Кіріспе
1923 жылғы грек-итальян әскери дағдарысы
Корфу оқиғасы (κατάληψη της Κέρκυρας, ) – 1923 жылы Грекия мен Италия арасындағы дипломатиялық және әскери дағдарыс. Ол Албания мен Грекия арасындағы шекаралық дауды реттеу үшін келген итальяндық генерал Энрико Теллини және оның штабының тағы екі офицері грек территориясында қанымен өлтірілгеннен кейін басталды. Жауап ретінде Бенито Муссолини Грекияға ультиматум қойды, және ол толығымен қабылданбаған соң Корфуды бомбалау және басып алу үшін әскер жіберді. Муссолини Ұлттар Лигасына бағынбай, дағдарысқа араласса Италия кететінін мәлімдеді, ал Елшілер кеңесі кейін Италияның пайдасына келісім жасады. Бұл Лиганың ірі державалармен шешім қабылдаудағы әлсіздігін көрсетті.
Корфуды бомбалау және басып алу
1923 жылғы 31 тамызда Италия әскери-теңіз күштерінің эскадрильясы Грекияның Корфу аралын бомбалады және 5000 сарбазды құрлыққа түсірді. Италиялық артиллерия атысы қаланың Ескі бекінісіне – ол ұзақ уақыттан бері демилитаризацияланған және Кіші Азиядан келген босқындарға пана берген, сондай-ақ босқындарға да баспана болған Жаңа бекіністегі қалалық полиция мектебіне шоғырланды. Атыс шамамен 30 минутқа созылды. Бомбалау салдарынан 16 азамат қаза тауып, 30 адам жарақат алды, ал екі адамның мүшелері ампутацияланды. Корфу префекті Петрос Еврипаиос, грек офицерлері мен шенеуніктері итальяндықтар тарапынан тұтқындалып, итальяндық әскери кемеде қамауға алынды. 150 адамнан тұратын грек гарнизоны.
The Corfu's prefect, Petros Evripaios, Greek officers and officials were arrested by the Italians and detained aboard an Italian warship. The Greek garrison of 150 men
Following the landing, the Italian officers feared British citizens may have been wounded or killed, and were relieved to discover that there were no British subjects among the victims. However, the residence of the British officer in charge of the police training school was looted by Italian soldiers. Mussolini in a speech denounced the Greek government for not understanding that "Corfu had been Venetian for four hundred years", before becoming part of Greece in 1864. Throughout the crisis, Mussolini kept stating that Corfu had been ruled by Venice in a manner that suggested he viewed Corfu as rightfully part of Italy rather than Greece under the grounds that Italy was the heir to the Most Serene Republic of Venice. At the time, Italy was engaging in negotiations with Britain for the cession of Jubaland in East Africa and Jarabub in North Africa to the Italian empire. From the viewpoint of the Palazzo Chigi, the success of these negotiations hinged in part on presenting Italy as a responsible partner to Britain, which was threatened by Mussolini's rash behavior such as the occupation of Corfu.
Құрлыққа қонғаннан кейін итальяндық офицерлер британдық азаматтардың жараланғаны немесе қаза болғаны мүмкін деген қорқынышқа бөленді және құрбандардың арасында британдық азаматтар жоқ екенін білгенде тыныс алды. Алайда, полиция оқу мектебінің жетекші британдық офицерінің резиденциясы итальяндық сарбаздар тарапынан тоналанды. Муссолини сөйлеген сөзінде грек үкіметін "Корфудың 1864 жылы Грекияның құрамына кіргенге дейін 400 жыл бойы Венецияның бір бөлігі болғанын" түсінбегендігі үшін айыптады. Дағдарыс кезінде Муссолини Корфу Венецияның билігінде болғанын қайта-қайта айтты, бұл Корфуды Грекияның емес, Италияның құрамындағы заңды территория деп қарастыратынын көрсетті, себебі Италия Венеция Республикасының мұрагері саналады. Осы уақытта Италия Ұлыбританиямен Шығыс Африкадағы Джубаланд және Солтүстік Африкадағы Джарабубты Италия империясына беру туралы келіссөздер жүргізіп жатты. Палаццо Чиги тарапынан қарағанда, бұл келіссөздердің сәттілігі Италияны Корфуны басып алу сияқты Муссолинидің асығыс әрекеттерінен қорқыныш білдірген Ұлыбританияға жауапты серіктес ретінде көрсетуге байланысты болды.
The Corfu's prefect, Petros Evripaios, Greek officers and officials were arrested by the Italians and detained aboard an Italian warship. The Greek garrison of 150 men
Following the landing, the Italian officers feared British citizens may have been wounded or killed, and were relieved to discover that there were no British subjects among the victims. However, the residence of the British officer in charge of the police training school was looted by Italian soldiers. Mussolini in a speech denounced the Greek government for not understanding that "Corfu had been Venetian for four hundred years", before becoming part of Greece in 1864. Throughout the crisis, Mussolini kept stating that Corfu had been ruled by Venice in a manner that suggested he viewed Corfu as rightfully part of Italy rather than Greece under the grounds that Italy was the heir to the Most Serene Republic of Venice. At the time, Italy was engaging in negotiations with Britain for the cession of Jubaland in East Africa and Jarabub in North Africa to the Italian empire. From the viewpoint of the Palazzo Chigi, the success of these negotiations hinged in part on presenting Italy as a responsible partner to Britain, which was threatened by Mussolini's rash behavior such as the occupation of Corfu.
Корфуды бомбалаудан және басып алудан кейінгі реакциялар
Оқиғадан кейін грек үкіметі бүкіл Грекияда әскери жағдай жариялады. Грек флотына итальян флотымен байланысқа түспеу үшін Волос шығанағына шегінуге бұйрық берілді. Афина соборында Корфудағы бомбалаудан қаза тапқандарды еске алу рәсімі өтті, және барлық шіркеулердің қоңыраулары үздіксіз соғылды. Рәсімнен кейін Италияға қарсы наразылық акциялары басталды. Бомбалаудан қаза тапқандарға аза тұту белгісі ретінде барлық ойын-сауық орындары жабылды. Италия министрінің наразылығынан кейін грек үкіметі «Элефтерос Типос» газетін итальяндықтарды «Капореттодан қашқандар» деп сипаттағаны үшін бір күнге тоқтатты және бұл мәлімдемеге рұқсат берген цензорды қызметтен босатылды. Грек үкіметі Афинадағы итальян елшілігін күзету үшін 30 адамнан тұратын отряд ұсынды. Грек газеттері Италияның әрекетін бірауздан айыптады. Италия грек кемелеріне Отранто бұғазынан өтуге тыйым салды, бірақ грек порттары итальян кемелеріне ашық болды. Бірақ 2 қыркүйекте Италияның Теңіз министрлігі барлық грек кемелерін итальян порттарынан босатуға бұйрық берді. Италияда гректерге қарсы жаңадан наразылық акциялары басталды. Италия үкіметі Лондондағы итальяндық резервтегілерге әскерге дайын болуға бұйрық берді. Италия королі Виктор Эммануэль III жазғы резиденциясынан Римге дереу оралды. Италия делегаттарының өлтірілуін тергеуге жіберілген итальяндық әскери атташе итальян елшілігімен қайтарылып алынды. Албания грек-албан шекарасын нығайтты және өтуге тыйым салды. Сербия газеттері Сербия Грекияны қолдайтынын мәлімдеді, ал Түркиядағылар Мустафа Кемалға Батыс Фракияға шабуыл жасауға мүмкіндікті пайдалануды кеңес берді. Таяу Шығыс көмек қорының басшысы бомбалаудың мүлдем қажетсіз және ақталуға келмейтін екенін айтты. Италия бұл мәлімдемеге наразылық білдіру үшін американ елшілігін шақырды. Лорд Керзон «Муссолини талап еткен шарттар Сараеводан кейінгі ультиматумнан да нашар» деп жазды. Лорд Керзон Aix les Bains-те демалып жүрген премьер-министр Стэнли Болдуинге жіберген телеграммасында Муссолинидің әрекеттері «зорлықпен жасалған және кешірілмейтін» екенін және егер Ұлыбритания Грекияның Ұлттар Лигасына жасаған өтінішіне қолдау көрсетпесе, «онда бұл институт есігін жабуы керек» деп жазды. Гарольд Николсон және сэр Уильям Тиррелл Сыртқы істер министрлігінде «Италияның әділетсіз пайдалануынан Грекияны Ұлттар Лигасы арқылы қорғау үшін күш-жігерімізді шоғырландыруға» шақыратын меморандум жазды. Лорд Керзонның дағдарысты Ұлттар Лигасына беру арқылы аяқтауға жасаған алғашқы әрекеті Муссолини Лигадан шығумен қорқытқаннан кейін тоқтатылды. Ең маңыздысы, Италияға қарсы санкциялар Лига Кеңесінің мақұлдауына қажет еді және Корфу оқиғасы Лигаға жіберілсе, Франция Италияға қарсы кез келген санкцияға вето қояды деп есептелді. Уайтхоллдағы Қаржы министрлігі АҚШ Лига мүшесі емес деп Италияға қарсы санкцияларға қарсылық білдірді, ал егер қабылданса, Лига санкциялары тиімсіз болады, өйткені АҚШ Италиямен сауда-саттық жүргізуді жалғастырады, ал Әскери-теңіз министрлігі блокаданың алғышарты ретінде Италияға қарсы соғыс жариялауды талап етті. Римдегі британ елшілігінің басшысы, елші сэр Рональд Грэм демалыста болған кезде Говард Уильям Кеннард Лорд Керзонға жіберген хабарламасында Муссолинидің, мүмкін, ақылдан адасқан, «мегаломания мен өте патриотизмнің қоспасынан» зардап шегетін адам екенін жазды. Кеннардтың тұжырымы бойынша, Муссолини дағдарысты Италия мен Грекия арасындағы толыққанды соғысқа айналдыруға тырысқан, өйткені ол Грекияның төлеуге шамасы келмейтін өтемақы сомаларын талап етті. Кеннард Италиядағы коммунизмге қарағанда биліктегі фашизмді ұнатқандықтан, Ұлыбритания Грекияны итальяндық шарттарға бағынуға қысым көрсетуі керек деп, соғыстан қашудың ең жақсы жолы ретінде Муссолиниді өтемақы сомасын төмендетуге көндіруге тырысуы керек деп, оны татуластыруды жақтады. Италия Лигаға араласуға жол бермеудің орнына Лигадан шығатынын мәлімдеді. Ұлыбритания Корфу мәселесін Ұлттар Лигасына беруді жақтады, бірақ Франция мұндай әрекетке қарсы болды, өйткені бұл Лигаға Рур аймағын француздықтар басып алуына араласуға жағдай жасайды деп қорқыды. Муссолинидің Лигадан шығу қаупі және француздық қолдаудың болмауы мәселесі Елшілер конференциясына өтті. Италияның беделі сақталды және француздар Корфу мен Рур арасындағы Ұлттар Лигасындағы кез келген байланысты болдырмады. Грекия 8 қыркүйекте, ал Италия 10 қыркүйекте оны қабылдады. 11 қыркүйекте грек делегаты Николаос Политис Кеңеске Грекияның 50 миллион лираны швейцариялық банкке сақтағанын хабарлады, ал 15 қыркүйекте Елшілер конференциясы Муссолиниге Италия 27 қыркүйекке дейін Корфудан эвакуациялауы керек екенін хабарлады. 26 қыркүйекте, тергеу аяқталмас бұрын, Елшілер конференциясы Италияға «грек билігі қылмысқа дейін және кейін белгілі бір немқұрайлылық танытқандығы» деген негізбен 50 миллион лиралық өтемақы төледі. Грекияда шешімге байланысты жалпы көңілсіздік болды, өйткені Италия талап еткеннің барлығына дерлік қол жеткізді. Сыртқы істер министрлігінің орталық бөліміндегі бірінші хатшы Гарольд Николсон: «М. Муссолинидің тікелей қаупіне жауап ретінде біз Лиганы мойындыққа тіктік, Грекияның кінәсінің дәлелі болмаған және Гаагаға жүгінбестен оған айыппұл салдық, және тергеу комиссиясын таратып жібердік. Осылайша келісімге қол жеткізілді» деді.
Albania reinforced the Greco Albanian frontier and prohibited passage across. Serbian newspapers declared that Serbia would support Greece, while elements in Turkey advised Mustafa Kemal to seize the opportunity to invade Western Thrace. Head of the Near East Relief said that the bombardment was completely unnecessary and unjustified. Italy called the American legation to protest against this statement. Lord Curzon, wrote that the "terms demanded by Mussolini are extravagant much worse than the ultimatum after Sarajevo". In a telegram to the Prime Minister Stanley Baldwin, who was vacationing at Aix les Bains, Lord Curzon wrote that Mussolini's actions were "violent and inexcusable" and if Britain did not support the Greek appeal to the League of Nations then "that institution may as well shut its doors". Harold Nicolson and Sir William Tyrrell at the Foreign Office wrote a memo calling for "concentrating our efforts to protect Greece through the agency of the League of Nations against an unfair exploitation by Italy". Lord Curzon's initial attempt to end the crisis by referring it to the League of Nations was dropped after Mussolini threatened to leave the League. More importantly, sanctions against Italy would require the approval of the League Council and it was believed that France would veto any sanctions against Italy if the Corfu incident was referred to the League. Within Whitehall, the Treasury objected to sanctions against Italy under the grounds that the United States was not a member of the League and any League sanctions if adopted would be ineffective as the United States would continue to trade with Italy while the Admiralty demanded a declaration of war against Italy as the prerequisite of a blockade. Howard William Kennard, in charge of the British embassy in Rome as the ambassador Sir Ronald Graham was on vacation, wrote in a dispatch to Lord Curzon that Mussolini was possibly insane, a man suffering from a "mixture of megalomania and extreme patriotism". Kennard drew the conclusion that Mussolini was perhaps rash enough to turn the crisis into an all out war between Italy and Greece as he kept demanding sums of money in compensation that were well beyond Greece's ability to pay. As Kennard much preferred Fascism in power in Italy to Communism, this led him to advocate appeasement, saying that Britain must pressure Greece to submit to the Italian terms while trying to persuade Mussolini to lower the compensation amounts as the best way of avoiding a war. Italy assured that it would leave the League rather than allow the League to interfere. Britain favored referring the Corfu matter to the League of Nations, but France opposed such a course of action fearing that it would provide a precedent for the League to become involved in the French occupation of the Ruhr. With the threat of Mussolini to withdraw from the League and lack of French support the matter went to the Conference of Ambassadors. Italy's prestige was safeguarded and the French were relieved from any linkage between Corfu and the Ruhr at the League of Nations. Both Greece, on September 8, and Italy, on September 10, accepted it. On September 11 the Greek delegate, Nikolaos Politis, informed the Council that Greece had deposited the 50,000,000 lire in a Swiss bank and on September 15, the Ambassadors Conference informed Mussolini that Italy must evacuate Corfu on the September 27, at the latest. On September 26, before the inquiry had finished, the Conference of Ambassadors awarded Italy an indemnity of 50,000,000 lire, on the alleged ground that "the Greek authorities had been guilty of a certain negligence before and after the crime." In Greece there was a general depression over the decision, because Italy obtained practically everything she demanded. Harold Nicolson, a first secretary in the central department of the Foreign Office said: "In response to the successive menaces of M. Mussolini we muzzled the League, we imposed the fine on Greece without evidence of her guilt and without reference to the Hague, and we disbanded the Commission of Enquiry. A settlement was thus achieved."
Корфудағы эвакуация
27 қыркүйекте Италия туы түсіріліп, итальян әскерлері Корфудан эвакуацияланды. Италия флоты мен грек эсминецтері Италия туына салют берді, ал грек туы көтерілгенде, итальяндық флагман да салют берді. Корфудың 40 мың тұрғыны префектті жағаға шыққанда қарсы алып, оны иықтарына көтеріп префектураға жеткізді. Ұлыбритания мен Франция туларын көтеріп, халық англо-француз консулдықтарының алдында ынта-қуанттық демонстрациялар өткізді. Италиялық эскадрильяға Италия 50 миллион лира алғанға дейін теңізде күтіп тұру бұйырылды. Швейцария банкінде сақталған 50 миллион лира Гаага трибуналының қарамағында болды, және банк Грекия Ұлттық Банкінің сол күні кешке берген рұқсатынсыз Римге ақша аударудан бас тартты. 29 қыркүйекте Муссолини 50 миллион лираның 10 миллионын қайтаруға және мұқтаж грек және армян бежендеріне жұмсауға бұйрық берді. 30 қыркүйекте бір эсминецтен басқа итальяндық флот келіп кетті.
Салдары
Италияда Муссолинидің беделі күшейді. Корфу аралында 20 ғасырдың басында Корфу қалалық театрында көптеген итальян опералары қойылды. Корфу оқиғасынан кейін бұл дәстүр тоқтатылды. Бомбалаудан соң, театр грек операларын және Марика Котопули мен Пелос Кацелис сияқты грек актерлерінің қатысуымен грек театрлық қойылымдарын көрсетті.
Қорытынды
Бұл шабуылдың жасырын мақсаты – Адриатика теңізіне кіреберісте орналасқан Корфудың стратегиялық маңызы еді. Бұл дағдарыс Ұлттар Лигасы үшін алғашқы маңызды сынақ болды, бірақ Лига осы сынақтың қысымына төтеп бере алмады. Лига үлкен держава кішкентай державаға қарсы тұрғандағы дауларды шеше алмады. Италия, Лиганың негізін қалаушы мүшесі және Кеңестің тұрақты мүшесі, Лиганың құқықтарын ашық бұзды. Бұл оқиға Италияның Лигаға мүшелігінің "шынайы бет-бейнесін" көрсетіп, Италия өз қатысуын заңдық және этикалық жағынан міндетті деп санамағанын аңғартты. Дағдарыс кезінде Лиганың жақтаушысы болған Ұлыбританияның саясаты да сәтсіздікке ұшырады. Бұдан өзге, бұл фашистік сыртқы саясаттың мақсатын және сипатын көрсетті.
Грекия
Стилианос Гонатас, Премьер-министр. Николаос Политис, Ұлттар Лигасындағы Грекия өкілі. Георгиос Папандреу, Ішкі істер министрі.
Италия
Бенито Муссолини, премьер-министр. Антонио Саландра, Ұлттар Лигасындағы Италия өкілі. Италия королі III Виктор Эммануил. Генерал Армандо Диас, Соғыс министрі. Джулио Чезаре Монтанья, Италияның Афинадағы елшісі. Полковник Пероне ди Сан-Мартино, Италияның әскери атташесі. Адмирал Эмилио Солари, Корфудағы итальян әскерлерінің командирі. Адмирал Диего Симонетти, Төменгі Адриатикадағы итальян флотының командирі, ол оккупация кезінде Корфу губернаторы болып тағайындалды. Капитан Антонио Фоскини, теңіз штабының бастығы, грек префектіне Италияның оккупациясы туралы ультиматум тапсырған адам.