Кіріспе
Австрия физигі Артур Эрих Хаас (30 сәуір 1884 жылы Брнода дүниеге келген, 20 ақпан 1941 жылы Чикагода қайтыс болған) – австриялық физик, Вена университетіндегі приват-доценттік біліктілігін растау үшін 1910 жылы ұсынған мақаласымен танымал. Ол электрондық орбитальдардың квантталуын қамтитын сутек атомын зерттеуді ұсынды, осылайша Бор моделін (1913) үш жылға бұрын болжады. Дегенмен, Хаас мақаласы бастапқыда қабылданбады, тіпті сындарға ұшырады. Өзінің өмірбаяндық естеліктерінде Хаас былай деп еске алады: «Мен Венадағы химиялық-физикалық қоғамда дәріс оқығанда, Лехер ашық пікір алмасу кезінде презентацияны карнавалдық әзіл деп атады» (дәріс Австрияда карнавал уақытында, 1910 жылдың ақпанында өтті). Бірақ көп ұзамай, 1911 жылдың қыркүйегінде Карлсруэде өткен физикалық ғылымдар конференциясында Хаас жұмысының бұрынғы сыншылары оны зор құлшыныспен мойындады, бұл туралы төменгі жазбада былай делінген: «1911 жылы пікірдің өзгеруіне не себеп болғанын білмейміз, тек сол кездегі ойлаудың жалпы бағытын айта аламыз: 1910 жыл кванттық ұғымға қатысты жалпыға бірдей көзқарастың өзгеруінің басталуы болды». Хаас жұмысының маңыздылығы Планк тұрақтысы мен атомдық өлшемдер арасындағы байланысты орнатуда болды, ол бүгін Бор радиусы деп аталатын шаманың мөлшерін дұрыс бағалауға алғашқылардың бірі болды. 1936 жылдан өмірінің соңына дейін Нотр-Дам университетінде профессор болып жұмыс істеді.
Arthur Erich Haas (April 30, 1884, in Brno – February 20, 1941, in Chicago) was an Austrian physicist, noted for a 1910 paper he submitted in support of his habilitation as Privatdocent at the University of Vienna that outlined a treatment of the hydrogen atom involving quantization of electronic orbitals, thus anticipating the Bohr model (1913) by three years. Haas’s paper, however, was initially rejected and even ridiculed. As noted in his autobiography, Haas recalls: "When I lectured to the Chemical Physical Society of Vienna Lecher referred to the presentation during open discussion as a carnival joke" (the lecture was held during carnival time in Austria, February 1910). Soon thereafter, however, by September 1911 at a physical science convention in Karlsruhe, former detractors of Haas's work acknowledged it with greater enthusiasm as noted in a footnote: "We do not know what caused [a] change of mind in 1911 and can merely suggest the general trend of thinking at the time: 1910 saw the beginning of a universal shift of opinion of the quantum concept." The significance of Haas's work lay in the establishment of a relationship between Planck's constant and atomic dimensions, having been first to correctly estimate the magnitude of what is today known as the Bohr radius. From 1936 to his death he was professor at the University of Notre Dame.
1911 жылғы Солвей конференциясында қабылданған
1911 жылы Бохрдың ұстазы Рутерфорд қатысқан бірінші Солвей конференциясының мәжілісінде. Макс Планктың лекциясы мына тұжырыммен аяқталды: «Молекулалық байланыстағы атомдар немесе электрондар кванттық теорияның заңдарына бағынады». Хендрик Лоренц Планктың лекциясын талқылау барысында Томпсонның моделіне сүйенген атомның құрамы туралы сұрақ көтерді, бұл талқылаудың көп бөлігі Артур Эрих Хаас ұсынған кванттық атомға арналды. Лоренц Планк тұрақтысының өлшемдері атомды анықтайтынын түсіндірді. Хаас атомның моделі Конференция барысында он жеті рет еске алынды. Планк өз сөзінде Хаас моделін пайдаланады: «Мысалы, А. Э. Хаас тербелісші ретінде Дж. Дж. Томсонның біртекті шарларын қарастырады, олардың ішінде электрон орталыққа қатысты тербеле алады. Бұл тербелістің амплитудасы шардың радиусына тең болғанда қол жеткізілетін ең жоғары энергиясы энергия квантына тең болуы керек, яғни e = hv».
“A. E. Haas, for example, takes as oscillator the uniform sphere of J. J. Thomson, within which an electron can oscillate around the center. The maximum energy for this oscillation, which is reached when the amplitude becomes equal to the radius of the sphere, must be equal to the quantum of energy e = hv.”
Шығармалары
. Теориялық физикаға кіріспе (2 том) 1. {онлайн} Лейпциг: Вейт, 1919 жыл; 2. Берлин: де Грюйтер, 1921 жыл. (танымал ғылыми).