Кіріспе

Технополи, көбінесе жоғары технологиялық кластер немесе технологиялық орталық деп аталады, жоғары технологиялық өндіріс пен ақпаратқа негізделген төртінші деңгейдегі өнеркәсіп орталығын білдіреді. Бұл термин 1990 жылы Аллен Дж. Скотт жоғары технология салаларында қарқынды өсім көрсеткен Оңтүстік Калифорния аймақтарын сипаттау үшін енгізген. Қазір бұл термин әлемдік масштабта технологиялық инновацияларға бағытталған аймақтарды сипаттау үшін қолданылады. Мұндай аймақтар агломерация эффектісінің нәтижесінде экономикалық және технологиялық дамудың орталығы болуы мүмкін. Технополи – өнеркәсіптік кластерлердің бір түрі. Технополи құрамына әдетте жергілікті компаниялар, университеттер, қаржы институттары және мемлекеттік ғылыми-зерттеу ұйымдары кіреді. Технополиді жеке сектор немесе мемлекеттік және жеке секторлардың ынтымақтастығы арқылы дамытуға болады. Әртүрлі деңгейдегі үкіметтер оны экономикалық құрылым өзгергеннен зардап шеккен экономикалар үшін тиімді шешім ретінде қарастырады. Осы жоғары технологиялық аймақтарда ірі корпорациялар мен шағын бизнес жұмыс істейді. Компаниялар арасындағы байланыс маңызды, ол технологиялық прогресс арқасында мүмкін болады және технологияны таратуды жеңілдетеді. Технополи – танымал білім беру және ғылыми-зерттеу институттарының айналасында құрылған, технология мен бизнеске арналған арнайы орталықтар.

Африка

Оңтүстік Африкадағы технополиялар Претория, Йоханнесбург және Шығыс Ранд аймақтарында орналасқан. Осы аймақтарда еліміздің ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар жүргізетін ұйымдарының ең көп шоғырланған орындары бар.

Азия

Жапонияда технополистерді Халықаралық сауда және өнеркәсіп министрлігі (MITI) жоспарлап, дамытты. Жапониядағы ең табысты технополистердің қатарында Окаяма, Хиросима, Ямагучи және Кумамото бар. Біріккен Ұлттар Ұйымының Өнеркәсіптік даму ұйымы (UNIDO) Вьетнам 2015 жылы Арно Моррисон еңбегімен жазылған "АСЕАН-дағы экономикалық аймақтар" атты есепте АСЕАН экономикалық қауымдастығындағы технополистердің тізімін жасады.

Австралия

Австралияда технопарктерге Технологиялық аймақ Бентли (Батыс Австралия), Ла Троб ғылыми-зерттеу және даму паркі, Балларат технологиялық паркі (Виктория), Австралия технологиялық паркі (Жаңа Оңтүстік Уэльс), Брисбен технологиялық паркі (Квинсленд), Тасмания технопаркі және Аделаида университетінің ғылыми-зерттеу паркі (Оңтүстік Австралия) жатады.

Еуропа

Германиядағы технополиялардың ішінде Рейн-Майн-Некардағы ең ірі IT кластері бар, ол Еуропадағы ең үлкен IT кластері. Ұлыбританиядағы технополиялар Лондонның «Батыс айласы» деп аталатын Беркшир және Гэмпшир округтері, сондай-ақ Лондонның солтүстік бөлігіндегі Гертфордширді қамтиды. Лондонда Шығыс Лондон Технологиялық қаласы инновация орталығы ретінде ерекше маңызға ие. Кейбір мақалаларда Кембридж маңындағы аймақ, онда бағдарламалық қамтамасыз ету және басқа да технологиялық компаниялар шоғырланған, сонымен қатар университет жүргізген зерттеулердің нәтижелеріне байланысты «Кремнийлі дала» деп аталды. Англияның солтүстік-батысындағы Манчестер соңғы 20 жылда қаланың өсуі мен жаңаруымен бірге бірнеше танымал ұлттық және халықаралық компанияларды өз филиалдарын ашуға тартты, сондай-ақ жаңа стартаптардың қарқынды өсуіне куә болды. Францияда Ренн, Гренобль, Тулуза, Лион және Париж маңында технополиялар орналасқан. Франциядағы алғашқы технополи – Ницца, Канн және Антиб қалаларының жанындағы София Антиполис. «Париж-Сакле» маңызды технологиялық кластер болып табылады, ол университеттерден, ғылыми-зерттеу орталықтарынан және стартаптардан тұрады. Time журналының авторы Джоэл Стратте МакКлюр Францияның оңтүстігіндегі София Антиполис технополиясын сипаттады, онда Ницца әуежайынан жиырма минуттық жерде 1200 компания орналасқан. Есепке сәйкес, технополиде жаяу және жүгіру жолдары, ат спорты клубы, гольф алаңдары, өсімдік түрлерінің атауларын көрсететін белгілер және «Достоевский көшесі» және «Альберт Эйнштейн көшесі» сияқты «сәл мақтаншақты» көше аттары бар, олар қызылша тоғайларымен кесіп өтеді. Италияның ең маңызды технологиялық паркі (Теориялық физика халықаралық орталығы, AREA ғылыми паркі, ELETTRA) негізгі зерттеулермен Триесте орналасқан.

Солтүстік Америка

Кремний алқабы – әлемдегі ең инновациялық технопольдердің бірі. Ол Калифорния штатының Сан-Франциско шығанағында орналасқан. Аймақ Пало-Альтодан Сан-Хосеге дейін созылған, 70 километрлік ұзындығы және 15 километрлік ені бар аймақтан тұрады. 1950 жылдардың соңында бұл аймақта есептеу және технология салаларында жұмыс орындары аз болды, бірақ 1970 және 1980 жылдары жағдай тез өзгерді. 1985 жылы жоғары технология саласында 56 126 жұмыс орны тіркелді. Стэнфорд университетінің профессоры, кейін электротехника факультетінің деканы болған Фредерик Терман Кремний алқабында көптеген ғылыми-зерттеу және әзірлеме (ҒЗӘ) бастамаларын іске қосты. Терман Уильям Хьюлетт және Дэвид Паккард сияқты студенттеріне өздерінің компанияларын құруға көмектесті және кейде тіпті оларға жеке инвестиция жасады. Аймақтағы көптеген шағын компаниялардың болуына байланысты, қызметкерлердің бір компаниядан екіншісіне ауысуы жиі кездеседі. Қызметкерлер бұрынғы әріптестерімен бейресми әлеуметтік байланыстарды сақтап, кәсіби және әлеуметтік желілерін кеңейтеді. Кремний алқабы бәсекеге қабілетті кәсіпкерлер, инновациялық жұмыс күші және инвесторлардың берік базасының арқасында бүгінгі күнге дейін әлемдегі жетекші технопольдердің бірі болып табылады. 128-ші тас жол – АҚШ-тағы тағы бір технополь. 128-ші тас жол – Үлкен Бостон аймағындағы көптеген ғылыми-зерттеу және өнеркәсіптік объектілер орналасқан жолдың бір бөлігі. Бұл тас жол Үлкен Бостон аймағындағы көптеген қалаларды байланыстырды, сондай-ақ Массачусетс технология институты (MIT), Кембридж және Гарвард сияқты университеттерге жақындығына байланысты көптеген технологиялық фирмалар осы аймаққа көшіп келді. MIT 128-ші тас жолды технополь ретінде дамытуда маңызды рөл атқарды. MIT 1861 жылы техникалық университет ретінде құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін MIT коммерциялық бағытталған зерттеулер арқылы технологиялық инновацияларды ынталандырды. 1930 жылы компаниялардан ғылыми-зерттеу келісімшарттарын қабылдаған Өнеркәсіптік ынтымақтастық және зерттеулер бөлімі таратылды, бірақ MIT корпоративтік келісімшарттарды алу мүмкіндігін сақтап қалды. Гарвард университеті және басқа да жергілікті университеттер де MIT-пен бірге ғылыми-зерттеу жобаларына қаржыландыру алды. Бұл аймақ «Зерттеу қатары» деп аталды. MIT аймақтағы стартаптарға инвестиция жасаудан бас тартса да, көптеген технологиялық фирмалар қаржылай қолдау көрсетті. MIT корпорациялардан келісімшарттарды алуды жалғастыруда және технологиялық инновациялар саласындағы жетекші институт ретінде жоғары бағаланады. АҚШ-тағы басқа технопольдерге Остин, Техас штаты; Денвер-Боулдер, Колорадо штаты; Хантсвилл, Алабама штаты; Лафайет, Индиана штаты; Мэдисон, Висконсин штаты; Филадельфия-Уилмингтон-Трентон; Рали-Дурхэм, Солтүстік Каролина штаты; Сан-Франциско-Окленд-Сан-Хосе және Сиэтл, Вашингтон штаты кіреді.