Кіріспе
Чарльз II: The Power and the Passion – 2003 жылы BBC One телеарнасында көрсетілген төрт бөлімді британдық телефильм. Оны BBC, АҚШ-тағы A&E Network телеарнасымен бірлесіп өндірді, ал АҚШ-та сол телеарна оны үлкен қысқартулармен Солтүстік Америкада шығарды. Фильмнің продюсері Кейт Харвуд, режиссері Джо Райт, ал сценарийін Адриан Ходжес жазған, оның бұрынғы жұмыстарының ішінде «Дэвид Копперфилд» және «Жоғалған әлем» бар.
Қысқаша мазмұны
Фильм 1660 жылы таққа отырғызуға дейінгі Карл II-нің өмірін қамтиды. Ол 1649 жылы әкесінің Үш патшалық соғысында жеңіліске ұшырағаннан кейін өлімге кесілуінен қатты жараланған болатын; алайда, фильм 1658 жылы Антверпендегі кедейліктегі жер аударылуынан басталады. Фильмде оның сарайы мен Парламентпен болған қақтығыстарына басымдық беріледі – бұл негізінен оның әкесі Карл I мен Халық палатасы арасындағы Азамат соғысына әкелген мәселелер, кім оның орнын басатыны және оның отбасымен, сүйікті әйелдерімен және заңды емес ұлы Джеймс, Монмут герцогымен қарым-қатынастары. Фильм Карлдың жалқаулығы мен бекерлік ойын-сауығын көрсетеді, саяси мәселелерді канцлері сэр Эдвард Хайдқа жүктеседі, бірақ Хайдтың оған әкедей қарауынан көңілі көбейеді. Хайдты қызметтен босатып, ол билікті өзіне алады, егер заңды балалары болмаса, оның інісінің мұрагер болуын қалайды (Жеймстің католицизміне қарсылық танылса да) және Корольдік билікке Парламенттің қарсылығына жол бермейді. Бұл туынды 2004 жылы «Үздік драмалық сериал» номинациясы бойынша Британ академиясының телеарналық сыйлығын жеңіп алды. Композитор Роб Лейн 32-ші Халықаралық Эмми сыйлығында «Мини-сериал, фильм немесе арнайы туынды үшін үздік музыкалық композиция (драмалық қосымша музыка)» номинациясын алды.
АҚШ және Ұлыбритания нұсқалары арасындағы айырмашылықтардың жиынтығы
Ол АҚШ-та "Соңғы патша: король Карл II-нің күші мен құмарлығы" деген атпен көрсетілді. Бірақ бұл нұсқаға көптеген түзетулер енгізілді. Британдық нұсқасы төрт бөлімнен тұрады. Америкалық көрсету үшін бір сағаттан астам материал қиылып, екі 90 минуттық (рекламалармен, 2 сағаттық) бөлімге бөлінді. Монтажшылар көбінесе сценарийдің сабақтастығы мен логикалық байланысына мән бермеді. Егер басқаша көрсетілмесе, алынып тасталған материалдар Америкада көрсетілген және DVD нұсқасындағы нұсқаға қатысты. Көптеген мәліметтер жойылды, соның ішінде Довер келісімінің толық мәліметтері, онда Карл өзінің туысы Людовик XIV-ке үлкен ақшаға католицизмге өтуге уәде берген құпия шарт болды. Людовик сондай-ақ, Карлға қажет болған жағдайда алты мың француз әскерін жіберуге уәде берді. Америкалық нұсқада Карлдың Джордж Вильерс, Букингем герцогымен (Руперт Грейвс ойнады) келісімнің құпия ережелері туралы айла-шарғысы да көрсетілмеген. Сондықтан, Бэкингемнің Чарльздың ағасы Джеймстің (кейіннен Джеймс II, Чарли Крид Майлз ойнады) таққа мұрагер болуына қарсылығы сатқындық сезімінен емес, қызғаныш пен ашудан туындағандай көрінеді. Джеймстің 1661 жылы Чарльз тағайындаған сэр Эдвард Хайдтың қызы Эннге үйленуі де американдық нұсқада түсіндірілмеген. Табита Уэйди ойнаған Анна тек екі сахнада пайда болады: Чарльз Екатерина Брагансамен кездескенде және кейін Леди Кастлемейнемен сөйлескенде, патшайым Тунбридж Веллсте "су емдері" қабылдады, онда көптеген ақсүйек және бай әйелдер бедеулікке ем іздеуге келді. Джеймс пен Чарльз Джеймстің Аннадан ажырасуы туралы талқылаған көрініс те алынып тасталды, бұл тарихты білмейтін көрермендерді одан әрі шатастырады. "Минетт" (Чарльздің қарындасы Генриетта Анна) мен Луиза де Керуалльдің Людовик XIV-пен (оларды Анна Мари Дафф, Перкинс Тьерри және Мелани Тьерри ойнады) арасындағы әңгімелері британдық нұсқада ағылшын тіліндегі субтитрлермен француз тілінде. Америкалық нұсқада Минетт пен Луи арасындағы әңгіме ғана, онда Людовик Минеттен Чарльзға өзінің елшісі ретінде әрекет етуін сұрайды, ағылшын тілінде (мүмкін, американдық көрермендер субтитрлерді ұнатпайды деп есептегендіктен). Тағы бір алынып тасталған көріністе "Минетттің" күйеуі, Орлеан герцогы, "Монсье" (патшаның үлкен ағасы үшін дәстүрлі атау), әдепсіз гомосексуалист, оны қорлағаннан кейін ұрып-соғып, зорлайды. Жалпы алғанда, A&E жасаған монтаж Карл II-нің тұлғасы мен саяси маневрлерінің суретін бұрмалайды, ал Британияда көрсетілген нұсқа Карл II-нің "адалдықсыздығын" (Вилл мен Ариэль Дюрант айтқандай) толық көрсетеді және қажет болғанда адал қызметкерлерін құрбан етуге дайындығын көрсетеді. Шындығында, американдық нұсқада сабақтастық пен сюжеттік логикалық байланысқа мән берілмей кесулер жасалған сияқты. Америкалық нұсқа Карлді Англияның соңғы "абсолюттік" монархы ретінде көрсетеді. Бұл тарихи шындыққа сәйкес келмейді (Дюрант пен Фрейзерді қараңыз). Шын мәнінде, Карл өзінің тәуелсіздігін Парламенттен соңғы жылдары француз ақшасын алу арқылы сақтады. Ол ағасының таққа отыруын патшалық бұйрық арқылы емес, Парламенттік маневрлер арқылы қамтамасыз етті, өйткені ел 1640 жылдардағы Бірінші және Екінші ағылшын азаматтық соғыстарынан кейін тағы бір азаматтық соғысқа баруға құштар емес еді. BBC-нің толық нұсқасы Карлдың өмірінің тарихын және Парламенттегі қарсыластарына жеткен (уақытша) жеңісін толығырақ және логикалық түрде көрсетеді. Қысқа уақытқа жалаңаш көріністері бар үш көрініс те алынып тасталды. АҚШ және Канадада DVD-де қол жетімді жалғыз нұсқа A&E телеарнасында көрсетілген нұсқа. Британдық DVD-де BBC нұсқасы толық сақталған. Техникалық себептерге байланысты, ең маңызды кедергі екі елде қолданылатын әртүрлі теледидар форматтары, PAL және NTSC болды; сонымен қатар (жаңсақ "көшірмеден қорғау" шаралары туралы толық мәліметтерді DVD мақаласынан қараңыз), британдық нұсқаны американдық DVD ойнатқыштардың көпшілігімен көру қиын. Жоғарыда аталған теледидар форматтарының айырмашылығы АҚШ және Канада теледидарларында британдық нұсқаның VHS көшірмесін көруді де қиындатады.
Тарихи ақиқат
Өндіруші топ пен жазушы осы нұсқаны тарихқа мүмкіндігінше жақын етуге тырысты. Сценарийге Антония Фрейзердің 1979 жылы жарық көрген Карл II өмірбаянының күшті әсері байқалады. "Карл II-ні жасау" еңбегінде Руфус Севелл Фрейзердің кітабын соңғы Стюарт патшасын сомдау үшін нұсқаулық ретінде пайдаланғанын айтады. Сценарийде кейбір фактілер өзгертілген немесе жойылған. Сценарийде Джордж Виллиерс, Букингем герцогының мәлімдемесінде, оның және Чарльздың әкесінің роялистердің ісі үшін күресте қаза тапқаны айтылады. Шындығында, Джордж Виллиерс, 1-ші Букингем герцогы, 1628 жылы Джон Фелтон есімді наразы, мүмкін ақыл-есі салмағынан ауытқыған, теңіз офицерінің қолынан қаза тапты. Англияға келгенге дейін, парламенттің шақыруымен таққа отыру үшін, Карл II "парламент бостандық бергендерден басқа барлық [душпандарына] кешірім беремін" деп уәде берді. Ұзақ пікірталас соңында парламент Карл I-нің барлық жауларын кешіруге шешім қабылдады, бірақ оның өлім жазасына қол қойғандарды есептен шығарды. Сериалда Карл әкесінің кейбір "өлтірушілерін" (нақтырақ айтқанда 15 адамды) қатаң жазалаудан кейін кешіреді. Бірақ өлім жазасына кесілмеген он үш адамға кешірім берілмеді, олар өмір бойына түрмеге жабылды. Бір көріністе, тек британдық нұсқада көрсетілген, Чарльз бір қағазды отқа лақтырады, бұл оның Люси Уолтермен жасасқан неке шарты екенін көрсетеді. Чарльздың Люси Уолтерге үйленгені туралы тарихшылар арасында пікір қақтығысы бар. Жоғарыда Карл өзінің досы және кеңесшісі Букингем герцогын Довер шартының құпия ережелерінен хабарсыз қалдырды. Кейін Букингем Парижге Людовик XIV-пен жалған келісімге қол қоюға жіберілді. Бұл шағын серияда мүлдем көрсетілмеген. Бір көріністе Чарльз өзінің сүйіктісі Леди Кастлемейнді Уайтхолл сарайындағы пәтерінде көреді, ол сол кезде жас Джон Черчилльмен, болашақ Марлборо герцогымен бірге жатыр. Ол Англияның ең танымал әскери қолбасшыларының біріне айналып, Испания мұрагерлік соғысында маңызды рөл атқарды. Патша мен Черчилль арасында қысқа сөйлесу өтеді. Шындығында, леди Кастлемейн өзінің басқа үйінде болды, ал Черчилль корольмен жағдайды болдырмау үшін терезеден секіріп кетті. Сэр Эдвард Хайд шағын серияда 1661 жылы король оны Кларендон графы етіп тағайындағанына қарамастан, осылай аталады. Осылайша ол сол кезден бастап тарихшылар оны Кларендон деп атайды. Сол сияқты, Энтони Эшли Купер, лорд Эшли, Шафтсбери графы деп аталады, бірақ ол 1674 жылға дейін осы атақты алған жоқ. Бұл екі есім де сол дәуірмен таныс емес көрермендерді шатастырмау үшін үнемі қолданылған. Сценарийде кейбір кемшіліктер де бар. Шағын серия Карл I-нің өлімінен басталады, бұл Карл II-нің түсінде көрінеді, бірақ соңғысының оқиғасының нақты бастамасы 1658 жылы Антверпендегі жер аударуынан басталады. Шындығында, бұл Карлдың 15 жылдық жер аударуының соңғы жері болды, оның ішінде Сцилли аралдары, Джерси аралы, Франция және қысқа ғана уақытқа Шотландия да кірді. Бұл саяхаттар туралы жалғыз сілтеме Чарльз бен Букингем герцогының татуласу көрінісінде айтылады, онда Чарльз Букингемнің "Олар өздерін кінәлі сезінгенде [Парламент] не істейтінін көру керемет" деген сөзіне жауап ретінде: "Олар ақша маған соңғы жиырма жылды ұмытуға көмектеседі деп ойлайды. Бірақ менің жақсы есте сақтау қабілетім бар екенін білетін болады". Карл өзінің жүрегі жақын туысы Вильгельмге "оның екі әпкесі де" қайтыс болғанын айтады. Карлдың үш әпкесі болды: Мэри, Елизавета және "Минет" (Генриетта Анна). 1660 жылы Вильгельм Оранскийдің анасы Мэри қайтыс болды. Елизавета парламенттіктер тұтқындаған кезде қайтыс болды (Қоңырбастарды қараңыз), бірақ ол ешбір нұсқада есімдері аталмайды.
Актерлік құрам
Руфус Сеуэлл – Король Карл II
Руперт Грейвс – Джордж Вильерс, герцог Букингемский
Хелен МакКрори – Барбара Вильерс, графиня Кастелмен
Кристиан Коулсон – Джеймс, герцог Монмутский
Иэн МакДиармид – Сэр Эдвард Хайд
Ширли Хендерсон – Катерина Браганза
Мартин Фримен – Лорд Шафтсбери
Чарли Крид-Майлз – Джеймс, герцог Йоркский
Анна-Мари Дафф – Минетта (Генриетта Анна Английская)
Шон Дингволл – Граф Данби
Эмма Пирсон – Нелл Гвинн
Дэвид Брэдли – Сэр Эдмунд Берри Годфри
Диана Ригг – Королева Генриетта Мария
Алиса Паттен – Леди Фрэнсис Стюарт
Гарри Купер – Генерал Монк
Тьерри Перкинс-Льоте – Король Людовик XIV
Сириль Тувенин – Месье
Мартин Тернер – Карл I
Ник Багналл – Хопкинс
Шон Биггерстафф – Генри, герцог Глостерский
Предраг Бьелац – Португальский придворный (как Педжа Бьелац)
Витезслав Бухнер – Жертва №3
Сара Камерон – Юная девушка
Брайан Каспе – Доктор №2
Роберт Ист – Граф Арлингтон
Миня Филипович – Анна Браганза
Зузана Ходкова – Фрейлина королевы Генриетты Марии
Дориан Лаф – Клиффорд
Эдди Марсан – Титус Оутс
Кертис Мэтью – Жертва №2
Райан Нельсон – Юный Монмут
Ян Немесовски – Жертва №1
Майкл Побер – Наставник
Ричард Роулендс – Сэр Роджер Палмер
Джоэл Сугерман – Слуга из Антверпена
Йохум тен Хааф – Вильгельм Оранский
Мелани Тьерри – Луиза де Керуаль
Саймон Тревес – Член парламента
Питер Уайт – Герцог Ормондский
Эндрю Вудалл – Граф Эссекс
Саймон Вудс – Капитан Черчилль
Джеймс Грин – Лорд Стаффорд
Пип Торренс – Чарльз Харт
Rupert Graves George Villiers, Duke of Buckingham
Helen McCrory Barbara Villiers, Countess of Castlemaine
Christian Coulson James, Duke of Monmouth
Ian McDiarmid Sir Edward Hyde
Shirley Henderson Catherine of Braganza
Martin Freeman Lord Shaftesbury
Charlie Creed Miles James, Duke of York
Anne Marie Duff Minette (Henrietta Anne of England)
Shaun Dingwall The Earl of Danby
Emma Pierson Nell Gwynn
David Bradley Sir Edmund Berry Godfrey
Diana Rigg Queen Henrietta Maria
Alice Patten Lady Frances Stewart
Garry Cooper General Monck
Thierry Perkins Lyautey King Louis XIV
Cyrille Thouvenin Monsieur
Martin Turner Charles I
Nick Bagnall Hopkins
Sean Biggerstaff Henry, Duke of Gloucester
Predrag Bjelac Portuguese Courtier (as Pedja Bjelac)
Vitezslav Bouchner Victim #3
Sarah Cameron Young girl
Brian Caspe Doctor #2
Robert East The Earl of Arlington
Minja Filipovic Anne of Braganza
Zuzana Hodkova Lady in Waiting to Queen Henrietta Maria
Dorian Lough Clifford
Eddie Marsan Titus Oates
Curtis Mathew Victim #2
Ryan Nelson Young Monmouth
Jan Nemesovsky Victim #1
Michael Pober Tutor
Richard Rowlands Sir Roger Palmer
Joel Sugerman Antwerp servant
Jochum ten Haaf William of Orange
Mélanie Thierry Louise de Kéroualle
Simon Treves M. P.
Peter Wight The Duke of Ormonde
Andrew Woodall The Earl of Essex
Simon Woods Captain Churchill
James Greene Lord Stafford
Pip Torrens Charles Hart