Салмақ лақтыру: Тарихы мен түрлері

Кіріспе

Спорт

Екі спорт түрінің салмақ тастау (caitheamh cuideam) деген атпен өтетін жарыстары бар. Олардың бірі – жеңіл атлетика, екіншісі – Шотландияның таулы ойындары. Жеңіл атлетика жарысы АҚШ-та балға тастауға ұқсас, бірақ тек жабық үйлерде өтетін нұсқасы. 35 фунт салмақты (ерлер) және 20 фунт салмақты (әйелдер) тастау Әлемдік жеңіл атлетика федерациясы тарапынан мойындалмайды. Шотландияның таулы ойындарында салмақ тастаудан екі жарыс өткізіледі. Бір жарыста 28 фунт немесе 56 фунт салмақ дискідей лақтырылады. Екінші жарыста 56 фунт салмақ биіктікке лақтырылады.

Алысқа салмақ тастау

Олимпиада ойындарында 56 фунттық салмақ лақтыру екі рет – 1904 және 1920 жылдары өткізілді.

Ерлер

RankResultAthleteNationalityDatePlaceRef1 Daniel Haugh16 ақпан 2024Albuquerque2 Lance Deal4 наурыз 1995Atlanta3 Libor Charfreitag5 наурыз 2005Sterling4 Michael Lihrman28 ақпан 2015Женева5 Conor McCullough14 ақпан 2020Albuquerque6 A. G. Kruger20 қаңтар 2012Findlay7 Jüri Tamm11 шілде 1992Mäntyharju8 Kibwé Johnson24 ақпан 2008Boston9 Scott Russell8 ақпан 2002Ames10 Daniel Roberts14 ақпан 2020Albuquerque11 Jake Freeman12 ақпан 2009Riverdale12 Thomas Mardal11 наурыз 2021Fayetteville13 Israel Oloyede22 қаңтар 2022Albuquerque14 Andras Haklits9 наурыз 2001Fayetteville15 Alex Young14 ақпан 2020Albuquerque16 Isaiah Rogers16 ақпан 2024Albuquerque17 Garland Porter4 ақпан 2011Findlay18 Chukwuebuka Enekwechi13 ақпан 2015West LafayetteJud Logan28 ақпан 1992PrincetonKenneth Ikeji24 ақпан 2024Cambridge21 Cory Martin27 ақпан 2010Albuquerque22 Gleb Dudarev23 қаңтар 2020Lawrence23 JC Lambert31 қаңтар 2015Bloomington24 Bobby Colantonio14 қаңтар 2022Birmingham25 Trey Knight7 наурыз 2024Boston

Халықаралық бәсекелестік

Ашық және жабық алаңдарда өткізілетін бұл шара – World Masters Athletics ұйымының Әлем Чемпионаты және әлемдік рекордтар үшін күрес алаңы. Ашық алаңда бұл лақтырулардың бес сайысының (пентальон) соңғы жарысы болып табылады. Мастерлер арасындағы жеңіл атлетикада әртүрлі жас топтары үшін салмақ талаптары әртүрлі.

Үй ішіндегі іс-шара

Салмақ тастау – негізінен АҚШ-та өткізілетін жабық ғимараттағы жеңіл атлетика спортының түрі. Салмақты лақтыру техникасы, ашық ауадағы балға тастауға ұқсас. Халықаралық жарыстарда ерлер салмағы 35 фунт (оқушылар үшін 25 фунт) болатын шар, D-тәрізді немесе үшбұрышты тұтқасы тікелей салмаққа бекітіледі. Көбінесе, лақтырушы жерге қарап тұрып, айналу шеңберінен бастайды. Салмақ жоғары көтеріліп, айналу позыциясына өту үшін серпімділік алады. Лақтырушы шеңбер бойында үш-төрт рет айналып, алға қарай жылдамдық алады. Шеңбердің алғы жағында салмақ иықтан шығарылып, құлау аймағына жіберіледі. Құлау аймағы 34,92° бұрышпен белгіленген, бұл балға тастау, дискі тастау және доп тастау секторымен бірдей. USATF ережелері, құлау аймағының талаптарына байланысты, жабық жарыстарды ашық ауада өткізуге рұқсат береді. Ерлер арасындағы әлемдік рекорд – 25,41 метр (ашық ауада) және 25,86 метр (84’10”) (жабық ғимаратта), осы көрсеткіштің иесі – америкалық Ланс Дил. Әйелдер, 20 фунт салмақты лақтырады, олардың арасындағы әлемдік рекорд – 24,57 метр (80’07½”) (ашық ауада), оны 2007 жылдың 27 қаңтарында Оңтүстік Иллинойс университетінің Бриттани Райли орнатқан, ал жабық ғимаратта – 25,60 метр, оны Гвен Берри 2017 жылдың 4 наурызында көрсеткен. Салмақ тастау американдық жеңіл атлетика тарихында берік орны бар. 1878 жылдан 1965 жылға дейін ерлер арасында ашық ауада ұлттық чемпионат ретінде өткізілді. АҚШ-та ашық ауадағы жарыстардың азаюына қарамастан, бұл спорт түрі АҚШ-тың жабық ғимараттағы жеңіл атлетика чемпионатының маңызды бөлігі болып табылады: ерлердің 35 фунт салмақты лақтыруы 1932 жылдан бері, ал әйелдердің 20 фунт салмақты лақтыруы 1991 жылдан бері өткізіліп келеді. Салмақ тастау NCAA ерлер және әйелдер жабық ғимараттағы жеңіл атлетика чемпионаттарының бағдарламасына да енген. Суперсалмақ тастау, құрылысы жағынан салмақ тастауға ұқсас құралдарды қолданады, бірақ салмағы ауыр болады. Бұл жарыс 1904 және 1920 жылғы Олимпиада ойындарының бағдарламасына енген. Бүгінгі таңда, World Athletics ұйымынан ресми мақұлдама алмағанмен, ол әртүрлі жарыстарда, соның ішінде USATF Master's Indoor Championship-та демонстрациялық түрде өткізіледі.

The weight throw is an indoor track and field event, predominately in the US. The technique implemented to throw the weight is similar to that of the hammer throw in outdoor competition. In international competition, the men's weight is a 35 lb ball (25 for high school) with a D ring or triangle handle attached directly to the weight. The technique in wide use is to start in a throwing circle with the thrower's back to the landing area. The weight is then swung overhead to gain momentum before transitioning into the spinning position. The thrower then turns heel to toe up to four times across the ring and toward the front of the circle. At the front of the circle, the thrower releases the weight over his/her shoulder and into the landing area. The landing area is a sector of 34.92° which is identical to the Hammer throw, Discus throw and Shot Put. Because of the demands of the landing area, USATF rules allow for the event as part of an indoor meet to be held outdoors. The world best for men is 25.41 m (outdoor) and 25.86 m (84'10") (indoor) and is held by American Lance Deal. For women, who throw a weight of 20 lb, the world best is 24.57 m (80'07½") (outdoor) set by Brittany Riley of Southern Illinois University on 27 January 2007 and 25.60 m (indoor), by Gwen Berry, on 4 March 2017. The weight throw event has had an enduring history in American track and field. It was a national championship event for men outdoors from 1878 to 1965. Despite the decline of such outdoor contests in the United States, the event has been a mainstay of the USA Indoor Track and Field Championships: the men's 35 lb event has been held from 1932 to present and a women's 20 lb weight throw event was introduced in 1991. The weight throw is also present on the event programme of the NCAA Men's and NCAA Women's Indoor Track and Field Championships. The Superweight Throw uses implements similar in construction to the regular weight throw but with heavier implements. The event was part of two Olympic Games in 1904 and 1920. Though no longer officially sanctioned by World Athletics, it still is contested as a novelty event at various competitions, including the USATF Master's Indoor Championship.

Биік таулы жерлер ойындары

Таулық ойындарда салмақ лақтыру екі бөлек жарыстан тұрады: жеңіл салмақ және ауыр салмақ. Екі жағдайда да құрал болат немесе қорғасыннан жасалған салмақтан (әдетте шар немесе цилиндр пішіндес) және оған қысқа тізбек арқылы бекітілген металл тұтқадан тұрады. Тұтқа D сақина, үшбұрыш немесе сақина пішіндес болуы мүмкін. Салмақтың көлемі жарыс класына байланысты. Кәсіби ерлер үшін жеңіл салмақ 28 фунт немесе екі тас (12,7 кг) құрайды. Ал ауыр салмақ – 56 фунт немесе төрт тас (25,4 кг). Барлық әйелдер үшін салмақ 14 және 28 фунт (6,35 және 12,7 кг) болады. Ерлердің шеберлік классы немесе ересектер үшін салмақ 28 және 42 фунт (12,7 және 19,05 кг) құрайды. Салмақ бір қолмен 4,5 футқа 9 футтік төртбұрышты алаңнан, аяқ тақтасының немесе тригонометриялық нүктенің артына лақтырылады. Спортшы лақтыру барысында тригонометриялық нүктенің артында болуы тиіс. Лақтыру техникасы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе босату алдында жылдамдық алу үшін бұрылу немесе айналу қозғалысы қолданылады. Әр спортшы үш рет тастауға мүмкіндік алады, ал ең жақсы нәтиже көрсеткендер орындарға ие болады. Салмақ лақтыру бойынша рекорд (28 фунт): Грегор Эдмундс – 95 фут 10 дюйм, Маркинч, Шотландия, 2011 жыл.

Биіктікке салмақпен шап

Барадан жоғары салмақ лақтыру немесе биіктікке салмақ тастау (cuideam thairis air a 'bhàr, tilgeil cuideam air son àirde) Шотландияда және басқа да елдердегі таулы ойындарда, сондай-ақ Ирландиядағы жеңіл атлетика жарыстарында өткізіледі. Салмақ бір қолмен лақтырылады, ал штанга лақтырушының үстінен, көтеріліп бара жатқан биіктікте орнатылады. Биіктікке секіру немесе полюспен секіру сияқты, лақтырушы әрбір келесі биіктікте үш рет талпынады. Жеңімпаз орынға ең жоғары биіктікке жеткен және ең аз қателік жасаған спортшы ие болады. Салмақтың көлемі жарыс класына қарай өзгеріп отырады. Кәсіби ерлер 25 кг (56 фунт немесе төрт тас) салмақты, әйелдер 12 кг (28 фунт) салмақты, ал ерлердің шеберлер классы немесе ересектер 19 кг (42 фунт) салмақты лақтырады. Осы жарыс үшін екі техника бар. Классикалық техникада салмақ аяқтардың арасынан иыққа дейін серпіліп, тікелей жоғары лақтырылады. Балама техника (кейбір ойындарда рұқсат етілмейді) айналу қозғалысын қамтиды, спортшы бүйінен лақтырады.

Ирландия

Ирландия жеңіл атлетика федерациясы биіктік және қашықтыққа салмақ тастауды мойындайды. Ересектер деңгейінде салмағы 56 фунт, жасөсперімдер деңгейінде 35 фунт. Биіктігі: 4,94 м (Шон Брейднах, 2022) қашықтығы: 9,16 м (Джон Ментон, 1998). Ирландияда биіктік және қашықтық бойынша салмақ тастау жарыстарында 56 фунт салмақ қолданылады.