Кіріспе

Интернет-кеудегерлік, кибер-кеудегерлік, электрондық тілеу немесе интернеттік қаңғырлық – бұл дәстүрлі қаңғырлықтың онлайн түрі, онда бейтаныс адамдардан тамақ және баспана сияқты негізгі қажеттіліктерді өтеу үшін ақша сұралады. Интернетте бейтаныс адамдарға қаңғыр сұрау, көшедегі қаңғырлықтан өзгешелігі – оны салыстырмалы түрде анонимді түрде жасауға болады, соның арқасында қоғамда қаңғыр сұрауға байланысты ұят пен ар-ұят сезімі жойылады немесе азаяды. Интернеттік қаңғырлық әлеуметтік желілердегі таныстар арасында да жиі кездеседі, мысалы, достар мен туыстардан оқу ақысын төлеу үшін қаржылық көмек сұрау. Қаржы жинау сайты – бұл қаржы немесе көмек сұраған жеке өтініш жасайтын кибер-кеудегерлік алаңы.

Тарих

Интернет пайда болған алғашқы күндері, кибер-тілеу (кибер-байырлау) жергілікті хабарландыру тақталары жүйесінде (BBS) көмек сұраған жеке жарнамалар түрінде көрінді. Жеке веб-сайттар танымал бола бастаған сайын, адамдар веб-сайт авторлары арқылы қол жетімді мүмкіндіктерді пайдалана отырып, өз қажеттіліктерін жарнамалай бастады. Көптеген интернет-провайдерлер (ISP) Интернетке негізгі қоңырау арқылы қосылу қызметімен бірге тегін бас парақша ұсынды. Көптеген адамдар үшін бұл өздерінің жеке тәжірибелерімен және қажеттіліктерімен бөлісу үшін арзан веб-сайт құру мүмкіндігі болды. Коммерциялық емес ұйымдар өздерінің қаржы жинау жұмыстарын қағаз поштадан (пошта арқылы) Дүниежүзілік Желіге көшіре бастаған кезде, жеке адамдар көптеген бірдей Интернет әдістерін қолдана отырып, жеке "қаржы жинаудың" неғұрлым күрделі түрлерін жасай бастады. 1990 жылдардың аяғында, Интернет жетілдіріле түскен сайын, кез келген адамға HTML немесе басқа веб-жазу жүйелерін білусіз тартымды веб-сайт жасауға мүмкіндік беретін ресурстар пайда болды. Бұл тегін және арзан веб-хостинг қызметтері Интернетте тұрақты болып қала береді, бұл интернет-тілеу веб-сайтына қол жеткізуді, құруды және жарнамалауды жеңілдетеді. Интернет арқылы тілеу 2002 жылдың маусым айында Карин Боснак SaveKaryn.com сайтының құрылуынан кейін танымалдық пен қарқын алды. Ол өзінің дизайнерлік киім мен Starbucks кофесіне деген құштарлығына байланысты несие картасының қарызын төлеуге көмектесу үшін интернет арқылы көмектесуге тырысты. Боснак үшін бұл нәтижелер дәстүрлі БАҚ-тың назарына, танымал теледидар бағдарламаларында және кітапқа жол ашты. Оның сайты Интернетке кеңінен тараған алғашқы тілеу сайты болды және ол көптеген адамдарға үлгі болды. 2009 жылдың қазан айында "Бостон глобусы" газетінде дүниежүзі бойынша жаңа үрдіс болып табылатын "кибер-тілеу" туралы мақала жарық көрді.

Интернеттегі қайыр сұрату сайттары

Интернетте жүздеген тілеу сайттары болғандықтан, веб-тілеушілер өз веб-сайттарының домендік атауын тіркеп, иеленуі қалыпты жағдайға айналды. GoFundMe сияқты тегін немесе арзан хостинг қызметтерін және арнайы сайттарды пайдалана отырып, интернеттегі тілеу сайттары көпшіліктен түрлі қажеттіліктерге көмек сұрайды, оның ішінде емдеуге арналған операциялар, қатерлі ісікпен күрес, жаңа көлік, жеке баспанасыздықтан сақтану және медициналық төлемдерді жабу сияқты мәселелер. Өз қажеттіліктерін тікелей немесе жанама түрде көрсететін аттары бар сайттар, адамдардың әртүрлі қажеттіліктері мен жағдайларына көмек сұрайды, олар терең жеке мәселелерден бастап, өте күлкілі жағдайларға дейін жетеді. Бұл кейде "кродфандинг" деп аталса да, жаназа шығындарын жабуға көмек сұрау соңғы кезде көбейіп келеді. Көптеген "мақсаттық сайттар" басылатын гиперсілтемелер арқылы қаржылай көмектерді қабылдайды. PayPal және Amazon.com Honor жүйесі сияқты интернет-қызметтер несиелік карталар мен төлемдерді қабылдауға арзан немесе тегін қызметтер ұсынады, бұл кибер-тілеушілерге өз сайттарынан тікелей қайырымдалық жинауды жеңілдетеді. Интернеттегі тілеу сайттарының көпшілігі жеке тұлғаның назар аудару және көмек алу ниетінің нәтижесі болып көрінеді. Алайда, "Мега" тілеу сайттарында жаңа үрдіс пайда болып келеді, олар болашақ интернет-тілеушілерге сайтты жобалау, хостинг және жарнамалау мәселелері бойынша көмек ұсынады. Интернеттегі тілеу сайттары аумақ және қолжетімділік тұрғысынан дәстүрлі офлайн тілеушілер сияқты уақытша болып табылады. Көптеген интернеттегі тілеу сайттары ұзақ өмір сүрмейді.