Кіріспе

Оңтүстік Австралияның Жоғарғы соты – Австралия мемлекеті Оңтүстік Австралияның жоғары сатыдағы соты. Жоғарғы сот – Австралия сот жүйесіндегі Оңтүстік Австралияның ең жоғары соты болып табылады. Ол азаматтық істер бойынша штат ішінде шексіз юрисдикцияға ие және ең ауыр қылмыстық істерді қарап шығарады. Сотқа Бас судья және қажет болған жағдайда басқа судьялар (әділ судьялар) кіреді.

Тарих

Сот 1837 жылғы 2 қаңтарда, колония құрылғаннан кейін бес күн өткен соң, патент хаттарымен құрылды. Австралияның штаттық жоғарғы соттарының арасында бұл сот ерекшелігімен көзге түседі, себебі ол Оңтүстік Австралия колониясының негізі қаланған кезде құрылды. Бұл себебі, жоғарғы сот институты колонияның негізін қалаушы Эдвард Уэйкфилдтің отарлау теориясының бір бөлігі болған. Австралияның басқа колониялары өз соттарын колонияның қоныстанғаннан кейін көп уақыттан соң ғана құрды. Сот Вестминстер соттарының барлық жалпы құқықтық және мұрагерлік юрисдикциясымен жабдықталды. Соттың алғашқы отырыстары 1837 жылғы мамыр айына дейін өткізілмеді, оған бірінші судья, сэр Джон Джефкотт төрағалық етті. (Бас судья лауазымы 1855 жылғы №31 заң күшіне енгенге дейін ресми түрде енгізілген жоқ.) 1837 жылғы желтоқсанда сэр Джонның қайтысынан кейін Генри Джиклинг судья міндетін атқарушы болып тағайындалды. Уақытша судья ретінде тағайындалғанмен, Джиклинг екі маңызды жаңалыққа жауапкер болды: ол соттың өсиеттік істерді қарау құзыретін кодификациялады және 1838 жылғы наурыз айында Жоғарғы соттың алғашқы адвокаттарын қабылдады. Сэр Чарльз Купер судья Джефкоттты сотта тұрақты түрде алмастырды. Денсаулығының нашарлап кеткені туралы хабарлар губернатор Генри Янгты екінші судья тағайындауды сұрануға итермеледі. Осының нәтижесінде судья Кроуфорд тағайындалды. Судья Кроуфорд сотта перука киген алғашқы судья болды. Кроуфорд судьялық қызметтен кейін екі жыл өткен соң қайтыс болды. Кроуфордты судья Бутби алмастырды. Бутби колониялық парламенттердің заң шығару құқығына күмән келтірген, даулы судья болды. Ол, 1856 жылғы Оңтүстік Австралия Конституциясының жарамсыз екенін шешіп, Австралия тарихындағы алғашқы конституциялық дағдарыстың бастауын берді, бұл Императорлық Парламенттің 1865 жылғы Отарлық Заңдардың Жарамдылығы туралы заңын қабылдауына әкеп соқты. Бутби 1867 жылғы шілдеде Жоғарғы сот судьясы лауазымынан алынды. Ол Англиядағы Король Кеңесіне шағым түсірді, бірақ шағымы қарастырылмастан қайтыс болды. Бутби сотта қызмет еткен кезеңде алғашқы Король кеңесшілері тағайындалды және соттың алғашқы аудандық отырыстары Оңтүстік Австралияның ішкі аймақтарында өтті. 1935 жылы Жоғарғы Сот туралы заң күшіне енді.

Құзыреті

Сот азаматтық және қылмыстық істер бойынша бастапқы және апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асырады. Сот – заң және әділет соты. Оның азаматтық істер бойынша шексіз құзыреті болғанымен, әдетте, Сотта қаралатын азаматтық істер күрделі құқықтық немесе фактілік мәселелерді немесе ірі сомадағы ақшалай талаптарды қамтиды. Сондай-ақ, Сот мұрагерлік (өсиеттер мен мүліктер) істері бойынша эксклюзивті юрисдикцияға ие, яғни мұндай мәселелерді тыңдайтын Оңтүстік Австралияның жалғыз соты болып табылады. Қылмыстық істер бойынша, көбінесе тек аса ауыр қылмыстар (мысалы, кісі өлтіру, мемлекетке опасыздық, кісі өлтіруге талпыну және қасақана кісі өлтіру) Сотта қаралады, бірақ кейде Сот жеңіл қылмыстар бойынша да іс тыңдайды. Кісі өлтіру және мемлекетке опасыздық қылмыстары бойынша істер Оңтүстік Австралияның басқа ешбір сотында қарастырылмайды. Бастапқы юрисдикциясын жүзеге асырғанда, Сот әдетте бір судьядан тұрады. Жоғарғы Сот азаматтық және қылмыстық істер бойынша Оңтүстік Австралияның Магистрат сотынан, сондай-ақ Жоғарғы Сот Мастерлерінің және басқа да түрлі трибуналдардың шешімдерінен апелляцияларды қарайды. Мұндай жағдайларда Сот әдетте бір судьядан тұрады. Жеке судьялар мұрагерлік юрисдикциясында отыруға немесе ұзақ және күрделі істерді басқару функцияларын жүзеге асыруға тағайындалуы мүмкін. Оңтүстік Австралия Жоғарғы Сотының отырыстары көбінесе Аделаида қаласында өтеді. Азаматтық істер бойынша Сот әдетте ескі Жоғарғы Сот ғимаратында, ал қылмыстық істер көбінесе Сэр Сэмюэл Уэй ғимаратында қаралады. (Екі ғимарат Гугер көшесі мен Виктория алаңының бұрышында, бір-біріне қарама-қарсы орналасқан.) Сот, мемлекеттен тыс жерлерді қоса алғанда, кез келген жерде отырыс өткізуге құқылы. Бір судьядан тұратын Сот ерекше жағдайларда Маунт Гамбиер және Порт-Аугуста қалаларына сапар шегіп, іс жүргізе алады. Заңмен көзделген ерекшеліктерден басқа, Австралия Конституциясының 73-бабына сәйкес, Оңтүстік Австралия Жоғарғы Сотының барлық шешімдерінен Австралия Жоғарғы Сотына арнайы рұқсат алып шағымдануға болады. Әдетте, Жоғарғы Сотқа шағымдар Толық Сот немесе Қылмыстық апелляциялық соттың шешімдерінен ғана беріледі.