Кіріспе

Шотландиялық велосипедші
Бұрын Роберт Миллар (Robert Millar) деп танылған шотландиялық журналист және бұрынғы кәсіби велосипедші Филиппа Йорк (Philippa York, 13 қыркүйек 1958 жылы туған). Роберт Миллар есімімен жарысқан Йорк – Ұлыбританияның ең табысты велоспортшыларының бірі. Йорк 1984 жылғы «Тур де Франс» жарысында «Таулардың патшасы» атанды және жалпы есепте төртінші орын алды. Бұл британдық велоспортшының ірі турлардағы тұңғыш жеңісі болды және Брэдли Виггинс 2009 жылғы «Тур де Франс» жарысында үшінші орын алғанға дейін 20 жылдан астам уақыт бойы британдықтардың ең жоғары көрсеткіші сақталды. Йорк «Тур де Франс» жарысына 11 рет қатысып, 8 рет финиш сызығын кесті. 1987 жылы Йорк Италияның «Джиро д’Италия» жарысында екінші орын алды және «Таулардың патшасы» санатында жеңіске жетті. Крис Фрум 2018 жылы жарысты жеңгенге дейін бұл «Джиро д’Италия» жарысында британдықтардың ең жоғары көрсеткіші болып келді. «Джиро» жарысында екінші орын алғаннан бөлек, Йорк тағы екі ірі турда екінші орын алды: 1985 және 1986 жылғы Испанияның «Вуэльта» жарыстарында. 1985 жылғы «Вуэльта» жарысында екінші орын алғанда, соңғы кезеңде испан тілінде сөйлейтін командалардың арасында келісім болған деген күдік туды. Сонымен қатар, Йорк 1985 жылы Каталонияның «Вольта» жарысын, 1989 жылы Ұлыбританияның «Тур» жарысын және 1990 жылы «Критериум дю Дофине Либере» жарысын жеңіп алды. 1995 жылы карьерасын аяқтағаннан кейін Йорк журналистикамен айналысты, сондай-ақ бір жыл бойы Ұлыбритания велоспорт федерациясында жаттықтырушы болып жұмыс істеді. Ол 2000 жылы жыныстық өзгеруіне қатысты жағымсыз жаңалықтардан кейін қоғамдық өмірінен қол үзді, ал 2002 жылғы Достастық ойындарында Миллар ретінде пайда болғаннан кейін толығымен қоғамдық өмірден шығып кетті. 2010 жылдары Йорк ретінде өмір сүруге көшкен ол журналистикаға оралды және Роберт Миллар деген атпен мақалалар жариялады. Алайда, 2017 жылы телеарнада комментатор ретінде пайда болып, жыныстық өзгеруін ашық жариялады. 2017 жылы Йорк бес жасында өзін «әртүрлі» сезінгенін, бірақ бұл сезімнің еркек денесімен байланысты ыңғайсыздықтан туындағанын білмегенін айтты. Әлемдік әуесқойлар чемпионатында төртінші орын алған, Францияда бес рет жеңіске жеткен және Францияның «Ең үздік әуесқой» кубогын жеңіп алған ол «Пежо» велосипед командасының кәсіби құрамына қосылды. Ол таулы және төбелі жерлердегі жарыстарға маманданған. Йорк шетелге саяхаттауды ұнатты және үйін сағынбады. Миллар ретінде ол француз әйеліне үйленіп, онымен бірге Францияда тұрды.

1980-1982 жж.: алғашқы жылдары

1980 жылы Йорктың кәсіби карьерасының алғашқы маусымында Мишель Лораннан кейін Tour du Vaucluse жарысында екінші орынды алды, ал Tour de Romandie жарысында сегізінші орынды иеленді. Ол өзінің мансабында жеті рет үздік ондыққа кірген бұл жарыста жақсы нәтиже көрсетті. Ұлыбритания чемпионатында ол бесінші орынды алды. 1981 жылы Tour de Romandie жарысында өткен жылғы жетінші орыннан бір орынға көтерілді. 1981 жылы ол Critérium du Dauphiné Libéré жарысында да көзге түсті, бұл жарыста ол үнемі жақсы нәтижелер көрсетті. Tour de Romandie сияқты, ол жетінші орынды алды және бұл Dauphiné жарысындағы топ-10 қатарына кірген алғашқы алты реттен бірі болды. 1982 жылы Йорк тағы да Tour de Romandie жарысында жетінші орынды иеленді. 23 жасқа дейінгілер арасындағы Tour de l'Avenir жарысы кәсіпқойларға екінші рет ашылғанда, Йорк Грег Лемондтан кейін екінші орынды алды.

1983: Тур де Франс дебюті

1983 жылы Йорк Critérium du Dauphiné Libéré жарысында екінші орын алды, ал Лемонд одан да жоғары орынға ие болды. Маусым айындағы «Дофин» жарысындағы тамаша көрсетілімінен кейін Йорк алғаш рет «Тур де Франс» жарысына қатысуға шақырылды. Бірақ турдың жалпы есебінде жоғары нәтиже көрсету үміті үшінші кезеңдегі апаттан кейін күйреп, 17 минутқа қалып қойды. 11 шілде күні сол жылғы турдың алғашқы тау кезеңі өтті, онда Обиск, Турмалет, Аспин және Пейрезурд тауларынан өтілді. Бұл турдың Пиреней тауларындағы жалғыз кезеңі болды, онда Йорк Педро Дельгадодан алты секундқа озып шықты. Йорк жалпы есепте он төртінші орынды иеленді, жеңімпаз Лоран Финьоннан 23 минутқа қалып қойды, ал оның мансабында маңызды рөл атқарған Стивен Рош (он үшінші орын) және Дельгадо (он бесінші орын) арасында қалды. Йорк үшін бұл үлкен турдің тұңғыш қатысуы болды, нәтижесінде таулар бойынша жіктемеде үшінші орын алды, бұл көрсеткіш жалпы жіктемедегі нәтижесінен бір орын жоғары болды, ал нүктелі жейде Лусьен Ван Импеге бұйырды.

1984: Йорктің ең үздік Тур де Франс

1984 жылы жақсару жалғасты. Маусымның басындағы Париж-Ницца жарысында ол және оның командаластары төртінші кезеңдегі командалық уақыт сынағында екінші орын алды. Екі күннен кейін Йорк Мон-Вентуда аяқталатын кезеңде екінші орынға ие болды, соның арқасында ол жалпы есепте көшбасшыға шықты. Ол жарысты жеңімпаз Шон Келли, Стивен Рош, Бернард Хино, Мишель Лоран және Фил Андерсоннан кейін жалпы есепте алтыншы орында аяқтады. Романдия турының екінші кезеңінде ол Паскаль Саймонды жеңіп, екінші орын алды. Рош жарысты жеңіп алды, ал Йорк бесінші орынға табан тіреп тұрды. Йорк тау шампионатын ұтып алды. Йорк Grand Prix du Midi Libre жарысында да сәтті өнер көрсетіп, кезеңнің бірін жеңіп, жалпы есепте төртінші орын алды. Содан кейін Йорк үшін ең сәтті «Тур де Франс» жарысы болды. Он бірінші кезең тағы да Пода басталды. Порте д'Аспет, Кор және Латрапе тауларының баурайларын басып өткеннен кейін Йорк кезеңді жеңіп, Гузет-Нейж тау шаңғы курортында аяқтады. Ол Луис Эррерадан 41 секундқа озып кетті, ал Дельгадо үшінші орыннан 20 секунд қалып қойды. Йорк жалпы есепте төртінші орын алды (1960 жылдары Том Симпсонның алтыншы орнын басып өтіп, сол кездегі британдық спортшылардың ең жақсы көрсеткіші), ал Финьон екінші жыл қатарынан жеңіске жетті, Хино мен Лемонд та Йорктан озып кетті. Келли Йорктан бір орын төмен, бесінші орында қалды. Йорк «Таулар королі» атанды, осы марапатты туған тілі ағылшын тілінде сөйлейтін спортшы алғаш рет жеңіп алды. 2 қыркүйекте Йорк UCI әлем чемпионатындағы ең жақсы нәтижесін көрсетті. Барселонада өткен жарыста Йорк жеңімпаз Клод Крикильон, Клаудио Корти және Стив Бауэрмен бірге алтыншы орын алды. Сол жылы өткен басқа жарыстардың ішінде Эрик Каритокске қарсы «Тур дю О-Вар» жарысында екінші орын және Стивен Рошке қарсы Ницца-Алассио жарысында екінші орын алды. Йорк «Волта а Каталония» жарысында жетінші орын алды, осы жарысты Келли жеңіп алды.

1985 жыл: "Ұрланған Вюелта"

1985 жылы Вуэльта а Эспания сәуір-мамыр айларында маусымның үш үлкен турдың біріншісі ретінде өткізілді. Йорк 10-шы кезеңнен бастап жарысқа жетекшілік етті, бұл кезеңді Келли жеңді. Йорк жарыстың тарихындағы ең даулы күндердің біріне айналған жарысқа көш бастап кірді. Ол күні Йорк Франсиско Родригестен 10 секундқа ғана алда болды, ал Испанияның Пелло Руис Кабестани үшінші орында 65 секунд қалысқан еді. Жарыстың келесі күні өткен соңғы кезеңі тек рәсімдік сипатта болғандықтан, Йорк баспасөзге: «Мен тек Пачо Родригестің дөңгелегіне жабысып тұруым керек, сонда бәрі бітеді» деді. Үш үлкен шығуы бар тау кезеңінде Родригес күш сынады, бірақ күнің алғашқы шығуында, Моркуэрада Йоркке ешқандай ықпал ете алмады. Екінші шығудың аяғында, Котоста Йорк тесіліп қалды, сондықтан тесіліс жөнделгеннен кейін Родригес пен Кабестаниға қайта қосылу үшін күш салуға мәжбүр болды. Үшінші шығуға, Лос-Леонеске жеткен кезде Йорк Родригес пен Кабестаниға ғана емес, олардың құттықтауларына да ие болды, бұл жарыстың бәсекелес ретінде аяқталғанын көрсетеді. Алайда, Йорк Делгадоның, өзінің Сеговия туған қаласының маңындағы тауларда, ол жақсы білетін жерде шабуыл жасағанын білмеді. Йорк тобындағы ешбір шабандоздар Йоркке Делгадоның шабуылы туралы хабарламады, Делгадо, Йорк сияқты жоғары деңгейдегі тау шабандозы, жолдарды білуі оған қарқынды төмен түсуге мүмкіндік берді. Делгадоға Хосе Ресио екінші шабандоз ретінде қолдау көрсетті. Делгадо күнді алтыншы орында бастап, Йорктан алты минут қалысқан еді. Ресиомен бірлесіп жұмыс істеген Делгадо енді Йорктан жолда жеті минутқа жуық алда болды. Йорктің Родригес пен Кабестанимен бірге командаластары болған жоқ, өйткені олар олармен бірге жүре алмады. Ресио кезеңді жеңіп алды, ал Делгадо Йорктан 36 секундқа басымдықпен жарыстың жалпы жеңімпазы атанды. Жарыс испан тілінде сөйлейтін шабандоздардың арасындағы келісімнен туындаған «Ұрланған Вуэльта» деп аталды, Йорк жалпы есепте екінші орынды иеленді. Peugeot спорттық директоры Роланд Берланд: «Бұл жаман, бүкіл пелотон бізге қарсы болды. Испандық шабандоздың жеңіске жетуіне барлық құралдар жұмсалды» деді. L'Équipe журналының Филипп Буве Йорк «қауіпті испандық коалицияның құрбаны» болғанын мәлімдеді. Йорк кейін «Мен Испанияға ешқашан қайтпаймын» деді. Роберт Миллардың мансабына арналған «The High Life» теледокументальды фильмінде Йорк Делгадо шабуыл жасаған кезде Берландтың жағдайды басқаруын сынады, Берландтың испанша сөйлейтін емес басқа командалардан қолдау сұрауға және Йоркке Делгадоның көшбасшылығын қуып жететін қажетті қолдау көрсетуге қабілетсіз болғанын айтты. Сол жылы Йорк маусымның басында Париж-Ницца жарысында алтыншы орынды иеленді, Келли бұл жарыста жеті рет жеңіске жетті. Тур де Франста Йорк он бірінші орынды алды. Қыркүйек айында Йорк Вольта а Каталонияның жалпы жеңімпазы атанды, соңғы кезеңде өткен жеке уақыт сынағында көшбасшының футболкасын алды. Йорк бұрынғы жалпы жеңімпаз Шон Келлиді үш секундқа жеңді. Пимонт Жиросында Йорк Шарли Моттеден кейін үшінші орын алды. Tour du Haut Var жарысында Йорк жетінші орынды иеленді, ал Мотте тағы да жеңіске жетті. Йорк Гран-при де Валонияда төртінші орын алды (жеңімпаз - Марк Мадиот). Йорк Стивен Рош жеңген екі жарыста алтыншы орын алды, олар - Midi Pyrénées Тур (қазір Route du Sud деп аталады) және Critérium International. Critérium du Dauphiné Libéré жарысында Йорк жеңімпаз Фил Андерсонның артында тоғызыншы орын алды.

1986 ж.: Вюелтада тағы да екінші орын

1986 жылы Йорк Panasonic командасына ауысты. 1985 жылғы жарыстан кейін айтқан бұрынғы сөзіне қарамастан, ол тағы да Vuelta a España-да өнер көрсетті. Йорк Сантандерден Лагос-де-Ковадонгаға дейінгі алтыншы кезеңді жеңіп, көшбасшының майкасын киді. Бірақ он бірінші кезеңде Вальядолидте өткен уақыттық жарыста Альваро Пино көшбасшылыққа ие болды және осы қалпын финиш сызығына дейін сақтап қалды. Жеңіс бір минут алты секундпен тіркелді. "Тур де Франс" жарысында Йорк тауларға жеткенге дейін жақсы көрсетіп, командалық уақыттық жарыста үшінші, ал тоғызыншы кезеңдегі жеке уақыттық жарыста тоғызыншы орынды иеленді. Осы кезде Йорк оныншы орында болды. Бұл көрсеткіш Пиреней тауларындағы он үшінші кезеңде, Паудан Турмале, Аспин, Пейресурд арқылы өтіп, Супербаньерде аяқталғанда одан да жақсарды. Йорк күнінің соңында жарыстың болашақ жеңімпазы Грег Лемондтан кейін екінші орынды алды. Бұл Йоркті жалпы есепте төртінші орынға, ал тау шампионатында көшбасшылыққа шығарды. Ол бұл көрсеткішті он жетінші кезеңнің соңына дейін сақтап тұрды. Алайда Йорк аурумен күресіп, жарыста қалу үшін күрескенде нәтижелері төмендеді. Жиырма жарыс кезеңіндегі уақыттық жарыста, бұрынғы уақыттық жарыстағы тоғызыншы орынға қарағанда, Йорк сахна жеңімпазынан (Хинау) он минуттан асып, 112-орынды иеленді. Йорк жиырма бірінші кезеңді жалпы есепте 15-орында бастады, бірақ күнінің соңғы конустық көтерілісіне, Пюи-де-Домға дейін жарыстан бас тартты. Басқа жарыстарда Йорк Tour de Suisse-де Эндрю Хэмпстеннен кейін екінші орынды алды. Йорк Vuelta a Aragón-да алтыншы, Escalada a Montjuïc-та жетінші орынды иеленді.

1987: Италияның "Жиросы"

1987 жылы Йорк өміріндегі жалғыз рет Италия айналымына (Giro d'Italia) қатысты. Жарыс, бір командадағы – «Карерра» командасының екі велошабандысы Роберто Висентини мен Рош арасындағы қарым-қатынастың шиеленісінен қалыптасқан, жоғары драматизмге толы болды. Екі командаласы бір-бірімен күресті, бірақ Йорк пен оның «Panasonic» командасынан Эрик Брюкинктың жарысқа талапкер болуы жағдайды күрделендірді. Йорк 21-кезеңді Рош пен Марино Лехарретамен бірге үш велошабандыдан басып өтті. Бұл нәтиже оны жалпы есепте екінші орынға көтерді, ал Висентини құлап, білегін сындырып, жарыстың соңғы күні тағы алты минутқа қалып қойды. Сол жылы Йорк «Тур де Свисс» жарысында екінші орын алды, ал жеңімпаз Келли болды. Йорк «Тур де Романди» жарысында кезеңнің жеңімпазы атанды (Мотте жалпы жүлдеге ие болды). Йорк «Джиро ди Ломбардия» жарысында Жиль Делионнан кейін төртінші орын алды. 1990 жылы ол «Британия айналымында» (Tour of Britain) екінші орын алды, бірақ соңғы күні апатқа ұшырады. «Тур де Франс» жарысында Йорк өткен жылғы жеңімпаз және әлем чемпионы Грег Лемонды қолдау үшін құрылған команданың құрамында өнер көрсетті. «Z» командасы Лемондқа сары жейде беруге ғана емес, командалық жарыста да жеңіске жетті. Дегенмен, Йорк командасы он кезеңнен бастап көшбасшылық еткен жарыста сары шапка сыйлығынан айырылды. Он төртінші кезең – сол жылы ол аяқтаған соңғы кезең болды. Бұл Йорк үшін 11 рет қатысқан «Тур де Франс» жарысынан үшінші және соңғы шығуы болды. Сол жылы ондыққа кірген басқа да нәтижелер: «Вуэльта а Андалусия» жарысында төртінші орын және «Ля Флеш Валонн» жарысында тоғызыншы орын.

1991 жыл

1991 жылы Йорк «Тур де Свисс» жарысының бір кезеңінде жеңіске жетіп, жалпы есепте бесінші орынды иеленді. Сол жылы «Тур де Романди» жарысында ол екінші орынды алды, ал Йоркқа титул жеңуге Ромингер кедеріс келтірді. «Classique des Alpes» жарысының тұңғыш рет өткізілуінде ол екінші орынды, «Critérium du Dauphiné Libéré» жарысында төртінші орынды, «Tour of Britain» жарысында төртінші орынды және «Америка Гран-присінде» бесінші орынды қанағат етті. «Тур де Франс» жарысын ол жетпіс екінші орында аяқтады, бұл оның «Тур» жарысындағы сегіз қатысуының ішінде тек бір рет үздік жиырма беске кірмегені болды.

1992-1995: кейін жарыстарда

1992 жылы Йорк өзінің вегетариандық екенін айтты, бұл велосипедтегі өнімділігін жақсарту ниеті болған. "Бұл принцип емес – жеке мәселе. Мен осы тақырыпта көптеген кітаптар оқыдым". Йорк 1992 жылы (18-орын) және 1993 жылы (24-орын) Тур де Франсты, ал 1992 жылы (20-орын) және 1993 жылы (15-орын) Вуэльтаны аяқтады. Допинг кең таралған және жазалау шаралары жеңіл болған кезде, 1992 жылы "Вуэльта-а-Испания" кезеңінің бірінен кейін Йорк тестостеронға оң сынақ берді. Оған 1,100 фунт стерлинг айыппұл салынды, кезеңдегі үшінші орынынан айырылды, 10 минуттық уақыт қосылды және үш айға шартты жаза берілді. Карьерасының соңғы жылдарында ол Setmana Catalana de Ciclisme, Giro del Piemonti және Liege–Bastogne–Liege (барлығы 1992 жылы), Classiques des Alpes және Midi Libre (барлығы 1993 жылы) жарыстарында топ-10-ға кірді. Дегенмен, одан кейін көп жеңіске жете алмады. Оның соңғы маңызды жеңісі 1995 жылдың маусым айында Ұлттық жол жарысы чемпионатында болды. Бірақ, көп ұзамай оның француздық командасы Le Groupement банкротқа ұшырады және Йорк жарыстан шықты.

Жарыстан кейін

1997 жылы Йорк Ұлыбритания ұлттық құрамасының бапкері болды, ал 1998 жылы Шотландия командасын Ұлыбритания айналымындағы сегіз күндік кезеңдік жарысқа басшылық етті. Ол сонымен қатар журналистикамен айналысып, бірнеше велосипед туралы журналдарға материалдар жазды.

Қоғамдық өмірден тыс

Йорк пен оның әйелі 1990 жылдардың соңында ажырасқан деп есептеледі. 2000 жылы бір таблоид жаңалықтарында Роберт Миллер ретінде танымал Йорк енді әйел ретінде өмір сүріп жатыр деген хабар тарады. Бұл жаңалық Йоркке ауыр тиді, ол велосипедпен байланысын азайтты, бірақ жазуын тоқтатпады, кейіннен The Guardian сияқты басқа басылымдарға да жазды. 2008 жылы осы деректі фильмнің DVD нұсқасы шықты. 2011 жылы Миллар Tour de France кезінде Cyclingnews үшін талдамалық пікірлер жазды. 2021 жылдың маусым айында Шотландияның Леннокстаун қаласындағы бір үйдің қабырғасына Rogue One атты суретші Йорктің Роберт Миллер ретінде нүктелі жейдедегі суретін салған үлкен қабырғалық сурет жасады; бұл ғимарат Кампси Феллс тауларының шетінде орналасқан, ол осы жерде тауға көтерілуге маманданған велошабандыз ретінде жаттығулар жасаған.

Жеке өмір

Миллер ретінде Йорк 1985 жылдың желтоқсан айында француз әйел Сильви Транслерге үйленді. Йорктың отбасынан ешкім қатыспады, тіпті командаластары да болған жоқ, олар Йорктың қызметтесі бар екенін білмеді. Panasonic командасының мүшесі Фил Андерсон: "Ол ер адамдармен тіл табысуда, тіпті әйелдермен де қарым-қатынас жасауда шебер емес сияқты", - деді. 1990 жылдардың соңында олар ажырасқан деп есептеледі. Йорктің 2000 жылдары жоғалып кетуі сол кезде оның оқшауланғандығы мен ерекшелігімен байланысты болды. Ол кезде, жыныс алмасу туралы қауесеттерге көп мән берілмеді.