Кіріспе

Ангальт-Кётен – Аскания әулеті билеген Киелі Рим империясының княздігі. Ол 1396 жылы Ангальт-Зербст княздігі Ангальт-Дессау мен Ангальт-Кётен арасында бөлінген кезде құрылған. Бірінші құрылу 1562 жылға дейін сақталды, содан кейін Ангальт-Зербст князі Иоахим Эрнест оны қайта біріктірілген Ангальт княздігіне қосты. Ангальт-Кётен 1603 жылы Ангальт тағы бір бөлінген кезде екінші рет құрылды. 1806 жылы Ангальт-Кётен герцогтік дәрежеге көтерілді. 1847 жылдың 23 қарашасында герцог Генрих қайтыс болғаннан кейін Ангальт-Кётен әулетінің желісі тоқтатылып, 1853 жылдың 22 мамырындағы патент бойынша оның жерлері Ангальт-Дессауға қосылды. Бүгінде Ангальт-Кётен көбінесе Иоганн Себастьян Бахтың Ангальт-Кётен князі Леопольд қызметінде болған ұзақ жылдарға созылған тұрақты орны ретінде еске түсіріледі.

Тарих

Ангальт княздігі 1212 жылы алғашқы билеушісі Генрих I, саксондық герцог Бернхард III-тің ұлы тұсында құрылды. Харцгеродеге жақын орналасқан Аскан әулетінің атамекені – Ангальт қамалының атымен аталған княздық, өмір сүрген ғасырлар бойында бірнеше рет бөлінген. Генрих 1252 жылы қайтыс болғаннан кейін, ұлдары мұраларын бөлісті, ал кіші ұлы, князь Зигфрид I Анхальт-Зербст аумағын, оның ішінде Денсау және Кётенді алды.

Алғашқы жаратылыс

Ангальт-Кётен княздігі 1396 жылы құрылды, осы кезде Ангальт-Зербст князы Иоанн II-нің екі тірі қалған ұлы мұрасын бөлісіп алды, ал кіші ұлы, князь Альберт IV Кётенде орналасты. 1405 жылы ағасы, Ангальт-Дессау князі Зигмунд I қайтыс болғаннан кейін Альберт Зигмундтың кәмелетке толмаған ұлдарына регент болып қызмет етті. Ол 1423 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлдары Адольф I және Вальдемар V басқарды. Вальдемар 1436 жылы қайтыс болды, ал Адольф ұзақ уақыт бойы Ангальт-Дессау князі Георг I-мен дауласты, соңында 1471 жылы екеуі де мұрагерлік шартына қол қойды, оған сәйкес Георг княздықтың жартысын басқаруға ие болды және Кётеннің лорды ретінде билеуші болды. 1473 жылы Адольфтің кіші інісі Альберт VI таққа отырғанда, ол Ангальт-Кётенді Георгтың ұлдары Вальдемар VI және Георг II-мен бөлісуге мәжбүр болды. Георг II көп ұзамай Бранденбург курфюрсті Альбрехт Ахиллдің қызметіне кірген, ал Вальдемар Хоймнің кепілдікке берілген жерін қайтарып алып, өзінің иелігіне Бургсшайденгенді қосты. Альберт VI 1475 жылы қайтыс болды, оның орнын жалғыз ұлы Филипп басқарды, ал оның туыстары Магнус және Адольф II, Адольф I-нің ұлдары, бірге билеушілер болды. Филипп 1500 жылы қайтыс болды, ал оның туыстары 1508 жылы Вальдемардың ұлы және мұрагері Вольфгангтың пайдасына ресми түрде құр қолдады, ол сол кезде Ангальт-Кётеннің жалғыз билеушісі болды. Князь Вольфганг 1521 жылы Аугсбургта Мартин Лютермен кездесіп, өзінің иеліктерінде протестанттық реформаны жүзеге асырды; Саксондық сайлаушы Фредерик Зергерден кейін Киелі Рим империясының протестанттық реформаны енгізген екінші князі. Ол сондай-ақ Габсбург императоры Карл V-тің саясатына қарсы Торгау протестанттық лигасының және Шмалькальдия лигасының жетекші мүшесі болды. Уақытша тыйым салынған оның иеліктері 1552 жылғы Пассау бейбіт шартымен қайта орнатылды. Мұрагерлері болмаған Вольфганг 1562 жылы Ангальт-Кётенді өзінің туыстары Йоахим Эрнест пен Бернхард VII-ге Ангальт-Зербстен қалдырды. Бернхардтың 1570 жылы қайтыс болуымен Ангальт аймақтары Йоахим Эрнесттің басшылығымен біріктірілді.

Екінші жарату

1586 жылы Жоахим Эрнест қайтыс болды, ал оның ұлдары бірінші кезекте бірлесіп билік жүргізді. Бірақ 1603 жылы тірі қалған бес бауыр мұраларын қайта бөлісті, соның нәтижесінде Ангальт-Кётен княздығы Людовик I үшін қайта құрылды. Бөліс 1606 жылға дейін аяқталды, ал Людовиктің үлкен ағасы, Ангальт-Дессау князі Иоанн Георг I, барлық Ангальт княздықтарының ресми басшысы болып қала берді. Людовик қабілетті басшы болды; 1617 жылы ол «Жеміс-жидектер қоғамын» құрды және оның алғашқы президенті болды, Вольфганг Раткемен білім беру реформаларын жүзеге асыру үшін жұмыс істеді және Кётен сарайын қайта жаңартуға тапсырыс берді. 1650 жылы қайтыс болғанда, оның ұлы және мұрагері Вильгельм Людовик әлі кәмелетке толмаған еді, сондықтан Ангальт-Плёцкау князі Август және 1653 жылдан бастап оның ұлдары Лебрехт пен Эммануэль регенттік қызметін атқарды. Вильгельм Людовиктің Елизавета Шарлоттамен некесі баласыз болғандықтан, 1665 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын Лебрехт пен Эммануэль иеленді. 1671 жылдан бастап Эммануэльдің ұлы Эммануэль Лебрехт Ангальт-Кётенді жеке биледі, бастапқыда анасы, ханшайым Анна Элеонора мен Ангальт-Дессау князі Иоанн Георг II-нің қамқорлығында. Ол 1692 жылы билікті өз қолына алды және 1694 жылы император Леопольд I-нің рейншграфині титулын алған Гизела Агнес Ратпен (Gisela Agnes of Rath) морганаттық некеге тұрды. 1704 жылы Эммануэль Лебрехт қайтыс болғаннан кейін, оның орнын екінші, бірақ тірі қалған үлкен ұлы Леопольд иеленді. Әкесінің өлімінен кейін анасы Гизела Агнес, Пруссия королі Фридрих I-нің қадағалауымен регенттік қызметін атқарды. Леопольд 1715 жылы кәмелетке жетті; ол өнерді ынталы түрде қолдады, Кётен сарайының оркестрін құрды және 1717 жылы Иоганн Себастьян Бахты капельмейстер ретінде жұмысқа алды. Бах 1723 жылға дейін Кётенде тұрды, онда скрипкашы Кристиан Фердинанд Абельмен жұмыс істеді және 1721 жылы оның екінші әйелі болған әнші Анна Магдалена Вилькемен танысты. Князь Леопольд 1728 жылы 33 жасында қайтыс болды; ол ұлдары болмағандықтан, оның княздығы ағасы Август Луиге тиді. 1755 жылы қайтыс болғаннан кейін, князь Август Луидің орнын оның екінші ұлы Карл Георг Леберехт иеленді. Жеті жылдық соғыс кезінде Карл Георг өзінің княздығына тигізілетін зиянды азайтуға тырысты; 1751 жылы ол Пруссия армиясына қосылды және 1789 жылы Габсбург Императорлық армиясында генерал болды; одан кейін ол Белградты қоршауда қаза тапты. Оның орнын ұлы Август Кристиан иеленді, ол 1793 жылы жойылған Ангальт-Зербст княздығының бір бөлігін алды және 1806 жылы Наполеон оны герцог (Herzog) дәрежесіне көтерді. 1807 жылы Ангальт-Кётен Рейн Германия Конфедерациясының мүшесі болды. Князь Август Кристиан 1812 жылы қайтыс болды, ал герцогтық атақ оның кіші немере інісі Людовик Август Карл Фредерик Эмильге тиді, ол князь Людовиктің ұлы, өзі князь Август Луидің кіші інісі. Ангальт-Дессау герцогы Леопольд III регенттік қызметін атқарды, бірақ Людовик Август 1818 жылы 16 жасында мұрагерлерін қалдырмай қайтыс болды.

Анхальт-Кётен-Плес

1765 жылы князь Август Луидің кіші ұлы Фредерик Эрдман аналық ағасы, Промниц графы Джон Эрдманнан бұрынғы Плесс герцогтығындағы Силезия жерін алды. Осыдан бастап ол өзін Ангальт-Кётен-Плесс князі деп атады. 1797 жылы оның ұлы Фредерик Фердинанд княздік атаны мұра етті. 1818 жылы Ангальт-Кётен герцогы Людовик Августың ерте қайтыс болуынан кейін Фредерик Фердинанд Ангальт-Кётен герцогтік атағын мұралады. Ол содан кейін Плесс жерін кіші інісі Генриге берді. 1830 жылы Фредерик Фердинанд қайтыс болғаннан кейін Генрих Ангальт-Кётен герцогы болды. Ол Плесс жерін ең кіші ағасы Луиге қалдырды, ол 1841 жылы қайтыс болды. Генрихтің 1847 жылы қайтыс болуымен Ангальт-Кётен әулеті тоқтатылып, барлық жерлер Ангальт-Дессау герцогы Леопольд IV-ке өтті.