Кіріспе

IEC 62056 – Халықаралық электротехникалық комиссияның электр энергиясын өлшеу деректерін алмасу стандарттарының жиынтығы. IEC 62056 стандарттары DLMS/COSEM спецификациясының халықаралық стандартты нұсқалары болып табылады. Device Language Message Specification (DLMS, бастапқыда Distribution Line Message Specification) – DLMS User Association (DLMS UA) әзірлеген және қолданатын стандарттар жиынтығы. IEC TC13 WG14 бұл стандарттар сериясын IEC 62056 ретінде қабылдады. DLMS пайдаланушылар қауымдастығы IEC TC13 WG14-пен D типті байланыс орнатады, ол өлшегіш деректерін алмасу және IEC 62056 сериясын құру жөніндегі халықаралық стандарттарға жауапты. Осы рөлде DLMS UA IEC 62056 DLMS/COSEM стандартына сәйкестік қызметтерін, тіркеуді және сертификаттауды жүзеге асырады. Energy Metering Companion Specification (COSEM) DLMS протоколының тасымалдау және қолдану қабаттарын анықтайтын спецификациялар жиынтығын қамтиды. DLMS пайдаланушылар қауымдастығы протоколдарды төрт спецификациялық құжатқа бөледі: «Жасыл кітап», «Сары кітап», «Көк кітап» және «Ақ кітап». «Көк кітапта» COSEM өлшегіш нысанының моделі және OBIS нысанды анықтау жүйесі сипатталған, «Жасыл кітапта» архитектура мен протоколдар, «Сары кітапта» сәйкестік сынағына қатысты мәселелер, ал «Ақ кітапта» терминдердің сөздігі келтірілген. Егер өнім «Сары кітапта» көрсетілген сәйкестік сынағынан өтсе, DLMS UA DLMS/COSEM сәйкестігін растайтын сертификат береді. IEC TC13 WG14 DLMS спецификацияларын «Электр энергиясын өлшеу деректерін алмасу – DLMS/COSEM жиынтығы» деген ортақ тақырып астына біріктіреді. DLMS/COSEM протоколы электр энергиясын өлшеумен ғана шектелмейді, сонымен қатар газ, су және жылуды өлшеуде де қолданылады.

Интерфейс кластары

DLMS/COSEM-де электрондық есептегіштер мен құрылғылардағы барлық деректер тиісті сыныптарға және олармен байланысты атрибут мәндеріне шамалап бейнеленеді. Нақты әлемдегі кез келген нысан тиісті сыныпқа шамаланғанда, стандартта анықталған атрибуттармен сипатталуы мүмкін, ал осы атрибуттармен анықталған әдістер олармен операциялар жасауға мүмкіндік береді. Атрибуттар мен әдістер бір объектіні құрайды. Көбінесе, объектінің бірінші атрибуты логикалық атау болып табылады, ал LN сілтемесі болған жағдайда – OBIS коды ретінде де анықталады. Бұл объектіні сәйкестендірудің бір бөлігі. Ортақ қасиеттері бар объектілер, анықталған кластық идентификаторы бар интерфейс класының инстанциясы ретінде біріктіріледі. Интерфейс класының инстанциялары COSEM объектілері деп аталады. IEC 62056-62 COSEM объекті моделі үшін он тоғыз интерфейс класын анықтайды.

IEC 62056-21 стандарттары

IEC 61107 немесе қазіргі IEC 62056 21 – пайдалы метрлерді оқуға арналған компьютерлік протоколдың халықаралық стандарты. Ол кез келген орта арқылы, соның ішінде Интернет арқылы жұмыс істеуге арналған. Метр ASCII (A-D режимдерінде) немесе HDLC (E режимінде) деректерін серийлік порт арқылы қолмен ұсталатын құрылғыға (HHU) жібереді. Физикалық орталар әдетте модульденген жарықтан (LED арқылы жіберіліп, фотодиодпен қабылданады) немесе сымдар жұбынан (әдетте 20 мА ток тізбегі арқылы модульденген) тұрады. Протокол көбінесе жартылай дуплекстік режимде жұмыс істейді. Келесі алмасу әдетте бір-екі секундқа созылады және пайдалы компанияның қызметкері метрдегі мөлдір бет тақтаға метрді оқу құралын тигізгенде немесе пәтер үйінің пошта жәшігіндегі өлшеу шинасына қосылғанда жүзеге асады. Жалпы протокол «қосылу» тізбегінен тұрады, онда қолмен ұсталатын құрылғы өзін өлшеуіш құрылғыға таныстырады. Қосылу кезінде қолмен ұсталатын құрылғы белгілі бір метрді нөмірі арқылы анықтайды. Метр мен қолмен ұсталатын құрылғы тарату және қабылдау кезіндегі кадрдың максималды ұзындығы, жеке кадрларды растамай бірнеше кадрды жіберу мүмкіндігі (терезелеу), екеуі де қолдай алатын ең жоғары байланыс жылдамдығы (тек E режимі HDLC-ге ауысқан жағдайда) сияқты әртүрлі параметрлерді келіседі. Содан кейін метр қолмен ұсталатын құрылғыға қол жетімді әртүрлі параметрлер туралы, соның ішінде қауіпсіздік деңгейлері бойынша ақпарат береді: «қауіпсіздік жоқ логикалық тобы», «төменгі қауіпсіздік логикалық тобы» және «жоғары қауіпсіздік логикалық тобы». Егер қажетті параметр қауіпсіздік тобында болмаса, жай ғана сұрау HHU-ға қажетті жауапты береді. Егер қажетті параметр төменгі қауіпсіздік тобында болса, ақпаратты оқу үшін HHU-дың паролі тексеріледі. Жоғары қауіпсіздік параметрлері үшін метр қолмен ұсталатын құрылғыға криптографиялық парольмен шақыру жібереді. Қолмен ұсталатын құрылғы шифрланған парольді қайтаруы керек. Пароль алмасу дұрыс болса, метр қолмен ұсталатын құрылғыны қабылдайды: ол «қосылған». Қосылғаннан кейін қолмен ұсталатын құрылғы әдетте метрдің сипаттамасын оқиды. Бұл ағымдағы есептелген бірліктердің санын (мысалы, киловатт-сағат, мегаджоуль, газ немесе су литрлері) және метрдің сенімділігін (әлі де дұрыс жұмыс істейді ме?) сипаттайтын тіркелімдерді сипаттайды. Кейде өндіруші жаңа өлшем бірлігін анықтайды, сонда метрдің анықтамасында жаңа немесе басқа дерек типі пайда болады. Көптеген метрлерде калибрлеу және метр тіркелімдерін қайта орнату үшін арнайы режимдер бар. Бұл режимдер әдетте корпус ашылса анықталатын қосқыштар сияқты, бұзуға қарсы қорғаумен қамтамасыз етіледі. HHU-ға метрдегі белгілі бір параметрлерді орнату немесе қайта орнату үшін шектеулі құқықтар берілуі мүмкін. Содан кейін қолмен ұсталатын құрылғы «қосылысты аяқтау» хабарын жібереді. Егер «қосылысты аяқтау» хабары жіберілмесе, метр соңғы хабардан кейін бұрын келісілген уақыт өткен соң автоматты түрде қосылысты аяқтайды.