол премьер-министр Харольд Уилсонға Иан Смит басқаратын Родезияның ақ үкіметінің қарулы шараларға қарсы ескерту берілмесе, жыл соңына дейін тәуелсіздік туралы бір жақты декларация (UDI) жариялайтынын айтты. Уилсон әскерді қолдануға келіспеді, ал UDI 11 қарашада жарияланды. 1966 жылғы қыркүйекте Либералдық Ассамблеяда сөйлеген сөзінде Торп Уилсонның Родезия мәселесіне қатысты әрекеттерін айыптады («дұрыс бағаланбаған және дұрыс жоспарланбаған») және Біріккен Ұлттар Ұйымының ұшақтары арқылы UDI-ден кейін Родезия үкіметіне мұнай жеткізілетін темір жол байланысын бомбалауға шақырды. Бұл сөз Либералдық партияның радикалды топтарын қуантса, көптеген консерваторларды ашуландырды, олар Торптың парламенттік мансабының соңына дейін «Бомбалаушы Торп» деген атымен атады. 1966 жылғы наурызда Уилсон парламенттегі шағын көпшілігін арттыру ниетімен сайлау жариялады. Ол мұндайда жетістікке жетіп, оны дерлік 100-ге дейін арттырды. Либералдардың жалпы дауыс үлесі 8,5%-ға төмендесе де, олардың депутаттарының саны тоғыздан 12-ге дейін өсті, бұл «Жеңіске қол жеткізе алатын орынтар» стратегиясы бойынша мақсатты науқанның табысты екенін көрсетті. Торп Солтүстік Девонда жеке өкінішке ұшырады, онда оның көпшілігі 1166 дауысқа дейін төмендеді.
1967-1970 жылдар
1966 жылғы сайлаудан кейін Гримонд партияның жоғары лауазымды өкілдеріне басшылықтан ерте кету ниетін білдірді. Торп енді Гримондтан кейін ең тәжірибелі либералдық депутат болып, партияның ең танымал мүшесіне айналды, бірақ партияның ұйымдастыру комитетінің төрағасы Тим Бомонт күнделігіне: "Мен оның Парламенттік фракцияда ықпалды емес екеніне көз жеткіздім" деп жазды. Гримонд 1967 жылдың 17 қаңтарында ресми түрде отставкаға кеткен соң, оның орнын басу үшін 48 сағат ішінде сайлау ұйымдастырылды, бұл маневр жасауға мүмкіндік бермеді. 12 либералдық депутаттың барлығы сайлаушы құрамы болды. Бірінші раундтан кейін Торп алты дауыс жинады, ал Эрик Люббок, Орпингтоннан сайланған депутат, және Монтгомеришир округінен сайланған Эмлин Хусон әрқайсысы үш дауысқа ие болды. 18 қаңтарда Люббок пен Хусон кандидаттығын қайтарып алды, соның нәтижесінде Торп жеңіске жетті. Референдум Ұлыбританияның құрамына қатысуды екі бірлікке қарсы қолдады, бірақ Торп партиясының сайлаудағы көрсеткіштерінің нашарлауын тоқтатуға күш жеткізбеді. 1975 жылдың 26 маусымындағы Вулич Уэст округінде өткен қосымша сайлауда партия 1974 жылғы қазан айындағы сайлаудағы дауыстардың үштен екі бөлігінен асып кетті, бұл "The Guardian" газетінің пікірінше, "үлкен жеңіліс" болды.
Норман Скоттпен қарым-қатынасы
Торптың гомосексуалдық әрекеттері уақыт өте келе биліктің назарына түсіп, полициямен тергелді; ақпарат оның MI5 іс қағазына қосылды, бірақ ешқандай жағдайда оған қарсы шара қолданылмады. 1971 жылы ол атпен айналысатын және модель болуды армандаған Норман Скотттың шағымынан кейін партиялық тергеуден құтылды. Скотт 1960 жылдардың басында Торппен сексуалдық қатынаста болғанын, ал кейіннен оның зорлық-зомбылық көрсеткенін мәлімдеді. Тергеу шағымдарды негізсіз деп таныды. Бірақ Скотттан туындайтын қауіп Торпты алаңдата берді, оның сенімді серігі Дэвид Холмс «Ол адамның жанында ешқашан қауіпсіз болмаймын» деп ойлады. Скотт (сол кезде Норман Джозифф деп аталған) Торппен 1961 жылдың басында танысты, ол Торптың бай достарының біріне қызмет ететін 20 жастағы ат күйеу жігіт болатын. Алғашқы кездесу қысқа болды, бірақ шамамен бір жылдан кейін Скотт, сол кезде Лондонда және мүсірленген күйде, Парламентке көмек сұрап келді. Торп кейіннен достық қарым-қатынас орнағанын мойындады, бірақ ешқандай физикалық қатынас болмағанын жоққа шығарды; Скотт Торппен Парламенттегі кездесуден кейінгі түні азғырылғанын айтты. Келесі жылдары Торп Скоттке тұруға орын және жұмыс табуға көмектесуге көптеген әрекет жасады, бірақ Скотт Торпқа деген наразылығын күшейтті, оны жария етумен қорқытты. 1965 жылы Торп парламенттік әріптесі Питер Бесселден мәселені шешуге көмектесуін сұрады. Бессел Скоттпен кездесіп, Торпқа қарсы оның жасаған қатерлері шантажға балама деп есептелуі мүмкін екенін ескертті; ол Скоттқа жаңа Ұлттық сақтандыру куәлігін алуға көмектесуді ұсынды, оның болмауы ұзақ уақыт бойы ашуға себеп болды. Бұл мәселе біраз уақытқа тоқтады, бірақ бір жылдан кейін Скотт қайтадан келді. Торптың келісімімен Бессел Скоттқа аптасына 5 фунт стерлинг «тұрақты төлем» төлей бастады, бұл Скотттың жоғалған куәлігі болмағандықтан ала алмаған әлеуметтік жәрдемақының орнына берілді. Бессел кейіннен 1968 жылы Торп Скотты тоқтатудың жолдарын қарастырып жатқанын айтты; ол Дэвид Холмс оны ұйымдастыра алады деп ойлады. Холмс Торптың үйлену тойында куәгер болды және оған толыққанды сенді. 1968 жылы Скотт күтпеген жерден үйленгенде, мәселе шешілгендей көрінді, бірақ 1970 жылы олар ажырасты. 1971 жылдың басында Скотт Солтүстік Уэльстегі Талибонт ауылына көшіп, жесір Гвен Пэрри Джонспен дос болып, Торптың өзіне жасаған зорлық-зомбылық туралы айтты. Ол ақпаратты көршілес Уэльс сайлау округінің депутаты Эмлин Хусонға жеткізді; Хусон Торпты ақтаған партиялық тергеуді бастады. Келесі жылы Пэрри Джонс қайтыс болғаннан кейін Скотт депрессияға түсіп, біраз уақыт бойы үнсіз болды. Бірақ уақыт өте келе ол тыңдайтын әркімге өз оқиғасын айта бастады. 1974 жылы Либералдық партияның жаңа өрлеуінің шыңында Торп Либералдық партия басшылығын жоғалтуы мүмкін екенін естігенде қорқып қалды. Доминик Сэндбрук өз тарихында былай деп жазды: «Скотты тоқтатудың маңыздылығы бұрынғыдан да жоғары болған еді, оны тоқтату қажеттілігі де артқан».
Отставка
Жылдар бойы Скотт өзінің оқиғасын жариялауға бірнеше рет әрекеттенді, бірақ ешбір газет қызығушылық танытпады. 1972 жылдың соңында сатирикалық "Private Eye" журналы осы оқиғаның "құрылысқа қатысты жала жабу, дәлелдеуге келмейтін және ең бастысы – он жыл бұрын болған оқиға" екенін мәлімдеді. 1974 жылдың соңында Холмс Скотты үнсіз қалдыру жоспарларын ілгерілетуде жетекшілікке ие болды; түрлі делдалдар арқылы ол "Эндрю Ньютон" атты әуе шақырушыны тапты, ол Скотты 5000-ден 10000 фунт стерлингке дейін ақы алғанда жоюға келісті. Осы уақытта Торп, бұрын Либералдық партияға қаржылай көмек көрсеткен Багам аралдарындағы миллионер бизнесмен "Сэр Джек Хейвардтан" 20 000 фунт стерлинг алды. Ол бұл қаражаттың 1974 жылы туындаған сайлау шығындарын жабуға кеткенін айтты. Торп бұл қаражатты партияға емес, Холмске бағыттап жіберді. Кейін ол бұл ақшаның Ньютонға немесе басқа біреуге жалдамақы ретінде төленбегенін жоққа шығарды. 1975 жылдың қазан айында Ньютон Скотты атуға сәтсіз тырысты, нәтижесінде Скоттің үлкен даны қаза тапты. Ньютон өмірге қастандық жасау ниетімен қару ұстағандығы айыпталды, бірақ баспасөз үнсіз қалды, мүмкін олар күтіп отырған үлкен оқиғаның шығуына асықпады. Олардың тартыншақтығы 1976 жылдың қаңтарында Скотт сотта ұсақ әлеуметтік қамсыздандыру алаяқтығы ісін қарағанда, Торппен бұрынғы жыныстық қатынасының салдарынан қудаланып жатқанын мәлімдегенде аяқталды. Бұл мәлімдеме сотта жасалғандықтан, жала жабу заңдарынан қорғалды және кеңінен жарияланды. 29 қаңтарда Сауда департаменті "London & County Securities" компаниясының құлдырауы туралы есебін жариялады. Есепте Торп компанияның нақты табиғатын өзі қатыспас бұрын зерттемегені сынға алынды, бұл "әрбір жетекші саясаткер үшін ескерту" болды. Торптың бұрынғы әріптесі "Питер Бесселл", парламенттен отставкаға келіп, бизнес оқиғаларынан қашу үшін Калифорнияға көшіп кеткеннен кейін, ақпан айының басында "Daily Mail" газетінің хабарлауынша қайта пайда болды. Бесселл Скоттпен байланысы туралы дұрыс емес мәлімдемелер жасады, бірақ бұрынғы басшысының ешқандай қылмысы жоқ екенін мәлімдеді. 1976 жылдың 16 наурызында Ньютонның соты Эксетердегі Корольдік сотта басталды, онда Скотт прокуратура адвокаттарының оны үнсіз қалдыруға жасаған әрекеттеріне қарамастан, Торпқа қарсы айыптауларын қайталады. Ньютон кінәлі деп танылып, екі жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ Торпты қылмысқа салған жоқ. Либералдық партияға деген халықтың қолдауы наурыз айында өткен бірнеше сайлаудағы нашар нәтижелермен төмендеді, бұрынғы лидер Гримонд мұны Торпқа сенімсіздік күшейгенімен байланыстырды. 14 наурызда "The Sunday Times" газеті "Норман Скотттың өтіріктері" деген тақырыппен Скотттың айыптауларына Торптың жауабын жариялады. Дегенмен, партияның көптеген жоғары лауазымды өкілдері Торптың отставкаға кетуі керек деп ойлады. Торптың қиындықтары Бесселлдің өзінің жағдайынан алаңдап, 6 мамырда "Daily Mail" газетіне бұрынғы мәлімдемелерінде бұрынғы басшысын қорғау үшін жалған айтқанын мойындағаннан кейін күшейді. Скотт Торптан жеке хаттарды жариялаумен қорқытты, ол оны болдырмау үшін "The Sunday Times" газетіне 1961 жылғы екі хатты басып шығаруды ұйымдастырды. Бұл хаттар қылмыстық әрекеттерге нақты дәлел болмаса да, олардың мәнері Торптың Скоттпен достығының нақты табиғаты туралы ашық айтпағанын көрсетті. 1976 жылдың 10 мамырында күшейіп бара жатқан сынға байланысты Торп партия басшылығынан "Лидерді жоюға деген қатаң ниеттің өзі партияның құлауына әкелуі мүмкін екеніне сенімді" деп отставкаға кетті.
Аралық
Торптың отставкасы оған уақытша тыныштық сыйлады. Жаңа либералдық лидер Дэвид Стил оны партияның сыртқы істер жөніндегі өкілі етіп тағайындады, ол еуропалық мәселелерге жауапты болды. Осы кезде Вильсон премьер-министрліктен кетіп, оның орнына Джеймс Каллаган келді. Торп үкіметтің Еуропалық парламентке тікелей сайлау енгізу туралы заң қабылдауы үшін күшті ықпал етті; сол уақытта Еуропарламент депутаттары мүше мемлекеттердің парламенттерімен тағайындалатын. Сайлаудағы сәтсіздіктер Лейбористік партияның парламенттегі аз ғана көпшілігін құртты, және 1977 жылдың наурыз айында Каллаган жалпы сайлауды бастауға алып келетін сенімсіздік дауысынан қауіп көрді. Саяси сауалнамалар сол кезде сайлаудың Лейбористтік және Либералдық партиялар үшін де бірдей қауіпті болатынын көрсетті; өзара сақталу үшін «Либ-Лейб келісімі» жасалды, оған сәйкес либералдар белгілі бір саяси жеңілдіктердің орнына үкіметті қолдайтын болды. Торп өзінің ықпалын пайдаланып, Еуропалық парламентке тікелей сайлау туралы заң келісімге енуі керек деп талап етті, бірақ өзінің басты мақсатына – осы сайлауларда пропорционалдық жүйе енгізілуіне қол жеткізе алмады. Парламентте Торп Шотландия мен Уэльстің өзін-өзі басқаруын қолдады, үй билігінен басқа альтернатив жоқ екенін айтты. Родезия мәселесі бойынша пікірталастарда Торп ұзақ жылдар бойы созылған Родезия Буш соғысына бейбіт шешім табу үшін африкалық ұлтшылдардың, атап айтқанда Патриоттық фронт өкілдерінің келіссөздерге қатысуын қадағалады. Торптың отставкасынан кейін баспасөз тыныш болғанымен, журналистер оны зерттеуді жалғастырды. Олардың ең табандылары – Барри Пенроуз және Роджер Куртиур, «Пенкорт» деп белгілі болған, Торптың Оңтүстік Африка барлау қызметтерінің мақсаты болғанына сенген, бірақ олардың тергеулері оларды Калифорниядағы Бесселлге жеткізді. Бесселл енді Торпты қорғамай, журналистерге Скотты өлтіру және Торптың осы істегі рөлі туралы өзінің нұсқасын айтты. «Пенкорттың» табыстары «Private Eye» басылымында жарияланды, бұл Торпты қатты ашуландырды. 1977 жылдың басында олар оны Девон үйінің сыртында сұраққа тартып баққанда, ол оларды сотқа берумен қорқытты. Торптың салыстырмалы түрде тыныш кезеңі 1977 жылдың қазан айында Ньютон түрмеден босатылып, Лондондағы «Evening News» газетіне өзінің әңгімесін сатқанда аяқталды. Ньютонның Скотты өлтіру үшін «жетекші либералдан» ақша алғанын айтуы сенсация тудырып, ұзақ полиция тергеуіне әкелді. Осы кезеңде Торп парламентте және одан тыс жерде қоғамдық өмірін жалғастыруға тырысты. 1978 жылдың 1 тамызында ол қылмыстық айыпталуға ұшырауы мүмкін екенін білгенде, Әділет министрінен өтініш берушінің қандай капиталы болса, оған заңдық көмек көрсетілмейтінін сұрады. Келесі күні ол Родезия мәселесі бойынша пікірталас кезінде палатада соңғы сөз сөйледі. 4 тамызда Торп Холмс және оның екі серігімен бірге Скотты өлтіруге сөз байласуда айыпталды. Торпқа Бесселл мен Холмспен 1968 жылы болған әңгімелеріне байланысты кісі өлтіруге итермелеу айыбы да қойылды. Босатылғаннан кейін Торп өзінің кінәсіз екенін және айыптауларды жоққа шығаруға бел буғанын мәлімдеді. Солтүстік Девон округінің депутаты болып қалғанымен, ол 1978 жылдың 14 қыркүйегінде Либералдық партияның жылдық жиналысындағы қысқаша көрінісінен басқа, көпшілік назарынан мүлдем шығып кетті, бұл партия басшылығының наразылығын тудырды, олар одан қатыспауды сұраған еді.
Міндеттеме, сайлаудағы жеңіліс
1978 жылдың қараша айында Торп, Холмс және соңғысының екі іскер танысы – Джон Ле Мезурье (кілем сатушы, сол аттас актермен шатастырмау керек) және Джордж Дикин Сомерсет графтығының Майнхед қаласындағы сотталуға қатысты отырыста сот алдында пайда болды. Сот Скотт, Ньютон және Бесселлдің сөз байласуы туралы куәліктерін тыңдады; сондай-ақ, Бесселлге «The Sunday Telegraph» газеті оқиғасы үшін 50 000 фунт стерлинг төлегенін білді. Отырыс соңында төрт айыпталушы Олд-Бейлиде сотталуға жіберілді. Сот 1979 жылдың 30 сәуірінде басталуы тиіс еді, бірақ наурыз айында үкімет құлап, 3 мамырға жалпы сайлау жарияланғаннан кейін сот 8 мамырға шегерілді. Торп жергілікті партияның шақыруын қабылдап, Солтүстік Девон округі үшін күресуге бел буды, бірақ оның жеңілетініне сенімді болған достарының кеңесіне қарамастан. Оның сайлау кампаниясы ұлттық партия тарапынан көбінесе назарсыз қалды; партияның жетекші тұлғаларының ішінде тек Солтүстік Корнуоллдан депутат Джон Пардо ғана округке сапар шекті. Торп әйелі, анасы және бірқатар адал достарының қолдауымен күшпен күресті, бірақ оның әдеттегі күші мен жігері жоқ еді. Ол консервативті қарсыласына 8500 дауыспен жеңілді. Нәтижесінде консерваторлар 43 мандатты жеңіп алды, ал Маргарет Тэтчер премьер-министр болды. Либералдық партияның жалпы дауыс берудегі үлесі 13,8%-ға дейін төмендеді, ал олардың жалпы мандаттары 13-тен 11-ге дейін азайды. Даттон либералдық дауыс берудің төмендеуінің көп бөлігі Торп ісіне байланысты болған ұзақ және жағымсыз жариялымдардың нәтижесі екенін айтады.
Сот және ақталу
Алты аптаға созылған сот 1979 жылғы 8 мамырда судья Кантлидің алдында басталды. Торпты Джордж Карман қорғады. Карман тез арада Бесселлдің сенімділігін күмәнге түсіріп, Торптың сотталуына мүдделі екенін көрсетті; ақтау жағдайында Бесселл газет гонорарының жартысын ғана алатын болар еді. 22 мамырда Скотты сұраққа тартып, Карман: «1961 жылы Торптың гомосексуалистік бейімділіктері бар екенін білдіңіз бе?» деп сұрады. Бұл клиентінің сексуалдық бағытын жанама түрде мойындау, прокуратураның Торптың жеке өмірі туралы куәгерлерді шақыруына кедергі келтіру мақсатында жасалған әрекет болды. Дегенмен, Карман Торп пен Скотт арасында физикалық қарым-қатынасқа сенімді дәлелдер жоқ екенін мәлімдеді және Скотты «өтірікші, әлеуметтік өрлеуші және пайдақұмар» деп сипаттады. Сот бірнеше апта бойы айыптау тарапынан ұсынылған дәлелдерді тыңдағаннан кейін, 7 маусымда қорғау тарапы сөз сөйледі. Дикин Ньютонды Холмспен таныстырғанын, бірақ бұл шантажға қарсы күресу үшін жасалғанын айтты – ол кісі өлтіру жоспары туралы ештеңе білмегенін мәлімдеді. Дикин куәлік берген жалғыз айыпталушы болды; Торп және қалғандары үнсіз қалуды және куәгерлерді шақырмауды жөн көрді, себебі Бесселл, Скотт және Ньютонның куәліктері айыптау ісін дәлелдемеді. 18 маусымда прокуратура мен қорғау тарапының қорытынды сөздерінен кейін судья қорытынды сөз сөйлеуге кірісті. Торптың қоғамдық қызметтегі жетістіктерін атап өтіп, ол басты айыптау куәгерлерін сынады: Бесселл – «өсекші», Скотт – алаяқ, жалғаншыл, шағымданушы, паразит – «бірақ әрине, ол шындықты айтып жатқан болуы мүмкін». Ньютон «істі мүмкін болғанша тиімді пайдалануға бейім». 20 маусымда қазылар кеңесі жабық отырысқа кетті; екі күннен кейін олар қайтып оралып, барлық айыптар бойынша төрт айыпталушыны ақтады. Торп қысқаша мәлімдеме жасап, үкімді «толыққанды ақтау» деп бағалады. Скотт нәтижеге таң қалмағанын, бірақ судьяның оның арына нұқсан келтіргеніне ренжіді.
Кейінгі өмірі
Ақтаудан кейін Торп 1979 жылы Либералды ассамблеяға және Канадада өтетін Либералды халықаралық конгресске қатысу ниетін білдірді. Оның сотта өзін-өзі түсіндіруден бас тартуы баспасөз тарапынан кеңінен сынға ұшырады, ал халық арасында ол «құтылып кеткен» деген пікір қалыптасты. Торп Либералдық партиядағы болашаққа қатысты үмітін жоғалтты және Солтүстік Девон филиалына орын үшін бәсекелеспейтінін хабарлады. Стил Торптың «демалыс пен ем-домнан кейін оның зор таланттарын пайдалануға болатын көптеген мүмкіндіктерді табатынына» үміттенді. Жаңа мансап іздеу кезінде Торп Алдебург фестивалінің әкімшісі және Үлкен Лондон Кеңесіндегі нәсілдер қатынасы жөніндегі кеңесші лауазымдарына үміткер болды, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды. Телевизиядағы мансабын қайта жандандыру әрекеттері де нәтижесіз болды. 1982 жылдың ақпан айында ол Amnesty International ұйымының британдық бөлімшесінің директоры болады деген жаңалық тарады, бірақ көптеген ұйым мүшелері бұл тағайындауға қарсы болды, нәтижесінде ол бір айлық даулардан кейін қызметтен бас тартты. Біріккен Ұлттар Ұйымының саяси комитеті төрағасы лауазымын сақтап қалды, бірақ 1985 жылы Паркинсон ауруының күшеюі (алғаш рет 1979 жылы анықталған) көптеген қоғамдық іс-шараларына қатысуын шектеді. Ол Солтүстік Девонда тұруын жалғастырды және 1987 жылы Либералды-демократтардың Солтүстік Девон филиалының құрметті президенті болды (Либералдық-СДП бірігуінен кейін құрылған). Ол Лордтар палатасында өмірлік жұртшылыққа ие болып парламентке оралуы мүмкін деген ойда болды, бірақ достары оның атынан лоббилеу жұмыстарын жүргізсе де, біріккен партия жетекшілігі оны ұсынудан бас тартты. Партия ішінде оған деген көзқарас жақсарды және ол 1997 жылғы жылдық конференцияға қатысқанда тұрғындар ыстық қарсылық көрсетті. 1999 жылы Торп «Менің өз уақытымда» атты естелік кітабын жариялады, онда қоғамдық өміріндегі оқиғаларды баяндады. Кітапта ол Скоттпен сексуалдық қатынасы болғанын жоққа шығарды және сотты ұзартудан аулақ болу үшін куәлік беруден бас тартқандығын, себебі айыптау тарапының ісі «жалғандыққа, қателіктерге және мойындауларға толы» екені анық болды деп мәлімдеді. 2005 жылғы жалпы сайлау кампаниясында Торп теледидарда сөйлеп, Ирак соғысын қолдаған консерваторлар мен лейбористерді сынады. Үш жыл өткен соң, 2008 жылы ол «The Guardian» және «Журнал либералды тарихы» газеттеріне сұхбат берді. Либералды журналдың тілшісі Йорк Мембери Торптың тек естілетіндей сыбырмен ғана сөйлей алатынын, бірақ ойлау қабілетінің сақталғанын анықтады. Торп «қуатым әлі де бар» деді; қазіргі саяси ахуалды бағалап, лейбористік премьер-министр Гордон Браунды «мұңды және әсерсіз» деп сипаттады, ал консерваторлардың жетекшісі Дэвид Кэмеронды «прогрессивті көрінуге тырысатын Тэтчершілдің жалған» деп атады. Торптың еуропалық идеялары жылдар өте келе әлсіреген, соңғы жылдары Еуропалық Одақ тым күшті және жеткілікті есеп бере алмайтындығын ойлады.
Соңғы жылдары және өлімі
Торптың соңғы рет 2009 жылы Парламент палатасындағы Гримонд бөлмесінде өзінің бюстінің ашылуында пайда болды. Одан кейін ол үйде болды, Марионның денсаулығы нашарлағанша ол оған күтім жасады. Ол 2014 жылдың 6 наурызында қайтыс болды; Торп одан кейін тағы тоғыз ай өмір сүрді және 4 желтоқсанда Паркинсон ауруының салдарынан 85 жасында дүние салды. Оның қоштасу рәсімі 17 желтоқсанда Вестминстердегі Сент Маргарет шіркеуінде өтті.
Бағалау
Торптың мансабына қатысты көптеген бағалаулар оның саяси жетістіктерінен гөрі құлдырауына көбірек назар аударады, Daily Telegraph газетінің некрологы оны "Британ саяси тарихында бұрын-соңды болмаған құлдырау" деп сипаттайды. Джон Престонның "Торп/Скот" ісін қамтитын, шын оқиғаға негізделген қылмыстық әңгімесі "A Very English Scandal" 2016 жылғы 5 мамырда Viking Press баспасында жарық көрді. Кітап "жедел диалогтары, сахналанған көріністері, күшейе түсетін шиеленісі және әсіресе сот басталғаннан кейін көптеген күтпеген бұрылыстары бар саяси триллер" деп сипатталды. Стивен Фрирс режиссерлік еткен және Хью Грант Торп, ал Бен Уишоу Норман Скотт рөлінде ойнаған, Престонның кітабына негізделген британдық үш бөлімді телесериал 2018 жылдың мамыр айында BBC арнасында көрсетілді.