Кіріспе
Рендзина (немесе рендсина) – түрлі топырақ жіктеу жүйелерінде, соның ішінде Ұлыбритания мен Германияда, сондай-ақ кейбір ескірген жүйелерде танылған топырақ түрі. Олар гумусқа бай, терең емес топырақтар, көбінесе карбонаттан немесе кейде сульфаттан бай аналық материалдан қалыптасады. Топырақ ресурстарының әлемдік анықтамалық базасында рендзина топырақтары олардың ерекшеліктеріне байланысты лептозольдар, черноземдер, кастаноземдер немесе фаэоземдер ретінде жіктеледі. Биологиялық белсенділік топырақтың беткі қабатында гумустың жиналуына алып келеді, ал оны балшық одан әрі ыдыраудан қорғайды. Сондықтан рендзинаның жоғарғы топырақ горизонтіңде гумустың көп мөлшері кездеседі. Ол сондай-ақ салыстырмалы түрде карбонат немесе гипспен бай болуы мүмкін, бірақ тасты аналық материалға қарағанда әлдеқайда төмен деңгейде. Аналық материалдың прогрессивті ыдырауы және карбонат немесе гипстің жоғалуы ақыр соңында рендзинаны басқа топырақ түріне айналдырады. Бұл процестер карбонатсыз және гипссіз материалдардың ыдырауына қарағанда салыстырмалы түрде жылдам болғандықтан, рендзиналар топырақ дамуының өтпелі кезеңін көрсетеді. Дегенмен, егер топырақтың эрозиядан жоғалуы топырақ даму процесіне қарсы болса, олар ұзақ мерзімге сақталуы мүмкін. Рендзина топырақтарының ерекше аймақтары – карбонатқа бай материалдың беткейлерде кездесетін карст және таулы ландшафттар. Олар әктас ашық жатқан жерлерде, әсіресе қыш тасты жерлерде кең таралған. Мысалы, Уэльстегі рендзиналар қарапайым АС профилін құрайды: қараңғы, қазылмалы беткі топырақ тікелей сынық әктастың үстінде орналасқан.
Rendzina (or rendsina) is a soil type recognized in various soil classification systems, including those of Britain and Germany as well as some obsolete systems. They are humus rich shallow soils that are usually formed from carbonate or occasionally sulfate rich parent material. In the World Reference Base for Soil Resources, rendzina soils would be classified as leptosols, chernozems, kastanozems, or phaeozems, depending on their specific characteristics. At the same time, biological activity leads to an accumulation of humus in the surface soil, which is protected from further decomposition by the clay. The upper soil horizon of a rendzina therefore contains considerable amounts of humus. It can also be relatively carbonate or gypsum rich, although at levels much lower than in the rocky parent material. Progressive breakdown of the parent material and loss of carbonate or gypsum will ultimately convert a rendzina into another soil type. Since these processes occur relatively fast in comparison to weathering of most carbonate and gypsum free materials, rendzinas represent a transitory stage in soil development. However, they can persist over the long term if soil loss by erosion counteracts the soil development process. Typical areas for rendzina soils are in karst and mountain landscapes, where carbonate rich material occurs on slopes. They are common in scarpland, wherever limestone is exposed. The rendzinas in Wales, for example constitute a simple A C profile, a dark calcareous topsoil immediately over shattered limestone.
Қасиеттері мен қолданылуы
Балшық пен гумустың бірлескен әсері қара түс пен кесек құрылымды қалыптастырады. Рендзина топырақтарының әдеттегі pH көрсеткіші 5-тен 8-ге дейін, ал базалық қанығу жоғары болады. Кальций мен магний көп мөлшерде кездеседі, бірақ калийдің мөлшері көбінесе аз болғандықтан, қоректік заттардың теңгерімсіздігі жиі ұшырасады. Рендзина топырақтары көбінесе ауыл шаруашылығына жарамсыз. Олардың беткі қабаты жұқа болғандықтан механикалық өңдеу қиынға түседі, ал топырақтың кішкентай көлемі суды сақтау және жеткізу мүмкіндігін шектейді. Бұған қоса, мұндай топырақтар көбінесе эрозия қаупі жоғары беткейлерде орналасады. Осының салдарынан, осы аймақтарда көптеген жартылай табиғи өсімдіктер кездеседі.