Кіріспе

Бір уақытта көрсету үшін автоматты түрде синхрондалған сағаттар жиынтығы. Сағат желісі немесе сағат жүйесі – бір-бірімен байланыс арқылы әрқашан бірдей уақытты көрсетуге арналған синхрондалған сағаттар жиынтығы. Сағат желілері әдетте ресми уақыт көзімен синхрондалған орталық бас сағаттан және бас сағаттан уақытты қабылдап, көрсететін бір немесе бірнеше бағынышты сағаттардан тұрады.

Синхрондау көздері

Сағат желісіндегі бас сағат уақытты бірнеше тәсілмен дәл алуы мүмкін: АҚШ GPS спутниктік жүйесі, Желілік уақыт протоколы сервері, CDMA ұялы телефон желісі, уақыт көзіне модем арқылы қосылу, WWV немесе WWVH радиосигналдарын тыңдау немесе жоғары деңгейдегі хабар тарату желісінен арнайы сигнал алу арқылы. Кейбір бас сағаттар уақытты автоматты түрде анықтамайды, оларды қолмен орнату үшін оператордың араласуы қажет. Маңызды қолданыстардағы сағат желілері көбінесе уақытты алу үшін қосымша көзді немесе бас сағаттың негізгі уақыт көзіне қол жеткізе алмаған жағдайда да уақытты сақтай білуі үшін қажетті жағдайларды қамтиды. Мысалы, көптеген бас сағаттар қосылған айнымалы ток желісінің тұрақты жиілігін пайдалана алады.

Құл сағаттары

Құл сағаттар түрлі пішінде және өлшемде болады. Олар негізгі сағатқа кабель арқылы немесе қысқа қашықтықтағы сымсыз сигнал арқылы қосылуы мүмкін. 19 ғасырда Парижде сигналды жеткізу үшін пневматикалық түтіктер жүйесі қолданылды. Кейбір құл сағаттар негізгі сигналды жоғалтса, дербес жұмыс істейді, көбінесе ескерту шамдары жандырылады. Ал басқалары байланыс қайта орнатылғанша тоқтап қалады.

Сағат синхрондауы

Көптеген бас сағаттар компьютерлер сияқты құрылғыларды бас сағат сигналымен синхрондау мүмкіндігін қамтиды. Көбінесе RS 232, Желілік уақыт протоколы немесе секундына бір импульс (PPS) байланысы арқылы уақыт таратылады. Ал кейбіреулері SMPTE уақыт кодын шығарады, ол көбінесе телеарналарда бірнеше көзден келген бейнелерді синхрондау үшін қолданылады. Бас сағаттар көбінесе шамдар, есіктер сияқты басқа құрылғыларды синхрондауға арналған бағдарламаланатын релелік шығыстармен жабдықталады.

Қолданбалар

Сағат желілерін дамытудың маңызды себептерінің бірі – телерадио индустриясы болды. Әсіресе теледидар өте қатаң кесте бойынша жұмыс істейді, онда эфир уақытының әр секундысы алдын ала жоспарланып, нақты орындалуы тиіс. Орталық сағат жүйесі телеарнаның бас бақылау және өндіріс қызметкерлеріне осы кестеде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Стандартты UTC уақытына синхрондалған сағат желісі түрлі теледидар мекемелеріне өз қызметтерін күрделі сыртқы сигналдарсыз үйлестіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол автоматтандырылған станциялардағы жабдықтарға дәл уақытты қамтамасыз етеді. Теледидар хабар таратушылары сағат желілерін алғашқы пайдаланушылардың бірі болғанымен, бұл жабдық басқа да салаларда көбірек пайдалы болып келеді. Мысалы, Ұлттық Жедел Нөмірлер Қауымдастығы NENA 04 002 директивасын жариялады, ол АҚШ-тың барлық 911 диспетчерлік орталықтары үшін уақытты есептеу стандарттарын ұсынады. Сағат желісін пайдаланатындардың ішінде әуежайлар мен мектептер де бар.

Тарих

1851 жылы Лондонда өткен Ұлы көрме үшін Чарльз Шепард алғашқы сағат желілерінің бірін орнатты. Шепардтың технологиясы кейіннен Корольдік Гринвич обсерваториясына орнатылды, ал қақпасының сыртындағы оның Шепард қақпасы сағатының көшірмесі бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп тұр, ал түпнұсқасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әуе шабуылынан ауыр зақым көрді. А.С. тогының немесе атомдық сағаттардың кеңінен қолжетімді болуынан бұрынғы кезеңде көптеген сағат желілері жоғары дәлдікті маятник сағатын бас сағат ретінде пайдалана отырып орнатылды. Бұл сағаттар биік сағаттарға ұқсас болды, бірақ өте берік механизмге және аз әшекейленген корпусқа ие болды. Механизмге қосылған электрлік контактілер минут сайын, жарты минут сайын және кейде секунд сайын электр импульстарын жасады, олар екі сым арқылы бағынышты сағаттарға жіберілді. Бұл құрылғылар қабырға сағаттары, қызметкерлердің жұмыс уақытын тіркеуге арналған сағаттары, мұнара сағаттары және кейде сағаттың қоңырау шалу механизмдерін қамтуы мүмкін. Кейбір бас сағаттар электр энергиясын өндіруші мекеменің желілік қуатының жиілігін бақылау үшін орнатылды, ал басқалары Ұлыбританияда Гринвич уақыт сигналының дыбыстық белгілерімен синхронды жұмыс істеуге бағдарланды.