Кіріспе

Канадалық заң

Канаданың қоршаған ортаны қорғау туралы 1999 жылғы Заңы (CEPA, 1999; ) – Канаданың 36-шы Парламенті қабылдаған заң, оның мақсаты ластанудың алдын алу арқылы тұрақты дамуға үлес қосу және қоршаған ортаны, адам өмірін және денсаулығын уытты заттармен байланысты қауіптерден қорғау. Ол адам денсаулығы мен қоршаған ортаға әсер ете алатын әртүрлі қызметтерді қамтиды және басқа федералды заңдарда қарастырылмаған ластану мәселелерін шешуге бағытталған. Осылайша, заң – бұл "барлықты қамтитын" заң, ол потенциалды түрде зиянды заттардың күтпеген заңнамалық кемшіліктер нәтижесінде федералды бақылаудан тыс қалуына жол бермейді. Заң сондай-ақ ластанудың алдын алудың және зиянды заттар мен қауіпті қалдықтарды басқару мен бақылаудың Канаданың экожүйелері мен биологиялық әртүрлілігіне төнетін қауіптерді азайтуға қосқан үлесін мойындайды. Ол тұрақтылығы жоғары, ұзақ уақыт бойы қоршаған ортада ыдырамай қалатын және тірі организмдерде жинақталатын зиянды заттарды дерлік толығымен жою қажеттігін алғаш рет мойындайды. 2022 жылы белгілі болған Денсаулық сақтау Канадасы және Қоршаған орта және климаттық өзгерістер Канадасы сияқты екі федералды министрлік, потенциалды түрде зиянды заттарды бағалау және зиянды заттарды бақылауға арналған ережелерді әзірлеу үшін серіктестікте жұмыс істейді. Заңның 93-бабы федералды үкіметке Канаданың зиянды заттар тізімін (LOTS) шектеу және басқару үшін ережелер қабылдауға өкілеттік береді. Зиянды заттардың сипаттамалары 64-бапта көрсетілген.

Тарих

Заң 1988 жылы қабылданды және қоршаған ортадағы химиялық заттарды бағалау және басқаруға жүйелі тәсіл ұсыну үшін жасалған, бірақ бұрынғы бағдарламаларда қарастырылмаған. 1990 жылы SOR/90 583: Озонды бұзатын заттар ережесі No. 2 (кейбір бромфторкөміртектер) LOTS-ке қосылды. 1997 жылы Канаданың Жоғарғы соты R. v. Hydro Québec ісін қарады, онда жауапкер өзенге көп мөлшерде полихлорлы бифенилдерді төккендігіне байланысты CEPA-ны қолдануға тырысылды. Әділеттәушілер Жерар Ла Форест, Клэр Л’Хеуре-Дюбе, Шарль Гонтье, Питер Кори және Беверли Маклаклин «қоршаған орта 1867 жылғы Конституциялық акті бойынша заңнаманың өзіндік тақырыбы емес. Оның орнына, ол федералды және провинциялық құзыреттің көптеген салаларын қамтитын, тараған тақырып. Егер қоршаған ортаға қатысты ереже мазмұны мен мәні бойынша заң шығаруға уәкілеттік берілген органның құзыретіне жатса, онда ол конституциялық тұрғыдан жарамды болады» деп шешім шығарды. Айыппұлдар күшінде қалды және CEPA қылмыстық құқық бойынша жарамды заң деп танылды. 1990 жылдарда қайта қаралып, денсаулық сақтау және қоршаған ортаны қорғау саласындағы жаңа өкілеттіктерді беруге бағытталған қазіргі заңнамамен алмастырылды. Ол 1998 жылдың 12 наурызында Канаданың 26-шы үкіметі тарапынан C-32 заң жобасы ретінде ұсынылып, 1999 жылдың 14 қыркүйегінде патшалық келісімін алды. Заң 2000 жылдың 31 наурызында күшіне енді. Канадалық заң ретінде, актінің ерекшелігі – преамбуладан өзге «негізгі мақсат» туралы декларацияны қамтиды. 2021 жылдың 23 сәуірінде LOTS регламентіне, Экология және климаттық өзгерістер министрі Стивен Гилбоолт ұсынған, 2022 жылдың 20 маусымындағы бір рет қолданылатын пластиктерге (SUP) қанағатсыздық тудырған тыйым салу ережесінен бұрын, пластик бұйымдарды қосу үшін түзетулер енгізілді. Volkswagen Dieselgate оқиғасына байланысты акт 2021 жылы ENVI комитетінің назарына ілікті. 2022 жылдың шілдесіне дейін актінің жарық көргеніне 25 жыл толып, оған 13 түзету енгізілді.

Уытты заттар

Улы заттардың CEPA-ның 64-бөлімінде сипатталған қасиеттері бар. Қоғамдық тыңдау процесі 2016 жылдың 10 наурызында аяқталды; олар 29 маусымда LOTS тізіміне енгізілді; 5 қарашада оларды қолдану ережелерінің жобасы қоғамдық талқылауға ұсынылды; 2017 жылдың 14 маусымында соңғы ережелер жарияланды; ал 2018 жылдың 1 шілдесінен бастап пластикалық микродәнектер қосқан барлық тұрмыстық-гигиеналық тауарларды өндіруге және импорттауға тыйым салынды. Бұл, қоршаған ортаға жаңа заттардың енгізілуі туралы хабарлау ережелерін басқарады.

Қолданыстағы заттар

Қолданыстағы заттар – бұл Канадада жаңа заттарды тіркеу жүйесі құрылғанға дейін қолданылған 23 мың заттың барлығын қамтиды, және олардың бәрі Ішкі заттар тізіміне (DSL) енгізілген. Заң осы заттарды жүйелі түрде тексеруді талап етті, бұл процесс 2006 жылдың қыркүйегінде аяқталды, соның нәтижесінде Химиялық заттарды басқару жоспары әзірленді.

Биотехнология

DSL-дегі 23 000 қолданыстағы заттың ішінде 67 микробтық штамм және 2 күрделі микробтық мәдениет болды. Бұл заттар жекелеген басымдық деңгейін анықтау бағалауынан өтті және оған сәйкес бағаланды. Health Canada және Environment Canada басқа федералды заңнамада өндіріске дейін уыттылығын бағалаудан өтпеген жаңа биотехнологиялық өнімдердің (оның ішінде микроорганизмдердің) тәуекелдік бағалауын жүргізуге бірлесіп жауапкершіліктейді. Заңға сәйкес, табиғи және гендік модификацияланған организмдер Жаңа заттарды (Организмдерді) хабарлау ережелері бойынша бағаланады. Тәуекелдік бағалау нәтижелері жинақталып, көпшілікке жария етіледі.

S-5 заң жобасы

2023 жылдың 30 мамырында Халықтар палатасы S 5 заң жобасын қабылдады, бұл 1999 жылдан бері CEPA-ға жасалған ең маңызды жаңарту. Дэвид Судзуки қоры бұл заң жобасын «көптен күткен маңызды қадам» деп бағалап, 2017 жылғы парламенттік шолуда CEPA-ны күшейту үшін ұсынылған 87 ұсынымның бір бөлігіне ғана жауап беретінін атап өтеді. Канада тарихында алғаш рет заң жобасында салауатты қоршаған ортаға құқығы танылды. Бұрынғыдай емес, заң жобасында фрекинг және қалдықтар жиналатын тоғандар ерекше назарда болып, үкіметке осы процестерден шығатын заттар туралы мәліметтерді талап етуге қосымша өкілеттік берілді. Сонымен қатар, S 5 заң жобасы Қоршаған орта және Денсаулық сақтау министрлерінің кеңселерiне әлі бағаланбаған немесе кеңінен қолданылмаған, бірақ «ұлы» деп танылуы мүмкін және осыған байланысты реттелуі мүмкін заттардың «көзбен қадағалау тізімін» жасауды міндеттейді. S 5 заң жобасы 2023 жылдың 13 маусымында корольдік бекітілім алды.

Қоршаған ортаны қорғау туралы заң

Экологиялық қорғау туралы заң бойынша айыппұлдар 5 000 доллардан 6 000 000 долларға дейін ауыспайды. Бұл заң 1999 жылғы CEPA бойынша жасалған құқық бұзушылықтарға қолданылады. Экологиялық қорғау туралы заң сондай-ақ, өкілдерге адамды ордерсіз қамауға алуға, 1999 жылғы CEPA бойынша жасалған құқық бұзушылыққа қатысты заттарды немесе оны растайтын дәлелдерді тәркілеуге немесе ұстап тұруға, сондай-ақ құқық бұзушылық жасады деген күдікпен кемелерді тоқтатуға немесе басқа бағытқа бұруға рұқсат береді. Экологиялық қорғау туралы заң бойынша сотталған немесе айыптау актісі болған жағдайда үш жылға дейін бас бостандығынан айырылу мүмкін. 1999 жылғы CEPA бойынша қудалау туралы мәліметтер Канаданың Қоршаған орта жөніндегі веб-сайтында жарияланған.