Кіріспе

Американдық солдат, зерттеуші және жазушы (1849–1892)

Фредерик Густав Шватка (1849 жылдың 29 қыркүйегі – 1892 жылдың 2 қарашасы) – медицина және құқық саласындағы білімі бар АҚШ армиясының лейтенанты, Солтүстік Канада және Алясканы зерттеумен танымал болған.

Ерте өмір және мансап

Шватка Иллинойс штатының Галлена қаласында Фредерик Густав аға мен Амелия (Хукилл) Шватканың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Фредерик Г. Старший (1810-1888) Мэриленд штатының Балтимор қаласында туған, Август пен Кэтрин (Гейссендорфер) Шватке (осылай айтылатын түпнұсқа неміс жазуы), Шығыс Пруссиядан (қазіргі Польшаның шығысы) және Бавариядан келген неміс лютерандарының ұлы. Оның анасы Амелия Хукилл (1812-1885) қазіргі Батыс Вирджиния штатындағы Брук округіне жақын Бетани қаласында туған, ол ағылшын және шотланд тегінен шыққан. Ол 10 жасында отбасымен бірге Орегон штатының Салем қаласына көшіп келді. Кейін Шватка Орегон штатында баспагердің шәкірті болып жұмыс істеді және Уилламет университетінде оқыды. 1867 жылы ол АҚШ Әскери академиясына (Вест-Пойнт) қабылданды және 1871 жылы бітірді, содан кейін Дакота аймағындағы Үшінші кавалерияда екінші лейтенант болып қызмет етті. Заң мен медицинаны бірден оқып, 1875 жылы Небраска штатының адвокатурасына қабылданды және сол жылы Нью-Йорктегі Беллвью медициналық колледжінен медицина ғылымдарының докторы атағын алды. 1876 жылы лейтенант Шватка Слим-Баттс шайқасында атты әскердің алғашқы шабуылын басқарып жүргізді.

Франклиннің экспедициясын іздеу

1878–1880 жылдары Америка географиялық қоғамының тапсырысымен ол Канада Арктикасына экспедиция жетекшілік етті. Экспедицияның мақсаты – Франклиннің жоғалған экспедициясының мүшелері Король Уильям аралында немесе оның жанында қалдырған деп саналған жазбаларды табу еді. Оны Генри Гриннелл, Джеймс Гордон Беннет және Чарльз Патрик Дейли сияқты түрлі Нью-Йорк кәсіпкерлері қолдады. «Эотен» шхунасымен Гудзон шығанағына барған Шватканың алғашқы құрамында оның көмекшісі Уильям Генри Гилдер, табиғатты зерттеуші және суретші Генрих В. Клуцчак, тәжірибелі теңізші Фрэнк Э. Мелмс және 1860–1869 жылдары Чарльз Фрэнсис Холлға Франклинді іздеуде көмектескен инуит аудармашысы және жетекшісі Джо Эбербинг болды. Топ 1878 жылғы 7 тамызда сағат 16:00 шамасында Гудзон шығанағындағы Депот аралына қонды. Басқа инуиттердің көмегімен топ «қырықтан астам ит жеккен үш мүжілмен, салыстырмалы түрде аз азық-түлікпен, бірақ көптеген қару-жарақ және оқ-дәрімен» Гудзон шығанағынан солтүстікке қарай жол тартты. Олар инуиттермен әңгімелесіп, Франклин экспедициясының белгілі немесе болжамды орындарын аралады және жоғалған Франклин экипажының бір мүшесінің қаңқасын тапты, ол лейтенант Джон Ирвинг екені анықталды. Экспедиция үміттенген құжаттарды таба алмаса да, 1880 жылы Америка географиялық қоғамының оған ұйымдастырған кешкі ас кезінде Шватка өз экспедициясы «уақыт және қашықтық тұрғысынан ең ұзақ мүжілді саяхатты» – он бір ай төрт күн және 2709 миль (4360 км) жасағанын, сондай-ақ бұл экспедицияның еуропалықтардың инуиттермен бірдей тамақтанып, толықтай оларға тәуелді болған алғашқы Арктикалық экспедиция екенін атап өтті. Іздеу жұмыстары полярлық экспедициялардағы ең суық жағдайларда жүргізілді. Шватка экспедициясы Канада үкіметін алаңдатты, ол 1887 жылы Юконды зерттеу үшін Джордж Мерсер Доусон басқаратын экспедиция жіберді. 1885 жылы армиядан кеткеннен кейін Шватка Уильям Д. Бойс қаржылаған Аляскаға екі жеке экспедиция және Мексиканың солтүстік-шығысына үш экспедиция ұйымдастырды, сондай-ақ осы аймақтардың әлеуметтік-мәдени ерекшеліктері мен флорасы мен фаунасы туралы сипаттамалар жариялады. Шватка Париж географиялық қоғамынан «Рокет Арктика» медалін және Ресей Императорлық географиялық қоғамынан медаль алды. Ол Бремен, Женева және Рим географиялық қоғамдарының құрметті мүшесі болды.

Шығармалары

Шватканың кітап түрінде жарық көрген еңбектеріне «Алясканың ұлы өзені бойымен» (1885) және «Франклинді іздеу» (1882) кіретін еді, ол 1965 жылы «Ұзын Арктикалық іздеу» деген атпен қайта басылды.

Өлім

Ол 1892 жылы Орегон штатының Портленд қаласында 43 жасында қайтыс болды. "Нью-Йорк таймс" газеті оның өлімін морфиннің кездейсоқ артық дозасынан болған салдар деп хабарлады. Шватка Орегон штатының Сейлем қаласына жерленді.

Мұра

Шватка көлі Уайтхорс, Юкон қаласында, сондай-ақ Аляскадағы Шватка тауы оның құрметіне аталған. 2007 жылы белгілі американдық қару жасаушылар тобы Фредерик Шватканың есімін еске түсіретін Арктикалық Sharps мылтығын жасауды бастады. Барри Ли Хэндс жасаған гравировка мылтықтың үстінде Шватканың арктикалық саяхаттарынан көріністер бейнеленген ("Сілтемелер" бөлімін қараңыз). 1960 жылдан бері MV Schwatka круиздік кемесі жолаушыларды Юкон өзені арқылы Майлз каньонынан Шватка көліне дейін тасымалдап келеді. Фредерик Шватка Калифорния штатының Ирека қаласындағы №37 St. John's ложасында шотландтық ритуалдық еркіндіктерге қабылданды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Сандлер, Мартин (2006). Резолют: Солтүстік-Батыс өткелін және Джон Франклиннің іздеуі, сондай-ақ Королеваның сүйсін кемесінің табылуы. Нью-Йорк: Sterling Publishing Co. Savours, Ann (1999). Солтүстік-Батыс өткелін іздеу. Нью-Йорк: St. Martin's Press. Шватка, Фредерик (1965). Арктикадағы ұзақ іздеу. Ред. Эдуард А. Стакполл. Нью-Бедфорд, Массачусетс штаты: Reynolds DeWalt.

Мақалалар

Шватка, Фредерик. "Апачилер арасында", "Сенчури" журналы, XXXIV том (1887 жылғы мамыр)