Пакистандық крикетші Фазал Махмуд: Өмір және мансабы

Кіріспе

Пакистандық Тесттік крикетші

Фазал Махмуд PP, HI (18 ақпан 1927 – 30 мамыр 2005) – пакистандық халықаралық крикетші. Ол 34 Тест матчында ойнап, 24.70 орташа есеппен 139 қақпа алды. 100 қақпадан асып өткен алғашқы пакистандық, ол бұл көрсеткішті 22-ші матчында жеткізді. Фазал өзінің алғашқы бірінші сыныптық крикетін Солтүстік Үндістан үшін Ранжи Трофиінде ойнады және ондағы жарқын ойынының арқасында 1947–48 жылдары Үндістанның Австралияға жасаған алғашқы турына ілікті. Пакистанның тәуелсіздігі, турнеге дейін Фазалдың, мұсылман болғандықтан, бас тартып, Пакистанды таңдауына себеп болды. Ол жаңа мемлекет үшін Тест мәртебесіне қол жеткізуде және оны Тест матчтарына қатысатын команда ретінде қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Фазал төрт рет Тест матчында он қақпадан алды; Үндістан, Англия және Австралияға қарсы өткен матчтар Пакистанның осы командаларға қарсы алғашқы жеңістері болды. Фазалдың ең есте қаларлық ойыны 1954 жылы Англияға жасаған туры кезінде болды, онда Пакистан "Овал" стадионында жеңіске жетіп, серияны теңестіргенде жетекші рөл атқарды. Ол матч бойынша 12/99 көрсеткішін алды, оның ішінде екінші иннингте 6/46 қақпа алды, Англия 168 деген мақсатты қуып жете алмады. Абдул Кардардан кейін капитандыққа тағайындалған Фазал 1959 және 1961 жылдар аралығында 10 матчта ұлттық құраманы басқарды. Ол Вест-Индияға қарсы ойында бірден жеңіске жетті, бірақ Австралияға ұтылып, Үндістанмен тең түскеннен кейін капитандықтан алынды. Оның басшылығымен Пакистан екі Тест матчында жеңіске жетті және екеуінде жеңіліске ұшырады. 1962 жылы Англияға жасаған турдан кейін, жарақат алған басты ойыншыларды алмастыру үшін шақырылғаннан кейін, Фазал Тест және бірінші сыныптық крикеттен зейнеткерлікке шықты.

Ерте өмір

Лахорда туған Фазал 13 жасынан бастап Лахордағы Ислам колледжінде оқыды. Оның әкесі, Ғұлам Хусейн, колледждің экономика профессоры және крикет клубының президенті болды. Ғұлам Хусейн академиялық мансапты таңдамай, Үндістанның мемлекеттік қызметіне қатысты сынақтарды сәтті тапсырғанына қарамастан, ислам ғалымы және революционер Убайдулла Синдидің басшылығымен тәуелсіздік күресіне қосылды. Ол Ауғанстан арқылы қарулы күрес жолымен британ отаршылдарын ығыстыруды мақсат етті. Ол Фазалға таңғы 4:30-да тұру, 5 шақырым жүру және 5 шақырым жүгіруден тұратын қатаң жаттығу кестесін белгіледі. Бұл кесте жеті жыл бойы сақталды. Фазал екінші курста колледж командасының құрамына ілікті, ал 15 жасында колледждер арасындағы финалда 5/13 нәтижесін көрсетті, бұл турнирдің рекорды болды. Фазалдың екінші ойыны, Батыс Үндістанға қарсы жартылай финалда, бірінші иннингте 6/65-ті қоса алғанда, сегіз калибр алды. 1944-45 маусымында Фазал 18.20 орташа есебімен бес калибр алғаннан кейін, келесі маусымдағы өнері 1946 жылы Англияға сапарға қатысуға жақын болды. Үндістан құрамасының капитаны, Патаудидің Навабы, Фазалдың құрамда болуын қалаған, бірақ басқа таңдау комиссиясы оны тым жас деп санады. Сапардан оралғаннан кейін, команда Үндістанның қалған құрамасына қарсы екі матч өткізді. Фазал бірінші матчта жеті калибр алды, бірақ екіншісінде өте қымбатқа түсті. Кейін, 1946-47 маусымында, ол бірінші және жалғыз бірінші сыныптық жүзін соғып, өз қабілетін көрсетті. Солтүстік аймақ үшін ойнаған ол сегізінші нөмірде дәл 100 ұпай жинап, Гогумал Кишенчандпен бірге жетінші калибрге 207 ұпайлық серіктестік құрды. Солтүстік аймақ жеңіске жетті, Фазал алты калибр алып үлкен үлес қосты. Ол финалда тағы бес калибр алды, бірақ Солтүстік аймақ иннингпен жеңілді. Аймақтық турнир 1947-48 жылдары Австралияға тарихи сапарға іріктеу ретінде қызмет етті. Алайда, сапар басталмас бұрын тәуелсіздік жарияланды, және Фазал, діншіл мұсылман болғандықтан, қатысудан бас тартты. Бұл матч Фазалдың болашақ жаңа доп серіктесі Хан Мохаммедпен бірге алғаш рет боулинг жасаған кезені белгіледі. Пакистанға алғашқы халықаралық сапар 1948 жылдың қараша айында Батыс Индиядан келді. Үш матчтың соңғысы Фазал қатысқан өкілдік командаға қарсы болды, бірақ ол теңдестірілген матчта бірде-бір калибр ала алмады. 1948-49 маусымының соңында Пакистан төрт матчқа Цейлонға сапар шекті, онда Фазал 20 калибр алып, ең көп калибр алған ойыншы атанды. Бір жылдан кейін, кері сапарда ол екі матчта 16 калибр алды. Қонақтар төрт калибрмен жеңіске жетті, бұл жеңіс Пакистанның Тест мәртебесін алуына үлкен үлес қосты.

Born in Lahore, Fazal attended Islamia College, Lahore, from the age of 13. His father, Ghulam Hussain, was a professor of economics at the college as well as being president of the college's cricket club. Before settling for a career in academia, and despite passing the competitive Indian Civil Service exams, Ghulam Hussain joined the independence movement under the Islamic scholar and revolutionary activist Ubaidullah Sindhi, hoping to throw the British colonialists from a base in Afghanistan through an armed struggle. He set Fazal a stringent training routine which involved waking at 4:30 am, walking five miles and running five miles. This schedule was adhered to for seven years. Fazal made the college first team in his second year and at the age of 15 took 5/13 in an inter college final, a record for the tournament. In Fazal's second appearance, a semi final against Western India, he claimed eight wickets including 6/65 in the first innings. After a quiet 1944–45 season, in which Fazal took five wickets at 18.20, his performances the following season almost led to a place on the 1946 tour of England. Indian captain Nawab of Pataudi wanted Fazal in the squad but he was considered too young by the other selectors. On the tourists return home they played two matches against a Rest of India XI, Fazal took seven wickets in the first match which the Rest won but was expensive in the second. Later in the 1946–47 season his batting abilities were displayed when he scored his first and only first class century. Playing for North Zone he scored exactly 100 not out from number eight, sharing in a 207 run seventh wicket partnership with Gogumal Kishenchand. North Zone won the match comfortably with Fazal contributing six wickets. He took a further five wickets in the final but North Zone lost by an innings. The zonal tournament had again acted as a trial, on this occasion for the country's inaugural tour of Australia in 1947–48. however before the tour began independence intervened and as a devout Muslim Fazal withdrew. The match was the first time that Fazal opened the bowling alongside Khan Mohammad, his future new ball partner for Pakistan. The first international visitors to Pakistan were West Indies in November 1948. The last of three fixtures was against a representative side which contained Fazal, he failed to take a wicket in a drawn match. At the end of the 1948–49 season Pakistan toured Ceylon for four matches, Fazal was the leading wicket taker with 20 wickets. On the return tour a year later he took 16 wickets in two matches. The hosts went on to win by four wickets, a victory that played a large part in Pakistan gaining Test status.

Бірінші серия

1952 жылдың қазан айында Пәкістан Үндістанға қарсы алғашқы тестілік сериясын бастады. Фазал Делидегі алғашқы матчта тестілік дебютін жасады, Үндістанның бірінші иннингінде 2/92 нәтиже көрсетті. Оның алғашқы добы Үндістан капитаны Лала Амарнатхқа тиді. Пәкістан екі рет аз ұпаймен жеңіліп, матчтың екі иннингінде де қос таңбалы ұпайға жеткен жалғыз ойыншы Фазал болды. Лакхнаудағы екінші тестіде Фазал бірінші иннингсте 5/52, екіншіде 7/42 нәтиже көрсетті, нәтижесінде Пәкістан тарихта екінші рет тестіде иннингспен жеңіске жетті. Оның матчтағы 12/94 көрсеткіші – үйден тыс жердегі пакистандық боулердің ең жақсы көрсеткіші және 1980 жылға дейін Үндістанға қарсы кез келген боулердің ең жақсы көрсеткіші болды. Бомбей қаласында өткен үшінші тестіде Фазал ешбір добымен ұпай жинамады, бірақ бірінші иннингсте 33 ұпай жинап, Пәкістанның 60/6 есебінен 143/7 есебіне көтерілуіне көмектесті. Серияның соңғы екі матчы тең аяқталды, Фазал өзінің алғашқы сериясын Пәкістанның ең көп добын алған ойыншысы ретінде 25.60 орташа есебімен 20 добымен аяқтады. Ол сондай-ақ төменгі қатардағы ойыншы ретінде 173 ұпай жинап, 28.83 орташа есебімен серияны аяқтады.

Англия турнесі

1953 жылы Фазал құрамындағы Пәкістан “Eaglets” командасы келесі жылғы елге сапарға дайындық үшін Англияға жіберілді. Англияда болған кезде Фазалға Англия және Суррей командаларының бұрынғы жылдам доп тастаушысы Альф Гувер жаттықтыру сабақтарын берді. Ол Тест сериясына дейін үздіксіз қақпаларды алуын жалғастырды, сонымен қатар ұзақ және үнемді доп тастау қабілетін көрсетті, әсіресе Оксфорд университетіне қарсы матчта 68 оверде 37 “құрғақ” доп тастап, 7/95 нәтижесін көрсетті. Лордс стадионында өткен алғашқы Тест матчы ауа райының нашарлығына байланысты тең аяқталды, ойын шарты қиын болды және Пәкістан бірінші иннингте 87 ұпайға тоқтады. Англия жауап ретінде 117/9 ұпай жинап, ойынды тоқтатты, ал Фазал мен Хан Мохаммад барлық оверлерді тастады, Фазал 4/54 нәтижесін көрсетті. Келесі Тест матчы алдындағы дайындық ойынында Пәкістан Трент Бриджде Ноттингемширмен кездесті, туристер сегіз қақпамен жеңіске жетті, Фазал 11 қақпа алды, оның ішінде бірінші иннингте мансабындағы ең жақсы көрсеткіш – 8/66. Екінші Тест сол жерде өтті, бірақ пакистандықтар ауыр жеңіліске ұшырады және Фазал Тест матчындағы ең нашар көрсеткішін – 0/148 тіркеді. Бұл оның аяғының жарақатымен байланысты болды, ол доп тастау жылдамдығын азайтуға мәжбүр етті. Пәкістан үшінші Тестте үш күннен кейін тағы да жеңіліске ұшырады, бірақ соңғы екі күндегі жаңбыр ойынды тоқтатқаннан кейін матч тең аяқталды, Фазал Англия иннингінде 42 оверде 4/107 нәтижесін көрсетті. Пәкістан төртінші және соңғы Тестке Овал стадионында 1–0 есебімен келді, бірақ Англияны жеңіп, серияны теңестірді, бұл Англиядағы бірінші Тест матчында жеңіске жеткен ел болды. Фазал жеңіске үлкен үлес қосты, матчта 12/99 нәтижесін көрсетті. Англияның бірінші иннингінде ол 30 оверде 6/53 нәтижесімен барлық доптарды тастады, ал “Wisden” журналы “қолдағы доптарды ұстамағандықтан нәтиже жақсырақ болуы мүмкін еді” деп жазды. Ұпай саны аз болған матчта Англия екінші иннингте 168 ұпайға жететін мақсат қойды. Лен Хаттонның ерте қақпадан айырылуына қарамастан, Фазалдың доп тастауынан қашып қалғаннан кейін, 109/2 есебімен Англия төртінші кешке жақсы жағдайда болды. Алайда Фазал Питер Мэй, Годфри Эванс және Денис Комптон қақпаларын алды, ал келесі күні алғашқы екі қақпаны алып, Пәкістанның 24 ұпаймен жеңіске жетуіне көмектесті. Фазал екінші иннингте 30 оверде 6/46 нәтижесімен аяқтады. Серияда Фазал 20 қақпа алды, бұл екінші ең жақсы пакистандық доп тастаушыдан 12 артық, орташа есебі 20.40 болды. Ол турдың соңында өткен алты бірінші сыныптық матчтың тек біреуінде ғана ойнады, бірақ 17.53 орташа есеппен 77 қақпа алып, ең көп қақпа алған ойыншы ретінде аяқтады. Өзінің жетістіктерін мойындау үшін Фазал 1955 жылы “Wisden Cricketer of the Year” атанды, бұл құрметке ие болған алғашқы пакистандық.

A Pakistan Eaglets side, containing Fazal, was sent to England in 1953 in preparation for the following year's tour of the country. While in England, Fazal received coaching from retired England and Surrey fast bowler Alf Gover. He continued to take wickets in the lead up to the Test series, and also demonstrated his ability to bowl long and economical spells particularly against Oxford University where he bowled 37 maidens in 68 overs taking 7/95 in the process. The first Test at Lord's was heavily affected by rain and drawn, batting was difficult in the play that was possible and Pakistan were dismissed for 87 in their first innings. England in response scored 117/9 declared with Fazal and Khan Mohammad bowling throughout the innings, Fazal recording figures of 4/54. In the tour match before the next Test Pakistan played Nottinghamshire at Trent Bridge, the tourists won by eight wickets with Fazal taking 11 wickets including a then career best 8/66 in the first innings. The second Test was at the same venue but saw contrasting fortunes as the Pakistanis suffered a heavy innings defeat and Fazal recorded his worst Test figures of 0/148. Although he was suffering with a leg injury which forced him to shorten his run up. Pakistan faced another innings defeat after three days of the third Test but the match was drawn after rain stopped any play on the final two days, Fazal took 4/107 from 42 overs in England's innings. Pakistan went to the fourth and final Test at The Oval 1–0 down but caused a major upset by beating England to level the series, it was the first occasion that a country had won a Test in England on their inaugural tour. Fazal played a leading role in the victory claiming match figures of 12/99. In England's first innings he bowled throughout taking 6/53 from 30 overs, Wisden wrote the figures 'would have been much better but for dropped catches'. In a low scoring match, England were set a target of 168 in their second innings. Despite the early loss of Len Hutton, for the second time in the match caught behind off the bowling of Fazal, at 109/2 England looked well set on the fourth evening. However Fazal took the wickets of Peter May, Godfrey Evans and Denis Compton before the close and the next day took the first two wickets to fall as Pakistan completed a 24 run victory. Fazal's finished with second innings figures of 6/46 from 30 overs. In the series Fazal took 20 wickets, 12 more than the next best Pakistani bowler, at an average of 20.40. He played in only one of the six first class matches that concluded the tour but still finished as leading wicket taker with 77 at 17.53. In recognition of his feats, Fazal was named a Wisden Cricketer of the Year in 1955, the first Pakistani to be honoured.

Үй сериясы

Пәкістанның алғашқы үйдегі сериясы 1954–55 маусымда Үндістан құрамасының бес тестілік матчқа келгенімен басталды. Серия қорғанысқа баса назар аударатын және көңілсіз крикетпен ерекшеленді, барлық бес матч тең аяқталды – тест тарихында бұл алғашқы оқиға болды. Фазал төрт матчта ойнап, 21.93 орташа есебімен 15 қақпа алды. Оның ең жақсы көрсеткіштері Карачиде өткен бесінші тестте тіркелді, онда ол Үндістанның бірінші иннингінде 5/48 нәтиже көрсетті. Фазал үш тестіден екеуінде ойнап, 18.40 орташа есебімен бес қақпа алды. Wisden оның техникасын былай сипаттады: "Дәл ұзындықты сақтап, аяқ кескіштері мен кері бұрылыстардың үйлесімімен серпілісін өзгертеді". Имтиаз Ахмед былай деді: "Фазал ұзындығы мен бағытынан ешқашан тайып көрмеді, және ол допты екі жаққа да ақылмен жылжытты. Фазалдан бір иннинг бойы келген доптардан тіпті Миллер сияқты шебер де қысым сезінді."

Батыс Үндістанға саяхат

1958 жылы Батыс Үндістанға жасаған Пакистан турнесі жоғары ұпайлы көптеген тестілік матчтармен ерекшеленді және Фазалдың жұмыс жүктемесі ауыр болды – ол бес тестілік серияда 320-дан астам овер тастады, оның ішінде екі тізбектеп өткен тестіде 186 оверді тастады. Кингстондағы үшінші тесті тарихи оқиғаға айналды, себебі Гэри Соберс 365 ұпай жинап, ең жоғары жеке ұпай бойынша тестілік рекордты жаңартты. Бас қақпашы Махмуд Хусейн мен спиннер Насим-ул-Ганидің жарақаттарына байланысты Фазал 85.2 овер тастады, бұл туралы «Уизден» журналы «оның жылдамдығымен ойнайтын боулер үшін керемет көрсеткіш» деп сипаттады. Фазал бұл ойында 247 ұпай жіберді және бар болғаны екі қақпа алды. Фазалдың боулинг көрсеткіштері оны тестілік тарихында ең көп овер тастаған және бір ойында ең көп ұпай жіберген боулерлер тізімінде бесінші орынға қояды. Пакистан бұл тестіде жеңіліп, Гуянада өткен келесі матчта да жеңіліс танытып, серияны ұтып алды. Пакистан бесінші тестіде жеңіске жетті, Фазал бірінші иннингте 6/83 нәтиже көрсетті, соның ішінде матчтың алғашқы добында Конрад Ханттың қақпасын алды. Фазал серияны 20 қақпамен аяқтады, орташа көрсеткіші нашар болғанына қарамастан.

Капитандық

Келесі жылы оралған кезде, Пәкістанның тесттік жарысқа қатысқаннан бері капитаны Абдул Кардар тесттік крикеттен зейнеткерлікке шықты. Ұлттағы жетекші боулер Фазал оның орнына келді. Капитан ретінде алғашқы матчында ол жеребе тастап, алаңға шығуға шешім қабылдады. Ойынды ашар кезде ол бірінші оверде Конрад Хантенің қақпасын құлатты, бұл қатарынан екінші тест матчы болды. Фазал 4/32 есебімен иннингсті аяқтады, соның ішінде Гари Соберстің қақпасын да құлатты. Фазал екінші иннингсте тағы үш қақпа алды, олардың ішінде Хант пен Соберс болды, соңғысы Фазалдың тесттік крикеттегі 100-ші қақпасы еді – бұл көрсеткішке жеткен алғашқы пакистандық. Пәкістан 10 қақпамен жеңіске жетіп, жаңа капитанына сәтті бастама сыйлады. Пәкістан келесі тест матчын Дакада да жеңіске жеткізіп, үш матчтық серияда жеңіске қол жеткізді. Төмен ұпайлы матчта Фазал маңызды рөл атқарды, тест матчында төртінші рет 10 қақпа алды. Ойынға кірген Пәкістан 22/5 есебімен 145 ұпайға жетті. Вест-Индия одан да нашар ойнап, 11 қақпаға 11 ұпаймен құлады. Фазал 6/34 есебімен иннингсті аяқтады. Вест-Индия төртінші иннингсте 214 ұпайға ие болуға тырысты, бірақ 41 ұпай жетпеді. Фазал алғашқы жеті қақпаның алтауын алды, ал Соберстің қақпасын Махмуд Хусейн құлатты, осы қақпаны ұстауға Фазал қатысты. Махмуд соңғы қақпаларды құлатып, төрт қақпа алды, ал Фазал 6/66 және матч бойынша 12/100 есебімен аяқтады. Бұл капитандық еткен кезде боулердің ең жақсы көрсеткіші болды, 1993 жылға дейін Вакар Юнис одан да жақсы нәтиже көрсеткенше. Үшінші тест, маңызы жоқ матч, Вест-Индияның жеңісімен аяқталды. Фазал екі ашық ойыншының қақпасын да құлатты, бірақ бұл оның 40 овердегі жалғыз қақпасы болды. Ол серияда 15.85 орташа есеппен 21 қақпа алып, ең көп қақпа алған ойыншы болды. Австралия 1959 жылдың соңында үш тесттік серия үшін Пәкістанға келді, олар 2–0 есебімен жеңіске жетті, бұл Пәкістанның өз жеріндегі алғашқы сериялық жеңілісі болды. Ол туған қаласы Лахордағы екінші тестіден қатыспады, қақпашы Имтиаз Ахмет Австралияның жеті қақпамен жеңіске жеткен матчында капитандық міндетін атқарды. Фазал үшінші тестке Карачиде оралды және Австралияның бірінші иннингінде 5/74 есебімен тағы бес қақпа алды. Пәкістан бірінші иннингсте басымдыққа ие болды, бірақ үш қақпадан кейін екінші иннингсте баяулап, матч тең аяқталды. Бір матчты өткізіп алғанына қарамастан, Фазал серияда 11 қақпа алып, 19.36 орташа есеппен ең көп қақпа алған ойыншы болды. Осы еңбегінің арқасында ол 1959 жылғы ICC тесттік боулерлерінің рейтингінде 1-орынға ие болды. Пәкістан 1960–61 маусымында Үндістанға сапар шекті, бірақ аз табысқа ие болды, өйткені олардың сапарындағы барлық 15 матчы, соның ішінде бес тесттік матчы тең аяқталды. Жеті жыл бұрынғы сериядағыдай, екі жақ та жеңіске ұмтылмау үшін жеңілістен аулақ болуға тырысты. Фазал алғашқы төрт тестте жеребе тастады, бірақ тек Еден бағындағы үшінші тестте ғана Пәкістан бірінші иннингсте басымдыққа ие болды. Бұл матчта Фазал 25.3 оверде 5/26 ұпай алды, бірақ Үндістанның екінші иннингінде бірде-бір қақпа ала алмады, өйткені олар уақытты сәтті өткізді. Осы бес қақпадан басқа, оның тесттік крикеттегі 13-і және соңғысы, Фазал серияда тағы төрт қақпа алды.

By the time of the return tour the following year, Abdul Kardar, captain of Pakistan since their Test election, had retired from Test cricket. Fazal, the nation's leading bowler, succeeded him in the role. In his first Test as captain he won the toss and decided to field, opening the bowling he took the wicket of Conrad Hunte in the first over for the second successive Test. Fazal finished the innings with figures of 4/32 which also included dismissing Gary Sobers for a duck. Fazal took three further wickets in the second innings including both Hunte and Sobers, the latter's wicket was Fazal's 100th in Test cricket, the first Pakistani to reach the landmark. Pakistan completed a ten wicket victory to give their new captain a winning start. Pakistan also won the next Test at Dhaka and therefore completed a series win in the three match rubber. In a low scoring match Fazal played an instrumental role, taking ten wickets in a match for the fourth time in Tests. Put in to bat, Pakistan recovered from 22/5 to make 145. West Indies fared worse, being dismissed for 76 following a collapse of six wickets for 11 runs. Fazal bowled throughout the innings, taking 6/34. West Indies, set 214 in their fourth innings, fell 41 runs short. Fazal taking six of the first seven wickets, the other dismissal that of Sobers by Mahmood Hussain involved Fazal as the catcher. Mahmood finished off the tail to claim four wickets while Fazal ended with figures of 6/66 and a match analysis of 12/100. The latter were the best figures by a bowler whilst captain until 1993, when bettered by Waqar Younis. The third Test, a dead rubber, was won by the West Indies. Fazal dismissed both openers but these were his only wickets in 40 overs. He was the leading wicket taker in the series with 21 at 15.85. Australia toured Pakistan at the end of 1959 for a three Test series which they won 2–0, Pakistan's first series defeat at home. He missed the second Test at his home city of Lahore, wicket keeper Imtiaz Ahmed taking over captaincy duties in a match Australia won by seven wickets. Fazal returned for the third Test in Karachi and took another five wicket haul with 5/74 in Australia's first innings. Pakistan gained a lead on first innings but after three early wickets their second innings slowed and the match petered out to a draw. Despite missing a match Fazal was Pakistan's leading wicket taker for the series, taking 11 at 19.36. These efforts led him to achieve the number 1 ranking in ICC Test Bowlers ranking for 1959. Pakistan toured India during the 1960–61 season but with little reward as all 15 matches on their tour, including five Tests, were drawn. Just as seven years previous, the series contained dour and defensive cricket as both sides appeared intent on avoiding defeat rather than attempting to win. Fazal won the toss in the first four Tests but only in the third Test at Eden Gardens did Pakistan gain a first innings lead. In that match Fazal took 5/26 off 25.3 overs, but he failed to take a wicket in India's second innings as they batted out time comfortably. Apart from that five for, his 13th and last in Test cricket, Fazal took only four other wickets in the series.

Соңғы сынақтар

Фазал бастапқыда Пакистан құрамасына Англияға қарсы үй сериясына шақырылмаған, бірақ соңғы сынақ ойынына қайта оралды. Ол бұрынғыдай экономикалық болды, 63 оверде 98 ұпай жіберді, бірақ ең бір қақпаны да ала алмады. Бес ойындық серияда жеңіліс алған Фазал Трент-Бридждегі төртінші сынақ ойынына қосылды. Ол көп бөлік жұмысты өз мойнына алды, екінші күні 30 минуттық үзілістен басқа барлық уақыт бойы ойнады және үшінші күні таңертең Англияның декларациясына дейін жалғастырды, 60 оверде 3/130 нәтиже көрсетті. Овалдағы бесінші сынақ ойынында ол 47 оверде 2/192 ұпай жіберді, ал алған екі қақпа – Колин Каудрей (182) мен Тед Декстердің (172) қақпалары, оның сынақ крикетіндегі соңғы қақпалары болды.

Ланкашир лигасы

Фазал 1957, 1958 және 1959 жылдары Шығыс Ланкашир крикет клубында үш маусым кәсіпқой ретінде өткізді. Күшті әуесқой крикетшілерге қарсы ойнағанда оның доп тастау шеберлігі өте тиімді болды. Үш есте қаларлық маусымда ол 4 хет-трик жасады, екі рет 8 қақпа алды, ал алты рет 7 қақпа алды, соның ішінде 1959 жылы 9 допқа 7 қақпа, ал 1957 жылы 26 допқа 7 қақпа алды.

Полиция

Исламия колледжінен экономика мамандығы бойынша магистратураны бітіргеннен кейін, Фазал 1947 жылы Пәкістан мемлекеттік қызметіне полиция инспекторы болып қабылданы. 1952 жылы полиция инспекторының орынбасары, ал 1976 жылы бас инспектордың орынбасары дәрежесіне көтерілді.

Дін

Крикеттен бас тартқаннан кейін ол діни көзқарастарына көбірек мән берді және 1970 жылы "Иманға ұмтылыс" атты кітабын жариялады. Онда ол Пакистанның экономикасы мен әлеуметтік жүйесіне ислам принциптерін қалай қолдануға болатынын баяндады. Журналист Питер Оборн бұл кітапты "дін, философия және саясат туралы терең ой-толғаныс" деп сипаттады. Кітапта Құраннан көптеген маңызды цитаталар келтірілген. Фазал "батыс үлгісіндегі демократияның" исламдық әділдікті орнатуға қабілеттілігіне күмәнданды. Сонымен қатар, қарт жасында жергілікті мешітте муэдзин болып қызмет етті және 1954 жылғы Овал жеңісінен кейін сыйға алған ауылдық жерді пайдаланып, қыздарға арналған "Сидра үлгілік мектебін" ашты.

Өлім

Фазал 2005 жылғы 30 мамырда Лахордағы үйінде қайтыс болды, себебі жүрек талмасы болған. Оның досы және бұрынғы командаласы Ханиф Мохаммад Фазалды "ұлы адам" және "елдің қалыптасу кезеңіндегі Пәкістанның ең көрнекті боулері" деп сипаттады. Оның өмірбаяны 2003 жылы Оксфорд университетінің баспасынан "Күн батқаннан таңға дейін: Пәкістан крикетінің аңызының өмірбаяны" деген атпен жарық көрді. Фазал Махмуд пакистандық крикет командасының капитаны Мұхаммед Саидтың қызына үйленген.

Марапаттар мен мойындау

1958 жылы Пәкістан Үкіметінің "Pride of Performance" сыйлығымен марапатталды. 2012 жылы Пәкістан крикетіне қосқан үлесі үшін қаза болғаннан кейін "Хилаль-и-Имтиаз" орденімен марапатталды.

Тіркемелер мен статистика

Фазал тест-крикет тарихында Үндістан, Англия, Австралия және Вест-Индияға қарсы бір тест матчинде 12 немесе одан көп қақпа алған алғашқы боулер болды. Ол 22 тест матчында 100 қақпаға жетті, пакистандық боулерлердің ішінде тек Вакар Юнис пен Мұхаммед Асиф ғана осы көрсеткішті одан да жылдам бағындырды.