Кіріспе

АҚШ армиясының Одақ армиясының генералы (1815–1862)

Филипп Керни кіші (1 маусым 1815 – 1 қыркүйек 1862) – Америка Құрама Штаттары армиясының офицері, Мексика-Америка соғысы мен Азамат соғысындағы көшбасшылығымен танымал. Ол Солферино шайқасында француз императоры Наполеон III-нің императорлық гвардиясында қызмет еткен. Француздық «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған АҚШ азаматының алғашқысы, ол 1862 жылғы Шантильи шайқасында қаза тапты.

Ерте өмір және мансап

Кирни Нью-Йорк қаласында бай ирланд-американдық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі мен анасы Филипп Кирни аға және Сьюзан Уоттс болды. Оның анасының әкесі Джон Уоттс, Нью-Йорк қаласының соңғы корольдік тіркеушісі, Нью-Йорктің ең бай тұрғындарының бірі болды, оның кемелері, диірмендері, зауыттары, банктері және инвестициялық үйлері болған. Кирнидің әкесі Гарвардта білім алған, Нью-Йорк қаласының қаржыгері, жеке брокерлік фирмасының иесі және Нью-Йорк қор биржасының негізін қалаушылардың бірі болды. Кирни өмірінің басынан-ақ әскери мансапқа ұмтылды. Оның ата-анасы ерте қайтыс болғандықтан, оны әжесі тәрбиеледі. Кіңірек Кирнидің тілегіне қарамастан, оның қамқоршысы Кирнинің заңгерлік мансабын жалғастыруын талап етті. Кирни Колумбия колледжінде оқып, 1833 жылы заңгер дипломын алды. Оның туысы Джон Уоттс де Пейстер, ол да Колумбияда оқыған, Кирни туралы алғашқы толыққанды өмірбаянды жазды. 1836 жылы оның әжесі қайтыс болды, Кирниге 1 миллион доллардан астам мүлік қалдырды. Ол әскерді өзінің кәсібі етіп таңдады. Келесі жылы Кирни атқыштар әскерінің екінші лейтенанты болып тағайындалды, ол 1-ші АҚШ драгун полкіне бекітілді, оған оның ағасы, полковник Стивен У. Кирни басшылық етті, ал генерал-адъютанты Джефферсон Дэвис болды. Полк батыс шебіне жіберілді. 1839 жылы Кирни Францияға атқыштар әскерінің тактикасын оқу үшін жіберілді, алдымен Саумердегі танымал атқыштар әскері мектебінде оқыды. Ол Алжирдегі "Африка аңшыларымен" бірнеше шайқастарға қатысты. Кирни шайқасқа оң қолында қылыш, сол қолында тапанша, ал тізгінін тістерімен ұстап кірді, бұл "Африка аңшыларының" салты еді. Оның шайқастағы батылдығы француз әріптестерінен "Керни Ле Магнифик" ("Керни Ұлы") деген лақап атын алды. Ол 1840 жылдың күзінде АҚШ-қа оралды және шетелдегі тәжірибесіне негізделген атқыштар әскеріне арналған нұсқаулық дайындады. Одан кейін Кирни генерал Александр Макомбтың көмекшісі болып тағайындалды және Макомб 1841 жылдың маусым айында қайтыс болғанға дейін осы қызметте болды. Карлайлдағы (Пенсильвания штаты) атқыштар әскері казармасында бірнеше ай болғаннан кейін, Кирни генерал Винфилд Скотттың штабына тағайындалды, көп ұзамай оның көмекшісі болды. Ол шекарада қосымша міндеттерді орындады, 1845 жылы Орегон жолының Оңтүстік өткеліне жасалған экспедицияға ағасының бөлімшесімен бірге қатысты.

Мексика соғысы

Армиядағы күрес жоқтығына көңілі толмаған Кирни 1846 жылы қызметтен кетіп, бірақ Мексика-Америка соғысы басталғанда бір айдан кейін қайта оралды. Кирниге Индиана штатының Терре-Хауте қаласында 1-ші АҚШ драгундарының F ротасы үшін атты әскер жасау тапсырылды. Ол аянып тұрған жоқ, өз ақшасына 120 қошқарлы, сұр атты сатып алды. Бөлім бастапқыда Рио-Грандеде орналасқан, бірақ көп ұзамай Мексикадағы армияның бас қолбасшысы генерал Скотттың жеке күзетіне айналды. 1846 жылдың желтоқсанында Кирни капитандыққа көтерілді. Кирни мен оның әскері Контрерас және Чурубуско шайқастарына қатысты; екінші шайқаста Кирни батыл атты шабуылға жетекшілік етті және сол қолына оқ тиді. Кейін оны ампутациялауға тура келді. Кирнидің батылдығы оған әскерилер мен офицерлердің құрметіне бөленді; Бас генерал Винфилд Скотт оны "үлгілі әскер" және "мен білген ең батыл адам" деп атады. Кирни жұмысына тез қайта оралды. Келесі айда АҚШ әскері Мексика қаласына кіргенде, ол қала қақпасынан бірінші болып өтті. Кирни 1847 жылғы Ацтек клубының негізгі мүшесі болды, бұл клуб 1847 жылы Мексикада қызмет еткен әскери офицерлерге арналған әскери қоғам. Кейіннен мүшелік талаптары Мексика соғысында қызмет еткен барлық американдық офицерлерді және олардың еркек ұрпақтарын қамту үшін өзгертілді.

Францияда қызметтен кетуі

Соғыстан кейін Кирни Нью-Йорктегі Армияның жұмылдыру қызметінде болды. Ол жерде жүргенде, соғыс кезіндегі қызметі үшін Одақ клубы оған қылыш сыйлады және майор шені берілді. 1851 жылы ол Орегондағы Рог-Ривер үндістеріне қарсы әрекет көрген бөлімнің құрамында болды. Әйелімен қарым-қатынасының нәтижесіз аяқталғаннан кейін, Армиядағы өркендеудің баяудығына наразы болған Кирни сол жылдың қазан айында отставкаға шықты. Ол Қытай, Цейлон және Францияны аралап, әлемді шарлады. Парижде Кирни Нью-Йорк қаласының тұрғыны Агнес Максвеллге ғашық болды, бірақ бірінші әйелі ажырасуға келіспегендіктен оған үйлене алмады. 1854 жылы Кирни атпен келе жатқанда, шіріген көпірге құлап жарақат алды. Максвелл оны күтіп алу үшін көшіп келді. 1855 жылға қарай Агнес пен Кирни қоғамның наразылығынан қашу үшін Нью-Йорктен кетіп қалды. Олар Пасаик өзеніне (қазіргі Нью-Джерси штатының Кирни қаласында) қарап тұрған Беллгроув атты жаңа үйіне қоныстанды. Бұл үй оның отбасының Ньюарк қаласындағы ескі үйінен өзен арқылы жақын жерде орналасқан еді. 1858 жылы оның әйелі ажырасуға рұқсат берді. Кирни мен Максвелл Парижге көшіп, сонда неке қиды. 1859 жылы Кирни Францияға оралып, сол кезде Италияда австриялық әскерлерге қарсы күресіп жатқан Chasseurs d'Afrique құрамына қайта қосылды. Кейіннен ол Наполеон III-нің Императорлық гвардиясымен Солферино шайқасына қатысты, онда генерал Луи Мишель Моррис басқарған кавалериямен бірге австриялықтардың орталық бөлігіне шабуыл жасап, шайқастың маңызды нүктесін басып алды. Осы ерлігі үшін Кирни француздық "Құрмет легионы" орденімен марапатталды, осы орденді алған алғашқы АҚШ азаматы атанды.

Азаматтық соғыс

1861 жылы Америкада Азамат соғысы басталғанда, Керни АҚШ-қа оралып, бригадалық генерал болып тағайындалды және Бірінші Нью-Джерси бригадасына қолбасшылық етті, оны өзі дайындады. Армия оның денсаулығына байланысты лауазымын қайтаруға кедергі келтірді, бірақ Булл-Ран шайқасының бірінші күнінде одақтың күйреуі оларға тәжірибелі жауынгер офицерлердің маңыздылығын түсіндірді. Оның бригадасы, тіпті ол дивизияға басшылық ету үшін кеткеннен кейін де, өте жақсы өнер көрсетті, әсіресе Глендейл шайқасында. 1862 жылдың 30 сәуірінде ол ІІІ корпустың 3-ші дивизиясына қолбасшы болып тағайындалды. Ол дивизияны Уильямсбург және Фэр-Окс шайқастарында жетектеді. Уильямсбургте әскерін шайқасқа бастап шыққанда, Керни (есте қаларлық сөзінде) "Мен бір қолды Джерсилік батырмын, маған ілесіңдер!" деп айғайлады. Генерал қылышын ұстап, жетектерін тісімен қысып шабуылға шықты. Ол әскерін алға жылжуға шақырып: "Қорқыңдар, жігіттер, олардың бәрі маған оқ атып жатыр!" деді. Жарым аралдағы науқандағы көрсеткен батырлығы оған әскер мен жоғары басшылығының құрметін әкелді. Ол Потомак армиясының қолбасшысы генерал-майор Джордж Б. Макклелланды ұнатпады және оның бұйрықтарын, әсіресе кері шегіну туралы бұйрықтарды жиі елемеді. Мальверн-Хилл шайқасынан кейін, одақтың жеңісімен аяқталғаннан соң, Макклеллан шегінуге бұйрық берді, ал Керни былай деп жазды:

Мен, Филип Керни, ескі сарбаз, осы шегіну бұйрығына қатысты өз наразылығымды білдіремін. Кері шегінудің орнына біз жауды қуамыз және Ричмондты басып алуымыз керек. Осындай шешім қабылдағандардың барлығына қарап, осындай бұйрық тек қана қауырсындық немесе опасыздықтан туындауы мүмкін деп айтамын. Кирни АҚШ армиясында қолданылатын алғашқы бөлімше таңбаларын ойлап тапқан. 1862 жылдың жазында ол офицерлеріне өз бөлімшелерінің мүшелері екенін көрсету үшін бас киімдерінің алдына қызыл матадан жасалған белгіні тағуды бұйырды. Керниге жақын сарбаздар ерікті түрде осы үлгіні қабылдады. Басқа бөлімшелердің мүшелері де осы идеяны қолданып, өздерінің таңбаларын жасады, олар жылдар өте келе қазіргі иық белгілеріне айналды. (Дэниел Баттерфилд Кирнидің идеясын қабылдап, Потомак армиясының барлық корпустары үшін стандарттады және көптеген корпус таңбаларын жасады.) Керни 1862 жылдың 4 шілдесінде Макклелланның корпусы мен дивизия командирлерінің бірдей жоғарылатуынан кейін генерал-майор болып тағайындалды.

Өлім

1862 жылдың тамыз айының соңында генерал Кирни өзінің дивизиясын апатты екінші Булл-Ран шайқасында басқарды, онда Одақ армиясы генерал Роберт Лидің Солтүстік Вирджиния Конфедерациялық армиясынан жеңіліп, жартылай жойылды. Одақ әскері Вашингтонға қарай шегініп, 1862 жылдың 1 қыркүйегінде Шантилли шайқасында Стоунволл Джексон басқаратын Конфедерация корпусымен шайқасты. Күшті дауылда, мол жаңбыр мен найзағайда Кирни Одақ шебіндегі олқылықты тексеруге шешті. Басқарушысының ескертуіне жауап ретінде ол: «Мені өлтіре алатын оқ әлі дүниеге келмеген», – деді. Конфедерация әскерлерімен кездескен Кирни берілу талабын елемеді. Атқа мініп қашуға тырысқанда, «бірнеше мылтықтар оқ атты», және ол Миние оғынан жамбасынан кіріп, иығынан шығып, сол жерде қаза тапты. Конфедерация генерал-майоры А.П. Хилл оқ дыбысын естіп, шаммен көрнекті әскердің денесіне жүгіріп келіп: «Сен Фил Кирниді өлтірдің! Ол сазға батып өлуден артық тағдырға лайық еді», – деді. Конфедерация әскерлері генералдың қаза тапқанын түсінген соң Кирнидің денесін артқа алып кетті. Конфедерация сарбаздары Кирнидің денесінен пальтосын, етіктерін, қалта сағатын, қағаздарын және басқа да құнды заттарын алып қойды. Бірақ, қаза тапқанның кім екені анықталғаннан кейін Роберт Ли оның барлық мүліктерін қайтаруға бұйрық берді, нашар киінген сарбаздар қарсылық білдірді, олар өлген адамға жылы пальто мен етік қажет емес деді. Кирнидің құжаттары тексеру үшін Лиге берілді, бірақ олар тек әйеліне жазған жеке хаттардан ғибарат болды, соғысқа қатысты ешқандай құжат болған жоқ. Ли оларды дереу өртеп жіберді. Генерал Ли оның денесін Одақ әскерлеріне қайтарды, бірге көңіл айту хаты да жіберді. Кирнидің қазасы туралы Вашингтонда президент Авраам Линкольн Джордж Б. Макклелланды «Керни Ұлы» деп алмастыруды ойлап отырғаны туралы әңгімелер тарады. Кирни Нью-Йорктегі Тринити зиратында жерленді, оның денесі Нью-Джерси штатының Ист-Ньюарк қаласындағы үйінен алынып келді. 1912 жылы оның денесі эксгумацияланып, Арлингтон ұлттық зиратына қайта жерленді, онда Эдвард Кларк Поттердің оның құрметіне орнатылған мүсіні бар, Арлингтондағы екі атты мүсіннің бірі. Қайта жерлеу науқанына Медальмен марапатталған Чарльз Ф. Хопкинс жетекшілік етті, ол генерал Кирнидің бірінші Нью-Джерси бригадасында қызмет еткен. Мүсін 1914 жылдың қараша айында президент Вудро Вильсон салтанатты түрде ашты. Оны 1996 жылы «Генерал Филип Кирни ескеру комитеті» жаңартып, қайта жаңартты, бұл Нью-Джерсидегі коммерциялық емес ұйым.