Кіріспе

Лабораториялық жабдық

Лангмуир-Блоджетт шұңқыры (LB шұңқыры) – берілген субфазаның (көбінесе судың) бетінде молекулалардың моноқабаттарын сығыстыру және осы сығылу нәтижесінде туындайтын беттік құбылыстарды өлшеуге арналған зертханалық құрал. Ол сондай-ақ қатты дененің бетіне бір немесе бірнеше моноқабаттарды жағу үшін де қолданылуы мүмкін.

Шолу

Лангмуир-Блоджетт (LB) фильмінің идеясы алғаш рет 1917 жылы Ирвинг Лангмуир (Лангмуир, 1917) су бетінің бір қабатты моноқабаттарын қатты субстраттарға көшіруге болатындығын көрсеткен кезде мүмкін екені дәлелденді. 18 жыл өткен соң, Кэтрин Блоджетт осы бір қабатты фильмдердің бірнешеуін бір-бірінің үстіне қойып, көп қабатты фильмдер жасауға болатынын ашқанда маңызды ғылыми жетістікке қол жеткізді (Blodgett 1935). Содан бері LB пленкалары (және оларды жасауға арналған ванналар) 2D кристалдандырудан бастап Брюстер бұрышымен микроскопияға дейінгі әртүрлі ғылыми тәжірибелерде қолданылып келеді. LB ваннасының басты мақсаты – амфифильді молекулалардың моноқабаттарының қасиеттерін зерттеу болып табылады. Амфифильді молекула – гидрофобтық және гидрофильді домендері бар молекула (мысалы, сабын және жуғыш заттар). LB ваннасы зерттеушілерге сұйықтық бетінде амфифильді молекулалардың моноқабатын дайындауға, содан кейін осы молекулаларды бетте қысып немесе кеңейтуге мүмкіндік береді, осылайша молекулалық тығыздық немесе бір молекулаға шаққандағы аумақты өзгертеді. Бұл субфазаны (әдетте суды) ваннаға құйып, берілген амфифилді бетке жайып, содан кейін бетті кедергілермен қысып (суретті қараңыз) жүзеге асырылады. Моноқабаттың сұйықтықтың бетіндегі қысымға тигізетін әсері Вильгельми пластинасы, электрондық сым зондтары немесе басқа да детекторлар арқылы өлшенеді. LB пленкасын қатты субстратқа субстратты моноқабат арқылы батыру арқылы көшіруге болады. Лангмуир-Блоджетт липид мембранасын дайындау және беттік молекулалармен өзара әрекеттесуді зерттеу үшін де кеңінен қолданылады. Жасуша мембраналары әртүрлі белоктармен күрделі. Сондықтан жасуша мембранасы модельдік мембраналарда қарапайым жүйеде белгілі бір функцияны зерттеу үшін имитацияланады. Мысалы, липидті моноқабатты ауа-су интерфейсіне жаға беріп, суға белокты енгізуге болады. Беттік қысымның өзгеруі белоктардың мембранаға адсорбция кинетикасы туралы тікелей ақпарат бере алады. Амфифильді материалдардан басқа, Лангмуир-Блоджетт ванналары қазіргі кезде бақыланатын тығыздықтағы нанобөлшектердің жабындарын жасау үшін де жиі қолданылады. Дереккөздің сенімділігі жоқ: күні=2024 жылғы сәуір айы.

Материалдар

Алғашқы тәжірибелерде, науа мыс сияқты металдардан жасалды. Бірақ, субфазаның металл иондарымен ластануы қиындықтар тудырды. Бұған қарсы күресу үшін, бір кезде шыны науалар қолданылды, олар шыны тесіктерінен ластануды болдырмау үшін балауызбен жабылды. Алайда, бұл әдіс тефлон (политетрафторэтилен) сияқты, қалыпты еріткіштерде ерімейтін пластиктерге алмастырылды. Тефлон гидрофобты және химиялық тұрақты, сондықтан ол өте қолайлы материал болып табылады және бүгінде ең көп қолданылатын материал. Кейде металл немесе шыны науалар тефлонның жұқа қабатымен жабылады, бірақ олар толық ПТФЕ науалардай берік емес. Егер қысылу полярлы сұйық, мысалы су, және дисперсті сұйық, мысалы май, арасындағы интерфейсте жүргізілсе, сұйық-сұйық тәжірибелері үшін науа көбінесе ПОМ (полиоксиметилен) материалынан жасалады. ПОМ гидрофильдігі жоғары және сұйық-сұйық интерфейсін тұрақтандыруға көмектеседі.

Лангмуир-Блодгет құмыраларының дайындамалары

Кез келген беттік эксперимент компоненттердің максималды тазалығы мен кемшіліксіздігін қажет етеді. Тіпті кішкентай ластанулар да нәтижелерге маңызды әсер ете алады. Егер сулы субфаза қолданылса, судағы органикалық заттарды жою үшін су тазартылып, кедергісі 1.8 ГОм м-ден кем болмауы үшін деионизациялануы керек. 1 ppm-ға дейінгі шағын ластанулар моноқабаттың мінез-құлқын күрт өзгерте алады. 2006 жылы алкантиолдың өздігінен құрастырылған моноқабаттарындағы тасымалдану режимі тікелей электрондық туннельдеу екенін көрсетті. Лангмуир-Блоджетт суықтары нанобөлшектерді жабуда ерекше артықшылықтарға ие, бұл оларды нанобөлшектері бар жоғары күрделі жабындар жасауға қабілетті етеді. Осы артықшылықтардың кейбіреулеріне молекулалардың тығыздығын және жабылған қабаттың қалыңдығын дәл бақылау кіреді. Сондай-ақ, LB әдісі субстраттардың әртүрлі геометриясын және әртүрлі нанобөлшек материалдарын пайдалануда әмбебаптылықты қамтамасыз етеді. Екіншіден, LB суығы әртүрлі сұйықтықтардың беттік кернеуі және берілген жүйенің беттік қысымы сияқты интерфейстік қасиеттерді сынау үшін тәжірибелік құрал ретінде қолданылуы мүмкін. Жүйені сондай-ақ дәрі-дәрмектердің липидтермен қалай өзара әрекеттесетінін бақылауға немесе липидтердің саны мен ауданының арақатынасы өзгергенде олардың қалай орналасатынын көруге арналған бақылау механизмі ретінде пайдалануға болады. Лангмуир-Блоджетт суықтары Лангмуир-Блоджетт пленкаларын жасау және Лангмуир пленкаларын сипаттау эксперименттерінде қолданылуы мүмкін. LB пленкалары қазір молекулалық электрониканың құрылыс блоктары ретінде қолданылады. Суықтар графен парақтарын (Li және басқалар, 2008) және сұйық кристалды дисплейлерді (LCD) (Рассел Таннер, Такаяма, Сугимура, ДеСимон және Самульски, 2007) сияқты наноөлшемді электрониканы жасау үшін пленкалар жасауға қолданылуы мүмкін. Бұдан өзге, жасушалардың жабысуын жақсарту немесе биофильмдердің қасиеттерін зерттеу үшін биологиялық материалдардан пленкалар жасауға болады (Янг және басқалар, 2002). Лангмуир-Блоджетт суықтарының Лангмуир пленкаларын сипаттаудағы пайдалылығының мысалы – ауа-су интерфейсіндегі кванттық нүктелердің беттік қасиеттерін талдау. Судың беті өте тегіс қасиетке ие, оны контейнердің мөлшеріне дейін кеңейтуге болады. Судың орташа квадраттық қателігі (RMS) рентген сәулесінің шағылысуымен өлшенгенде 3,2 Å құрайды. Бұл ерекшелік Лангмуир суықтарын ковалентті моноқабатты парақтарды және тіпті 2D полимерлерді синтездеу және сипаттау үшін қолайлы кандидат етеді.