Кіріспе

Химиялық қосылыстар тобы. Ксилилбромиді, сондай-ақ метилбензилбромиді немесе Т-заты ("Т-заты") деп те аталады, молекулалық формуласы C6H4(CH3)(CH2Br болатын органикалық химиялық қосылыстардың кез келген мүшесі немесе қоспасы. Бұл қоспа бұрын көз жасы тудыратын газ ретінде қолданылған, және оның иісі сирень гүлдеріне ұқсас. Барлық мүшелері мен қоспасы түссіз сұйықтықтар, бірақ коммерциялық немесе ескі үлгілер сарғыш түсті болып көрінеді.

Қару ретінде қолдану

Ксилилбромиді – тітіркендіретін және көз жасын шығаратын зат. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында-ақ химиялық қаруларға енгізілген. Кейбір деректер бойынша, алғаш рет 1914 жылдың тамызында француз әскері неміс сарбаздарына көз жасы шығаратын гранаталармен шабуыл жасағанда қолданылған, бірақ сол оқиғада қолданылған зат этилбромоацетат болғанға ұқсайды, оны француздар соғысқа дейін сынап көрген. Ксилилбромидтің кеңінен қолданылуының алғашқы мысалы 1915 жылғы қаңтарда Болимов шайқасында неміс әскерінің орыс бекіністеріне 18 000 "Т-снаряды" атуымен байланысты. Снарядтар 15 см (6 дюйм) артиллериялық снарядтары болып, ішінде жарылғыш зат пен шамамен 3 кг (7 фунт) ксилилбромид орналасқан. Шабуыл толық сәтсіз аяқталды, себебі қысқы ауа райы тиімді аэрозоль жасауға мүмкіндік бермеді, ал зат неміс қатарларына қайтарылып соқты, немесе зиянсыз жерге түсті, немесе зақым келтіру үшін жеткілікті концентрацияланбады. 1915 жылғы наурызда Ниупортта жасалған ұқсас шабуыл да сәтті болмады. Дегенмен, ксилилбромидтің өндірілуінің қарапайымдылығына байланысты ол Бірінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылды, әсіресе немістердің "Вайскройц" (ақ крест) қоспасының бір құрауышы ретінде.