Кіріспе
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің канонерлік қайығы
USS Wyalusing – Америка Құрама Штаттарының Азамат соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен екі басты, бүйір дөңгелекті канонерлік қайық. Ол Пенсильвания штатының Брэдфорд округіндегі Уайлусинг қаласының атымен аталған. Wyalusing кемесі Филадельфияда C. H. & W. H. Cramp компаниясымен салынды, 1863 жылдың 12 мамырында суға түсірілді және 1864 жылдың 8 ақпанында Филадельфия Әскери-теңіз базасында командир-лейтенант Уолтер В. Куиннің басқаруымен құрамына қабылданды.
Альбемарл шайқасы, 5 мамыр 1864 жыл
Солтүстік Атлантика блокадалау эскадрильясына тағайындалған «Уайалсинг» 29 сәуірде Солтүстік Каролина штатының Альбемарл саундта орналасқан сол күштердің контингентіне қосылды. Оның келуіне 10 күн қалғанда, Конфедерацияның темір қаптамалы «CSS Albemarle» ұрысқа көптен күткен көрінісін көрсетті, нәтижесінде блокададағы одақтың екі канонерлік қайығын соқты. Оның қолдауының нәтижесінде Конфедерацияның құрлық әскерлері 20 сәуірде Солтүстік Каролина штатының Плимут қаласын қайта басып алды. «Уайалсингтің» Конфедерацияның әскери кемесімен алғашқы ұрысы 5 мамырда болды. «Albemarle» сол түстен кейін Роанок өзеніндегі панасынан шығып, блокадашыларды қиратуға тырысқан «CSS Bombshell» және «CSS Cotton Plant» пароходтарымен бірге болды. Роаноктың сағасында орналасқан одақ қайықтары дабыл қағып, қашып кетті. «Mattabesett», «Sassacus», «Whitehead» және «Wyalusing» атты канонерлік қайықтар бірден «Miami», «Commodore Hull» және «Ceres» қолдаған ұрыс желісін құрды. Оңтүстік қозы пайда болған кезде, «Mattabesett», «Whitehead» және «Wyalusing» бір мезгілде от ашты. «Wyalusing» «Albemarle»ден шамамен 150 метр қашықтықта өтіп, оны айналып өтіп, «Bombshell»ге шабуыл жасады. Алайда соңғы Конфедерация кемесі қазірдің өзінде берілген еді, сондықтан «Wyalusing» одан арылып, одан да қауіпті қарсыласына, «Albemarle»ге шабуыл жасады. Содан кейін ауыр, бірақ шешуші емес қару-жарақпен шайқас болды. Келе жатқан қараңғылық шайқасты тоқтатты, және «Albemarle» Роанок өзеніне қарай қайта бет алды.
Альбемарлге шабуыл, 26 мамыр 1864 жыл
Виалзинг және оның серіктері бұл шығанақта блокадалық станцияны қайта басталды, бірақ келесі бес айда Конфедерацияның темір кемесін жоюға барлық күш салынды. Осы міндеттердің алғашқысын 26 мамырда бес «Виалзинг» теңізшісі ойлап тапты және орындауға тырысты. Олар сол күні түстен кейін екі 100 фунттық торпеданы алып, Мидл-Ривер өзенімен қайықпен жол тартты, содан кейін оларды Мидл және Роанок өзендерін бөліп тұратын батпақты жер арқылы Плимут қаласындағы «Альбемарлдің» тұрақтап тұрған жеріне, одан сәл жоғарырақ және қарсы жаққа жеткізді. Екі теңізші жарылғыш құрылғыларды өзеннен сүйреп жүзіп өтті. Торпедалар бір-бірімен байланыстырылды, сосын бір теңізші оларды кемеге қарай бағыттап, торпеданың кеменің бауына тиюін қамтамасыз етуге тырысты, ал торпедалардың әрқайсысы кеменің қабырғасына соқтығысуы керек еді. Одан кейін ол өзеннің арғы жағында тұрған адам торпедаларды электрмен жарғанша суға жүзіп кетуі керек еді. Конфедерациялықтар жүзушіні және торпедаларды мақсатына бірнеше метр жетпегенде байқап алды. Күзетшінің дабылынан кейін жағалаудан оқ жауды. Жүзуші дереу бағыттау арқанын кесіп, кері қайтып, өзеннен жүзіп өтті. Бес одақтас теңізші тарап кетті. Үшеуі 28 мамыр күні кешке «Виалзингке» оралды. Қалған екеуі келесі күні түнде Комодор Халл құтқаруынан кейін кемелеріне қайта қосылды. Джон В. Ллойд (кокссвайн), Чарльз Х. Болдуин және Бенджамин Ллойд (көмір тасушылар) және Александр Кроуфорд пен Джон Лаверти (өрт сөндірушілер) – бес ер адам өздерінің ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды.
Альбемарлдің жойылуы, 28 қазан 1864 жыл
Келесі айларда, Уялузинг бұлтықтағы өзінің орнында қалғанда, Конфедерацияның тарандығын жоюға бағытталған тағы да сәтсіз жоспарлар жасалды. 27 қазанның 28-іне қараған түні ғана лейтенант Уильям Б. Кушинг, спар-торпедамен жабдықталған бу кемесі арқылы Альбемарлді жойды. Осы оқиға Плимутты қайта басып алуға және Роанок пен Мидл өзендеріндегі одан әрі шабуылдық әрекеттерге мүмкіндік берді.
Плимутты қайтадан басып алу
29 қазанда «Вайалюсинг» канонерлік қайықтарымен бірге «Роанок» өзенімен Плимутқа қарай бағытталды. Бірақ, мақсатына жақын, өтпейтін кедергілер жолға тосқауыл қойды. Еш мойысқан жоқ, соғыс кемелері Мидл-Риверге көшіп, Плимуттан жоғарырақ орналасқан тағы бір арнадан өтіп, содан соң өзен бойымен мақсатына қарай жүзіп кетті. Келесі күні канонерлік қайықтар Плимутты қорғаған Конфедерацияның жағалау батареяларымен және мылтық орындарымен оқ-дәрі аттырды. Конфедерациялықтар қарсылық көрсетті, бірақ ауыр калибрлі одақтың артиллериялық оғы ақырында жеңіске жетіп, оңтүстіктерді бекіністерін тастауға мәжбүр етті. «Вайалюсингтен» келген десант тобы Форт-Уильямсқа иелік етіп, тұтқындарды ұстады және Плимутты қайта басып алуға көмектесті.
Радужный Блаф экспедициясы, 1864 жылдың желтоқсаны
9 желтоқсанда Уиалзинг құрамындағы экспедиция Роанок өзенімен жоғары қарай жылжып, Рейнбоу Блаффты және Солтүстік Каролина штатының Галифакс қаласында салынып жатқан деген хабар бар басқа конфедерациялық кемені басып алуға тырысты. Солтүстік Каролина штатының Джеймсвилл қаласының жанында тоқтағанда, басқа бір канонерлік қайық – "Отсего" екі торпедаға (минаға) соқтығысып, қару палубасына дейін батып кетті. "Базели" буксирі "Отсегоға" көмек көрсету үшін жақындады, бірақ ол да торпедаға тиіп, дереу батып кетті. "Уиалзинг" және экспедицияның қалған бөлігі екі жартылай суға батқан кемені өздерінің су астында қалмаған қаруларымен қорғап, өзен жоғары қарай сақтықпен торпеда іздеп жүріп аттанды. Шабуылға жеткен кезде Рейнбоу Блаффтағы конфедерациялық бекіністер күшейтіліп, жақындаулар торпедалармен тығыз орналастырылғандықтан, одақтың кемелері бұл жобадан бас тартуға мәжбүр болды. "Уиалзинг" және оның серіктері 1864 жылдың 28 желтоқсанында Плимутқа оралды және блокадалық және десанттық қолдау міндеттерін қайта бастады.
Азамат соғысының аяқталуы
1865 жылдың 9 қаңтарында ол тұзбен жүктелген «Триумф» шхунасын Перкиманс өзенінің аузында басып алды. Сонымен қатар, ол әртүрлі өзендер мен арналарды тосқауылдар мен торпедалардан тазалауға көмектесті және осы процесте Конфедерация шхунасын қолға түсірді. Ол 9 сәуірде Вирджиния штатының Аппоматтокс қаласында генерал Роберт Ли капитуляциялағаннан кейін бір айға дейін Альбемарл шығанағы және Кейп Хэттерас аймақтарында қызметін жалғастырды. 21 мамырда Нью-Йоркке келді және 1865 жылдың 10 маусымында қызметтен босатылды. Кейін Филадельфияға ауыстырылып, 1867 жылдың 15 қазанында сатылды. 2005 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде «Вайализинг» деген атпен тағы бір кеме болған емес.