Кіріспе
Жел ұстағыш, жел мұнарасы немесе жел шашағы – Ираннан (Персия) шыққан, ғимараттарда көлденең желдету және пассивті салқындату үшін қолданылатын дәстүрлі сәулет элементі. Жел ұстағыштардың түрлері жергілікті бағытты желдің бір, екі немесе көп бағытты болуына, биіктікке байланысты өзгеруіне, тәуліктік температуралық циклға, ылғалдылыққа және қанша тозаңды сыртқа тастау қажеттігіне қарай әртүрлі болады. Жел ұстағыштар жергілікті ауа райы мен микроклимат жағдайларына тәуелді, сондықтан барлық техникалар барлық жерде тиімді болмайды; жобалау кезінде жергілікті факторларды ескеру қажет. Жел ұстағыштардың пішіні, биіктігі, көлденең қимасы, ішкі бөлімдері мен сүзгілері айқын ерекшеленеді. Жоғарыдағы ауа көбінесе аз тозаңды болады (мысалы, Tesla клапанына қараңыз). Жел ұстағыштармен бірге салқындату және желдету үшін басқа да элементтер жиі қолданылады: аулалар, күмбездер, қабырғалар және фонтандар, жалпы желдету және жылуды басқару стратегиясының бөлігі ретінде.
A windcatcher, wind tower, or wind scoop ([[:fa:بادگیر) is a traditional architectural element, originated in Iran (Persia), used to create cross ventilation and passive cooling in buildings. Windcatchers come in various designs, depending on whether local prevailing winds are unidirectional, bidirectional, or multidirectional, on how they change with altitude, on the daily temperature cycle, on humidity, and on how much dust needs to be removed. Windcatchers rely on local weather and microclimate conditions, and not all techniques will work everywhere; local factors must be taken into account in design. Windcatchers vary dramatically in shape, including height, cross sectional area, and internal sub divisions and filters.). Higher air is also usually less dusty. (for an extreme example, see Tesla valve). Other elements are often used in combination with the windcatchers to cool and ventilate: courtyards, domes, walls, and fountains, for instance, as integral parts of an overall ventilation and heat management strategy.
Түнгі уақыттағы суды шаю (салқын ауа)
Күндізгі температура циклі түнгі ауаның күндізгі ауадан суық екенін білдіреді; құрғақ климатта, одан да суық. Бұл айтарлықтай итеру күшін тудырады. Ғимараттар түнде автоматты түрде желдетуді арттыру үшін жобалануы мүмкін. Ыстық климаттағы аулалар түнде суық ауамен толады. Осы суық ауа ауладан жақын орналасқан бөлмелерге ағып түседі. Ауладағы ауа тұрақты қабаттасады, ыстық ауа суық ауаның үстінде, араласпай қалады. (Осы тереңдік көптеген жер асты жылу сорғыларында қолданылады, қарапайым адамдар оны көбінесе "геотермальдық жылу сорғылары" деп атайды). Топырақтың жылулық инерциясы күндізгі және тіпті жылдық температура өзгерістерін теңестіреді. Құрғақ климатта күндізгі температураның өзгеруі өте күрт болуы мүмкін, шөлдегі температура түнде жиі нөлден төмен түседі. Тіпті қалың қабырғалардың жылулық инерциясы да ғимаратты түнде жылы, күндіз салқын ұстайды; ыстық құрғақ климатта жоғары жылу сыйымдылығы бар қалың қабырғалар (саз кірпіш, тас, кірпіш) көп кездеседі (бірақ қазіргі кезде жылу беруге қарсы кедергісі жоғары жұқа қабырғалар да қолданылады). және климаттың өзгеруіне бейімделу үшін, себебі олар жылы климатта салқындатуға көмектеседі. Жел ұстағыштар үй ішіндегі температураны сыртқы температурадан төмендетеді. Терезелі жел ұстағыш ғимараттың жалпы энергия тұтынуын 23,3%-ға азайта алады.
Америка
[[Файл:Кенсингтон Овал медиа орталығы.jpg|thumb|Барбадос аралындағы Кенсингтон Овал крикет алаңында да өте кең алюминий жел жинағыш қолданылады, ол температураны реттеу үшін қосымша механикалық құрылғыларсыз жұмыс істейді.