Кіріспе

Американдық солдат және бизнесмен

Джон Кэмпбелл Гринвей (6 шілде 1872 – 19 қаңтар 1926) – американдық бизнесмен және АҚШ Армия резервінің жоғары шенді офицері. Ол испан-американ соғысында полковник Теодор Рузвельтпен бірге қызмет етті және Бірінші дүниежүзілік соғыста жаяу әскер бөліміне қолбасшылық етті. Ол АҚШ конгрессмені Изабелла Гринвейдің күйеуі болған.

Ерте өмір және білім

Джон Кэмпбелл Гринвей Алабама штатының Хантсвилл қаласында доктор Гилберт С. және Элис Уайт Гринвей отбасында дүниеге келген. Ол ана және әке тарапынан Американың Тәуелсіздік соғысына дейін және оның кезінде өмір сүрген Уильям Кэмпбелл, Исаак Шелби, Сэмюэл Макдауэлл, Ефрем Макдауэлл және Аддисон Уайт сияқты көрнекті американдықтардың тікелей ұрпағы болды. Ол Филипс академиясын (Андовер), Вирджиния университетін бітіріп, 1895 жылы Йель университетінің Шеффилд ғылыми мектебінен PhB дәрежесін алды. Ол «Кітап және Жылан» құпия қоғамының мүшесі, сыныбының президенті және 1892 жылдан 1895 жылға дейін Яль футбол командасының құрамында болды. Бұл команда 52–1–2 есебімен төрт жыл қатарынан ұлттық чемпион атанды. Бітіргеннен кейін ол Карнеги болат компаниясына жұмысқа орналасты, бірақ испан-американ соғысы басталғанда АҚШ еріктілерінің 1-ші ерікті кавалериясына офицер болып тағайындалды. 1899 жылы испан-американ соғысы аяқталғаннан кейін әскерден босатылып, Гринвей болат және тау-кен өнеркәсібіне қайта оралды. Ол бірнеше шахта, болат және теміржол компанияларында басшылық қызметтер атқарды. Ол АҚШ Steel компаниясының ашық кен орны Канистео және Минессота штатының Колерайн қаласындағы Траут-Лейк кенді жуу зауытының құрылысын қадағалады, бұл әлемдегі алғашқы ірі темір кенін байыту өсімдіктерінің бірі болды. Траут-Лейк зауытының сәтті іске қосылғаннан кейін, 1911 жылы Гринвейді Calumet және Arizona Mining Company (бұрынғы US Steel басшылары басқарған, J. P. Morgan құрған, Carnegie Steel компаниясын қамтитын біріккен компания) Аризона штатының Ажо қаласында жаңадан сатып алынған Жаңа Корнелия кенін дамыту үшін шақырды. Ол Ажо қаласын құрды және Жаңа Корнелияны Аризонадағы алғашқы ірі ашық мыс кеніне айналдырды. Сонымен қатар, АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа кірер алдында Аризона университетінің регенті болып бір жыл қызмет етті.

Испан-Америкалық соғыс

Гринвей 1898 жылы өз еркімен қызметке түсіп, Испан-американ соғысына Рузвельттің «Жыртқыш атқыштар» отрядына қосылды. Алғашқыда екінші лейтенант болып тағайындалған ол, кейін полковник Рузвельт оны майданда бастық, сосын капитан етіп жоғарылатты. Гринвей Сан-Хуан төбесі шайқасындағы батылдығы үшін Күміс жұлдыз орденімен марапатталды. Рузвельт өзінің «Жыртқыш атқыштар» кітабында оны көп рет еске алады. Гринвейдің жеке хаттары «Бұл мен көрген ең ұлы көрініс: Лейтенант Джон Кэмпбелл Гринвейдің хаттарынан алынған «Жыртқыш атқыштар» тәжірибесі» атты кітапқа айналдырылды. Рузвельт «Жыртқыш атқыштар» кітабында лейтенант Гринвей туралы былай деді: «Өте қайратты, ешқандай қорқыныш сезіммейтін, қарапайым және тыныш мінезді, өзінің бағынындағы адамдарға қамқорлық жасап, оларды әскери шеберліктің ең жоғары деңгейіне жеткізе білетін, кез келген қиын жағдайда сеніммен есептелетін, тек өзінің міндетін ғана емес, сонымен қатар өзіне жүктелген жаңа міндеттерді табуға дайын, қауіпті немесе қиын болса да, бірдеңе жасау туралы ең кішкентай ұсынысқа құлшыныспен жауап беретін адам».

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Гринвей Американың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуының бастапқы кезеңінде подполковник шенімен қайтадан әскери қызметке кірісті. Алғашқыда Туль секторында орналасқан ол, Кантиньи шайқасына қатысты – бұл американдық экспедициялық күштердің (AEF) неміс шебіне жасаған алғашқы ірі қарсы шабуылы болды. Ол 1-ші дивизияның 26-шы жаяу әскерінің 1-ші батальоны құрамында, испан-американ соғысы кезінде оның қолбасшысы болған Теодор Рузвельттің ұлы, майор Теодор Рузвельт басқаруымен шайқасты. Соғыс барысында Гринвей Сент-Михель шайқасы және Шато-Тьерри шайқасы сияқты көптеген шайқастарға қатысты. Ол батылдығы үшін жоғары бағаланды және Камбрейде көрсеткен ерлігі үшін марапатталды. Франция оған «Croix de Guerre» орденін, «Почет легионы» орденін және «Ordre de l'Étoile Noire» орденін берді. Ол сонымен қатар «Еңбегі үшін орден» және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Жеңіс медалімен марапатталды. 1918 жылдың соңында полковник Гринвей неміс әскерлерінен газға ұшырап, әскери қызметтен құрметпен босатылды, бірақ ол АҚШ армиясының резервінде қызметін жалғастырды. 1919 жылдың басында ол Аризонаға оралып, ондағы кен өндіру саласындағы қызметін қайта бастады.

Салдары

1919 жылы Гринвей жаяу әскер полковнигі шеніне көтерілді, ал үш жылдан кейін ол бригада генералы шеніне көтерілді. Соғыстан кейінгі әскери қызметі Америка Құрама Штаттарының барлау қауымдастығының ең көне тармағы – Теңіз барлау басқармасында Теодор Рузвельт кішімен бірге жұмыс істеуін қамтыды.

Жеке өмір

Ол 1933-1937 жылдары АҚШ Өкілдер палатасында демократ ретінде қызмет еткен және Аризона штатынан сайланған алғашқы әйел конгрессмен Изабелла Мунро Фергюсонға үйленген. Олардың бір баласы болды, аты Джек. Гринвейдің ағасы, Джеймс К. Старший, Лаудер Гринвей әулетінен шыққан Харриет Лаудер Гринвейге үйленді. Оның туған інілерінің арасында белгілі орнитолог және Әскери-теңіз барлау қызметінің офицері Джеймс Кован Гринвей, сондай-ақ өнерді қолдаушы Г. Лаудер Гринвей, Нью-Йорктегі Метрополитен операсының ұзақ жылдар бойы төрағасы болып қызмет еткен тұлға бар.

Мұра

1930 жылы Аризона штаты Гутзон Борглумның Гринвей мүсінін АҚШ Капитолийінің Ұлттық мүсін залы жинағына қойды. Мүсін 2015 жылы Барри Голдуотердің мүсінімен ауыстырылғанға дейін сол жерде тұрды; Гринвей мүсіні Финикстегі Аризона штатының Капитолийіне жақын орналасқан Поли Розенбаум мұрағаты мен тарих ғимаратына көшірілді. Тусон қаласында Борглум мүсінінің тағы бір көшірмесі бар. Гринвейдің бес атасы доктор Эфраим Макдауэллдің Чарльз Генри Нихаус жасаған мүсіні 1929 жылы Кентукки штатының Ұлттық мүсін залына қойылды, осылайша олар осы құрметті бөліскен жалғыз туыс болды. Гринвей жолы (Феникс, Аризона), Феникстегі Гринвей орта мектебі, Миннесота штатының Колерейн қаласындағы Гринвей мемлекеттік мектептері және Миннесота штатының Итаска округіндегі Гринвей ауданы оның құрметіне аталған.

Басқа дереккөздер

Бойс, Дональд (1975) Джон К. Гринвей және Батыс Месабинің ашылуы (Итаска Қоғамдық Колледжінің Қоры)