Кіріспе
Пахаргандж (сөзбе-сөз "таулы аудан") – Жаңа Дели теміржол стансасының батысында орналасқан Орталық Делидің бір бөлігі. Мұғал дәуірінде Шахганж немесе Корольдің қоймасы немесе базар деп аталған Пахаргандж әйелдер қауіпсіздігі тұрғысынан жағымсыз репутацияға ие, себебі бұл аймақ алаяқтықтармен, есірткі сатумен және жыныстық шабуылдармен белгілі. Соның салдарынан, қазір көшпенді саяхатшылардың басты орталығына Оңтүстік Дели айналуда.
However, Paharganj has a poor record regarding safety of women since the area is noted for its scams, drug peddling, sexual assaults. Instead, the more modern South Delhi is now becoming the main center for backpackers.
Моғол дәуірі
1638 жылы құрылғаннан кейін Шахжаханабад, Шах Джахан тұсындағы Моғол империясының астанасы, қабырғалы қаламен шектелмей, жақын маңайдағы аймақтарға таралып, екі жағынан шақырымдарға созылды, оның халқының жартысы сонда тұрды. 1739 жылға қарай, қала маңы 1800 акр жерді алып, Мұғалпура, Сабзиманди, Пахарганж және Джайсинг Пура сияқты аудандарды қамтыды. Пахарганж – Дели қаласының ең ірі және маңызды қала маңындағы мохаллаларының бірі, ол қаланың ішкі қабырғалы бөлігінен сыртта орналасқан бес маңызды базардың бірі және сырттағы жалғыз базар еді. Бұған қоса, 18 ғасырда қаланың басты астық сауда орталығы болды, онда астық Ямуна өзені арқылы Патпарганж және Шахдарадағы көтерме сауда орындары мен қоймалардан пароммен тасымалданды. Пахарганж пен қабырғалы қаланың Акбарабади қақпасы арасында тағы бір көтерме сауда орталығы – Шахганж орналасқан, ал екінші жағында, Жантар Мантарға қарай, Раджа Базар болды. Шындығында, Моғол дәуірінде Пахарганжты Шахганж немесе «патшаның базары» деп те атаған, ал қазіргі «Пахарганж» атауының мағынасы – «Төбелі аудан», себебі ол Раисина төбесіне жақын орналасқан, сол төбеде бүгінде Президенттік резиденция орналасқан. 1857 жылға дейін Пахарганж, Кишенганж және Пахари Дхирадж сияқты аудандар жеке-жеке бөліктер болды, кейін жылдар өте өсіп, бірікті, мысалы, Пахари Дхирадж Садар Базарға қосылды. 1690 жылдары Моғол императоры Аурангзебтің генералы, Деканның жетекші қолбасшысы және Хайдарабадтың Асаф-Джахи әулетінің негізін қалаушы Асаф Джах I-нің әкесі Газиуддин Хан діни қайырымдылық арқылы Газиуддин Хан атымен аталатын медресе құрды. Бұл медресе ақырында қазіргі Закир Хусейн колледжінің құрылуына ықпал етті, ол 1986 жылы Түрікмен қақпасының сыртындағы жаңа ғимаратқа көшірілді. Мадраса Газиуддин кешеніндегі ескі ғимаратта әлі де колледждің жатақханасы мен Газиуддиннің кесенесі орналасқан. Сондай-ақ, сол жерде Англо-араб мектебі де жұмыс істейді.
Британдық дәуір
1920 жылдары Лютьенстің Делисі салынып жатқанда, бұл аймақта да ірі дамулар болды, ал 1930 жылы салынған ескі "Империяль театры" сол дәуірдің мұрасы ретінде қалыпқа келді. Жайсингпураның көршілес ауданы, шындығында, Джордж Свинтон төрағалығымен және Джон А. Броди мен Лютьенс мүшелігімен құрылған "Жаңа Императорлық астананы жоспарлау жөніндегі Дели қала жоспарлау комитеті" 1912 жылдың 13 маусымында есебін ұсынды. Ол Пахаргандж бен Садар базарын дамып келе жатқан жаңа императорлық қалаға қосуды ұсынды, себебі олар Ескі Делидің аймақтары ғана болды және жоспарланған Жаңа Дели аймағына жайылды. Бірақ, мүлікті сатып алу үшін берілетін өтемақының құны тым жоғары болғандықтан, вице-король бұл ұсынысты қабылдамады. Бүгінде Үндістан қақпасына қарап тұрған Жаңа Делидің орталық осі бұрын солтүстік-оңтүстік осі болуы керек еді, бұл ось Вице-король үйін Пахарганджбен байланыстырып, осы осьтің соңғы нүктесі ретінде қарастырылған. Бірте-бірте Чай-Түті-Чоук немесе Алты-Түті-Чоук, бастапқыда мұнда халыққа арналған алты су шүғыласы орналасқандықтан осылай аталды, Пахаргандждің маңызды базар алаңы және сауда орталығы ретінде дамыды, оның айналасында мата сатушылардың дүкендері бой көтерді. 1928 жылы танымал Шри Нанд Лал Шарма дхабасы ашылды, уақыт өте келе оның ұлы сол жерде үш қабатты қонақ үй салды, ал қазір оның немересі Metropolis-ті басқарады, ол төбесіндегі мейрамханасымен танымал және мәзірінде әлі де көптеген орыс тағамдары бар. Пахарганджтегі "Шила кинотеатры" Делидегі алғашқы 70 мм экран болды, ал екіншісі Коннаут-Плейстегі "Одеон" кинотеатры. "Империяль" және "Ханна" да сол аймақтағы тағы бірнеше кинотеатрлар еді. Аймақ толығымен туризм индустриясына қызмет көрсетуге көшті. Мұғал дәуіріндегі астық базарлары ұзақ бұрын жойылғанмен, 20 ғасырдың басында Пахаргандж Делиде құрылыс материалдары, цемент, ағаш және болатқа арналған негізгі сауда орталықтарының бірі болды, бірақ 1947 жылға қарай олар көбінесе қаланың басқа жерлеріне көшірілді, ал Пахаргандж негізінен тығыз қоныстанған тұрғын және коммерциялық аймаққа айналды, отандық және шетелдік туристер үшін арзан қонақ үйлер мен мейрамханаларға толы болды. Пахаргандж 1942 жылдың тамызындағы "Үндістанды тастау" қозғалысы сияқты, Үндістанның тәуелсіздік күресі кезіндегі қыр-сырларға куә болды, сол кезде Пахаргандж маңындағы британдық казармаларына шабуыл жасалып, сарбаздар шығарылып тасталды, содан кейін олар үндінің үйіне паналады, кейіннен бұл үй Пахаргандж пошта бөліміне айналды. Сонымен қатар, посттан бақылау пункттері де толқушылардың шабуылына ұшырап, өртке түсті.
1924 жылғы индус-жаттар мен мұсылман көтерілістері
Британдық үстемдік кезінде мұсылмандар Жандевал ғибадатханасына жақын жерде қасапхана салған. 1924 жылғы мамыр айында, Құрбан айт күні Пахаргандж қаласының Пахари Дхирадж ауылындағы мұсылмандар Жандевала ғибадатханасына жақын орналасқан қасапханада индустар қасиетті санап, Қамадену деп құрметтейтін сиырды сойды. Бұл Садар базарындағы индус жаттарын ашуға себеп болды, нәтижесінде 11-18 шілде аралығында жаттар мен мұсылмандар арасында дүрбелең шығып, адам өміріне және мүлікке зиян келді. Мұхаммед Әли Джинна Махатма Ганди мен Үндістан Ұлттық Конгресінен (ҮҰК) наразы жаттарды тоқтатуды бірнеше рет сұрады, бірақ Ганди мен ҮҰК жағдайды бақылауға алмады. Дүрбелең ақырында полиция тарапынан тоқтатылды.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
Кейін, 1947 жылы Үндістанның бөлінуі кезінде бұл жерде тағы да кең ауқымды тәртіпсіздіктер болды, содан кейін Пәкістаннан көптеген индус босқындары ағылып келді, оларға бірнеше дүкендер мен шағын кәсіпорындар бөлінді. Осыдан бері аймақ үлкен дамуды бастан өткерді және бүгінгідей гүлденген базар алаңына айналды. 1970-ші жылдары Үндістанға хиппи қозғалысы келгеннен кейін, бұл аймақ хиппилер, рюкзакшылар және студенттер үшін Коннаут-плейс, Нью-Дели және Нью-Дели теміржол станциясының жанындағы арзан жатақ іздегендердің таныс торабына айналды. Қонақ үйлер мен қонақ үйлер бірте-бірте көршілес Рам Нагарға және Дешбанду Гупта жолы бойындағы аудандарға тарады. Сонымен қатар, Пахаргандж қаласында көптеген еврей және израильдік туристер жиі баратын Хабад үйі және 19 жыл бұрын "Ажай Кафе" деп аталған "Германдық нан пісірушісі" сияқты нан пісірушіліктер бар. Аймақ қолжетімді қонақ үйлер, мотельдер, мейрамханалар, дабалар және ішкі және шетелдік саяхатшыларға, әсіресе рюкзакшылар мен бюджеттік саяхатшыларға арналған дүкендердің кең ассортиментімен танымал. Бұл аймақ халықаралық асүйлерге ерекше танымал. 2005 жылғы 29 қазандағы Делидегі сериялық жарылыстар кезінде алғашқы жарылыс Пахаргандж қаласының басты базарында, қарбалас сауда кезінде, Дивали мерекесіне екі күн қалғанда болды. 2010 жылғы Достастық ойындарына дайындық барысында, 2009 жылы Дели қалалық корпорациясы (MCD) Пахаргандж үшін 800 миллион рупийлік (17 миллион доллар) жаңғырту бағдарламасын іске қосты. Бұл бағдарламаға Пахаргандж қаласындағы 56 жол мен көше кірді, онда 500-ден астам қонақ үй мен мотель ойындарға келушілерді қабылдауды күтті. 2010 жылдың қыркүйегіне дейін аймақтағы тығырықты азайту мақсатында Майн Базар, Рам Нагар базары және Амрит Каур базары сияқты аудандардағы кейбір дүкендер бұзылды, базарлар біркелкі стильде жаңартылды, барлық жолдар қайтадан салынып, жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар салынды.
Тарихи ескерткіштер
Пахаргандж қаласында тарихи Қадам Шариф дарғайы орналасқан, ол Мұхаммед пайғамбардың қадам іздеріне арналған. Бұл ескерткішті алғаш рет Делидің 14 ғасырдағы сұлтаны Фирүз Шах Туглак салған. Қази Уәли мешіті өте әсем ою-өрнектерімен және аркалы есіктерімен танымал. Мұғал сарайының ақыны, 1854 жылы қайтыс болған Наби Кәримнің жанында тұрған Зауқ ақының қабірі Пахаргандж көшелерінде жатыр. Ол 2000 жылдардың басында Жоғарғы Соттың шешімімен қалпына келтірілді, бірақ оның үйі табылған жоқ.
Әкімшілік және саясат
Бүгінде Садар Пахаргандж Дели қалалық корпорациясының (ДМК) 12 әкімшілік аймағының бірі болып табылады. 1966–1993 жылдары Пахаргандж Чандни Чок сайлау округінің құрамындағы Дели метрополитендік кеңесінің бөлігі болды. Содан кейін 1993 жылдан 2008 жылға дейін ол Чандни Чок Лок Сабха сайлау округіне бағынышты Дели мемлекеттік жиналысының сайлау округі болып қалып келді. 2008 жылы парламенттік округтердің шекарасы қайта белгіленгеннен кейін, ол Нью-Дели Лок Сабха сайлау округінің құрамына енді.
Туризм
Пахаргандж 1970-жылдардан бері қолжетімді қонақ үйлерімен, жатақханаларымен және әртүрлі дүкендерімен, әсіресе саяхатшылар арасында танымал. Қазір қаланың жаңа бөлігі, әсіресе Оңтүстік Дели саяхатшылар арасында бірте-бірте танымал болып келеді. 2008 жылы Анураг Кашьяп режиссерлік еткен «Дев. D» (2009) хинди фильмінің бір бөлігі Пахаргандж ауданында түсірілді, онда қонақ үй индустриясының қараңғы жағы, проституциядан есірткі сатуға дейін бейнеленді.