Кіріспе

Компьютерлік есептеуде сыртқы жад алгоритмдері немесе ядродан тыс алгоритмдер – компьютердің негізгі жадына бір мезгілде сыймайтын тым үлкен деректерді өңдеуге арналған алгоритмдер. Мұндай алгоритмдер баяу көлемді жадтан (қосымша жадтан), мысалы, қатты дискілерден немесе магниттік таспалардан деректерді тиімді алу және пайдалану үшін оңтайландырылуы керек, сондай-ақ жад компьютерлік желіде орналасқан кезде де. Сыртқы жад алгоритмдері сыртқы жад моделінде талданады.

Үлгі

Сыртқы жад алгоритмдері сыртқы жад моделі (немесе I/O моделі, немесе дискіге қол жеткізу моделі) деп аталатын есептеудің идеалданған моделінде талданады. Сыртқы жад моделі – RAM машинасы моделіне ұқсас, бірақ негізгі жадқа қосымша кэшпен жабдықталған абстрактілі машина. Бұл модель оқу және жазу операциялары кэште негізгі жадтан әлдеқайда жылдам болатынын, сондай-ақ дискідегі оқу және жазу басын пайдаланып кездейсоқ оқудан гөрі, ұзын тізбектес блоктарды оқу жылдам болатынын көрсетеді. Сыртқы жад моделінде алгоритмнің орындалу уақыты жадқа қажетті оқу және жазу операцияларының санымен анықталады. Бұл модельді 1988 жылы Алок Аггарвал және Джеффри Виттер енгізді. Сыртқы жад моделі кэшті ескермейтін модельмен байланысты, бірақ сыртқы жад моделіндегі алгоритмдер блок өлшемін де, кэш өлшемін де біле алады. Осы себепті бұл модель кейде кэшті ескеретін модель деп те аталады. Модель M көлеміндегі ішкі жад немесе кэшке ие процессордан тұрады, ол шексіз сыртқы жадқа қосылған. Ішкі және сыртқы жад B көлеміндегі блоктарға бөлінеді. Бір кіріс/шығыс немесе жадты ауыстыру операциясы – сыртқы жадтан ішкі жадқа B тізбектес элементтен тұратын блокты жылжытудан тұрады, ал алгоритмнің орындалу уақыты осы кіріс/шығыс операцияларының санымен анықталады. Алгоритмдерге қатысты "ядродан тыс" термині 1971 жылы қолданыла бастады.