Кіріспе

Аккордтық прогрессия

Андалусиялық каденция (диатоникалық фригиялық тетракорд) – фламенко музыкасынан алынған термин, төрт аккордтан тұратын және сатылап төмендейтін аккордтық прогрессияны білдіреді. Бұл iv–III–II–I прогрессиясы фригиялық лад бойынша немесе i–VII–VI–V прогрессиясы эолиялық лад (минор) бойынша қарастырылады. Оны кіші тетракорд деп те атайды. Ренессанс дәуірінен бастау алатын оның әсерлі дыбыстары оны классикалық музыкадағы ең көп қолданылатын прогрессиялардың біріне айналдырды. Андалусиялық каденцияны мажорлық бас ладтың фригиялық лады мен гармониялық минор ладтың фригиялық доминант лады арасындағы модуляция ретінде қарастыруға болады, мысалы, E, F, G (фригиялық) немесе G (фригиялық доминант), A, B, C, D.

Атауына қарамастан, бұл нағыз каденция емес (яғни, фразаның, бөлімнің немесе музыкалық туындының соңында бір рет ғана пайда болады); көбінесе остинато ретінде қолданылады (қайталап ойналады). Оны Del Shannon-ның "Runaway" сияқты рок әндерінде де естіуге болады.

Шығу тегі

Көне Грецияның танымал әуендік үлгісі Андалусиялық ырғақтың бастапқы нүктесі болуы мүмкін. Диатоникалық тетракорд деп аталатын бұл тізбек, кейінірек ғасырлар бойы дамыған аккорд прогрессиясының бас партиясына ұқсас. Кейбір теоретиктер осы құрылымның Яһудада одан бұрын пайда болғанын жоққа шығармайды. Грек тетракордының құрылымына жақын тізбек, Оңтүстік Испаниядағы маврларға белгілі болуы мүмкін және одан Батыс Еуропаға тараған. Француз трубадурлары испан музыкасының ықпалында болды. Бұл туынды алғаш рет Мадригалдардың сегізінші кітабында (1638) жарияланды. Прогрессия 15 ғасырлық Пасамеццо антиконың алғашқы төрт тактын еске түсіреді; i – VII – i – V. VI аккордының қолданылуы Пасамеццо антикоға қарағанда жақында пайда болғанын көрсетеді, себебі i – VII және VII – i каденциялары орта ғасырдың соңы мен Ренессанстың басында кең таралған, (сондай-ақ, қос тониканы қараңыз), ал VII – VI музыка теориясының дамуының нәтижесінде пайда болды. Дегенмен, VII аккордындағы жетекші тоның болмауы, прогрессияның тональдық жүйеге дейін, Палестрина заманындағы модальдық тәсілде пайда болғанын көрсетеді, онда тоник V аккордынан жақындасуы керек, ал типикалық барокко стилі VII-нің төмендеуінен аулақ болып, доминантты аккордтарды (VII немесе V аккордтарын) енгізер еді, i аккордына шешім табу үшін.

Әнділік

Резолюция алдындағы кернеуді арттыру үшін басым "V" акорды жетілікпен толықтырылады (V7–i). Жоғарыда аталғандай, бұл табиғи минорлы шкаланың жоғарғы тетрахорды ретінде кездеседі (A минор үшін олар: A G F E). Тетрахордтар туралы ерекше факт ежелгі заманнан бері байқалып, ерте Ренессанста қайта ашылды: егер тетрахорд екі тонының арасында жарты тон (жарты қадам) болса, осы жарты тон берілген тетрахордтың немесе ладтың (тетрахордтарды біріктіргенде) мелодиялық бағытын анықтайды. Егер жарты тон ең жоғары екі сатының арасында болса, әуен көтеріле түседі (мысалы, мажорлық гаммалар); ал тетрахордтағы ең төменгі тондардың арасындағы жарты тон әуеннің төмен қарай иелуіне алып келеді. Осыған байланысты, Шығыс Еуропа мен Анатолияның дәстүрлі музыкасынан алынған Фригия тетрахорды,]] қатаң талдау көрсеткендей, көптеген хорд прогрессиялары ерте бароккодан бұрынғы дәуірден (әдетте тоналдылықтың пайда болуымен байланысты) туындаған болуы мүмкін. Тоналдылық прогрессиядағы бірінші хордты тоник ("i") ретінде қабылдағандықтан, Фригиялық каденцияның (модальдық) жазылуы былай болады: iv – III – II – I (немесе, көбінесе, бірақ дұрыс емес, iv – III – II – I, бірақ үшінші саты үлкен және кіші терция арасында ауысады, бұл тоналды түсінік бойынша субтоника/жетекші тон қақтығысына тең). Осылайша, "iv" субдоминанта хордына, ал "III" медиантаға, ал "I" тоникке сәйкес келеді. "II" хордының доминанттық функциясы бар.

Гармониялық ерекшеліктер

Тональдық жүйе диатоникалық үшіншілік аккордтарға үш негізгі функцияны белгілейді: тоникалық (Т), доминантты (D) және субдоминантты (SD). D→SD-ден басқа, әр түрлі функциялар арқылы кез келген тізбекке (мысалы, T→D, SD→D) рұқсат етіледі. Тональдық гармонияның сатылары мынадай: "I" және "VI" – тоникалық аккордтар ("I" күштірек; барлық түйіндемелер "I" аккордымен аяқталады), "V" және "VII" – доминанттар (екеуі де жетекші дыбысты қамтиды және "V" күштірек), "IV" және "II" – субдоминантты аккордтар ("IV" күштірек).