Кіріспе

Көл
елді мекен

Бас көлі, Калифорния штатының Мадера округінде, Сьерра ұлттық орман ішінде және Йосемити ұлттық паркінен оңтүстікке қарай шамамен 23 шақырым (14 миль) жерде орналасқан, танымал демалыс орны. Сан-Хоакин өзенінің саласы Уиллоу-Крикке құйылған Крен-Вэлли бөгетінің арқасында пайда болған көлдің ұзындығы және ені шамамен 6 шақырым (4 миль) құрайды. Pacific Gas and Electric компаниясы 44 метрлік бетонды гравитациялық бөгет арқылы гидроэлектр қуатын өндіреді. Көлде қара аю, қашан, ақбас бүркіт, ақ көк жусан және түрлі балық түрлері сияқты әртүрлі жануарлар мен өсімдіктер мекендейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Моно тайпасы Калифорния алтын асыру кезеңіне дейін Бас көлі маңында тұрған. Кейіннен ол ағаш өңдеу өнеркәсібі үшін маңызды болды. Көлдің оңтүстік жағалауында орналасқан Вишон қаласы Sugar Pine Lumber Company компаниясының орталық нүктесі болды. Көлдің оңтүстік жағалауында АҚШ Орман шаруашылығы қызметі кемпингтер мен демалыс алаңдарын ұйымдастырды, ал солтүстік жағалауда жеке коттедждер мен үйлер орналасқан. Калифорния штатының Бас көлі елді мекенінде жыл бойы 575 тұрғын тұрады. Бас көлі сыртқы демалысқа жазыққандар үшін тамаша орын, балық аулау, жүзу, су шаңғысы, жаяу серуендеу және тау велосипедімен жүру мүмкіндіктерін ұсынады. Сонымен қатар, ол Йосемити ұлттық паркіне саяхаттарды бастау үшін ыңғайлы және жыл сайынғы Тәуелсіздік күні мерекесінде әсем фейерверк көрсетілімдерін өткізеді. Бас көлі жылдар бойы көптеген Голливуд фильмдеріне тұрғын болды, оның ішінде "Карнавал қайығы" (1931), "Оны көкке қалдыр" (1945) және "Ұлы табиғат" (1987) фильмдері түсірілді. Бұрын Бас көлі Hells Angels Мотоцикл клубының жыл сайынғы жиналыс орны болған, бірақ 1980-жылдардың соңына қарай бұл дәстүр азайды. Көл жергілікті қарағай ормандарына елеулі зиян келтірген қоңыздардың таралуы, құрғақшылық және орман өрттері сияқты экологиялық қиындықтарға тап болды.

География

Бас көлі Сьерра-Неваданың батыс беткейінде 1027 метр биіктікте орналасқан. Бас көлі су қоймасы Crane Valley бөгетінің құрылысы арқасында пайда болды, ол North Fork Willow Creek-ті тоқтатып тұрады. Сонымен қатар, оған Браун каналы арқылы South Fork Willow Creek, сондай-ақ Slide, Pines және Salter арналары да су жеткізеді. Willow Creek – көлдің жалғыз шығару арнасы, ол Сан-Хоакин өзенімен қосылар алдында North Fork елді мекені арқылы оңтүстікке қарай ағып өтеді. Көлдің оңтүстік жағын Малум қырқасы, ал солтүстік-шығысын 1856 метр биіктікке дейін көтерілетін Грэм тауы шектейді. Батысында көлге көрініс беретін Goat Mountain тауы сол жерде мал өсіруге көмектескен ешкілердің құрметіне аталған.

Демография

Басс-Лейк, Калифорниядағы демографиялық және экономикалық ерекшеліктері, 2022 жылғы АҚШ халық санағы бюросының мәліметтеріне сәйкес, штаттың жалпы көрсеткіштерімен салыстырғанда айқын контраст байқалады. Халық санағы ауданының орташа жасы 64,5 жасқа жетеді, бұл Калифорния штатының орташа жасы 37,9 жастан едәуір жоғары. Басс-Лейк халқының 43,7%-ы 65 жастан асқан, ал штат бойынша бұл көрсеткіш 15,8% құрайды. Экономикалық жағынан алғанда, Басс-Лейктегі шаруашылықтың орташа табысы 145 083 долларды құрайды, бұл штат бойынша 91 551 доллардан асып түседі. Дегенмен, аймақта кедейлік деңгейі жоғары, халықтың 20,4%-ы кедейлік шегінде өмір сүреді, штат бойынша бұл көрсеткіш 12,2% болса.

Моно желдері

Моно желдері – күшті фен желдерімен сипатталатын жергілікті ауа райы құбылысы. Бұл желдер Ұлы Аймақтағы жоғары қысымдық жүйелердің ауаны көтеріп, Сьерра тауларының үстінен өткізуінен пайда болады, соның салдарынан ауа қозғалғанда күшейеді. Бұл құбыр тәрізді әсер желдің жылдамдығын сағатына 50 шақырымға дейін арттыра алады, ал кейбір тар жерлерде желдің жылдамдығы сағатына 80 шақырымнан да асып кетеді. Моно желдері әдетте қазан және сәуір айлары аралығында болады, ең көп кездесетін кезеңі желтоқсан мен қаңтарда. Жыл сайын орташа есеппен бір-екі рет пайда болады, бірақ кейбір жылдары мүлдем болмайды. Бұл қатты желдер бірнеше сағатқа соқса да, айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін. Мысалы, 2021 жылдың қаңтар айында Моно желдері Басс көлі аймағындағы үйлерге және электр желілеріне елеулі зақым келтірді, нәтижесінде жүздеген ағаштар құлап, жолдар жабылып, ұзаққа созылған тоқ кесілді.

Экология

Бұл аймақтағы жергілікті жануарлар түрлеріне қара аю (Ursus americanus), қашан бұғы, аққалпақ бүркіт және көк құйрық (Ardea herodias) жатады. Қызығы, бұл аймақ "Кран аңғары" деп аталды, себебі алғашқы қоныс аударушылар жергілікті үлкен көк құйрықты кран деп жаңылыстырған. Америкалық қара аюлармен жиі кездесуге болады. Басс көлі – балықтардың алуан түрлері үшін өркенді мекен, соның ішінде 19 ғасырда Калифорнияға әкелінген басс балығы. Көлдегі бұрынғы балық түрлерін жойған бөгет салудан туған ластану салдарынан, көл кейін басс балығымен толықтырылды, осыдан көл осылай аталуына себеп болды. 16-дан астам балық түрі, оның ішінде форель, басс, коканельді ласось, сом, краппи және көкқұйрық балықтары бар көл, жыл бойы балықшыларды тартады, сондықтан ол танымал балық аулау орны болып табылады. Басс көліндегі балық аулау трендтері маусымдық өзгерістерге байланысты. Көктем және күз айларында жергілікті балықшылар көбінесе қара басс балығын аулайды. Қыс айларында жаңбырлы алабұғаға қолайлы жағдайлар туады, оларды Балық және аңшылық департаменті жыл сайын қорғап, көбейтеді. Басс көлі балық аулау дербиі – жаз айларын күтіп, ыстық жаз суларынан тіршілік етуге қиналатын жаңбырлы алабұға популяциясын басқаруға көмектесетін жылдық шара. Теңгерімді және тұрақты су экожүйесін сақтау үшін, көлдегі пайдасыз балық түрлерін жоюға белсенді күш-жігер жұмсалуда. Басс көлі, АҚШ-тың батыс аймақтарындағы көптеген өңірлер сияқты, қабық қоңыздардың зиянды шабуылына ұшырады, әсіресе таулық қарағай қоңызы мен батыс қарағай қоңызы жергілікті қарағай ормандарына ауыр зиян келтірді. Қоңыздардың шабуылынан басқа, Басс көлі 2011 жылдан 2020 жылға дейінгі онжылдықта құрғақшылық пен рекордтық көрсеткіштерді білдірген көптеген орман өрттерінен де зардап шекті. Өрт, құрғақшылық және құрғақшылыққа байланысты қабық қоңыздардың таралуы сияқты факторлардың салдарынан ponderosa қарағайлы орманның көп бөлігі жойылды. 2014 жылы болған Кортни өрті аса қауіпті болды, нәтижесінде Басс Лейк Хайтстан көл жағалауына дейін созылған 80 акрлық өрт аймағындағы ағаштардың көпшілігі жойылды.

Жергілікті халық

Бас көлінде Калифорния алтын іздеуі басталарға дейін Моно тайпасының адамдары тұрған. Осы кезеңде көптеген Монолар 1851 жылдың мамыр айында Кран аңғарынан күштеп шығарылды. Бұл оқиға Марипоса соғысынан кейін болды, бұл жанжал Оңтүстік Сьерра-Неваданы ақтардың қоныстануына ашу үшін жасалған. Бұл мәжбүрлі шығару "Үндістерді басқару және қорғау туралы" заңға сәйкес жүзеге асырылды. 1851 жылдың қаңтар айында Ешкі тауының жанындағы ірі шайқаста Моно басшысы Хосе Рей қаза тапты. Алғашқыда бұл шайқас орны "Шайқас тауы" деп аталды, бірақ 1900 жылдардың басында бөгет құрылысы кезінде ешкілер әкелінгеннен кейін "Ешкі тауы" деп өзгертілді. Осы қиындықтарға қарамастан, көптеген Монолар 1897 жылы Сьерра ұлттық орманы құрылғанға дейін өңірде дәстүрлі өмір салтын сақтап келді. Ұлттық орман құрылғаннан кейін осы федералдық жерлерді пайдалану үшін рұқсат алу қажет болды. Бірақ, мұндай рұқсаттар тек азаматтарға ғана берілді, ал Үндістерге 1924 жылы "Үндістердің азаматтығы туралы" заң қабылданатынша азаматтық құқықтары берілмеді.

Ағаш өңдеу өнеркәсібі

1854 жылы Чарльз П. Конверс және Билл Читизер Уилоу Крик сарқырамасының түбінде алғашқы ағаш кесу тізбегін құрды, бұл қазіргі Мадера округіндегі алғашқы мұндай кәсіпорын болды. Бұл Кран аңғарының алабындағы жерді дайындау жұмыстарының басталуын, мал шаруашылығы мен егіншілікке жағдай жасауды, сондай-ақ Бас көлі суқоймасының кейінірек құрылуына негіз салды. Бу машиналарының пайда болуы ағаш өнеркәсібінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1920 жылдары Бас көлінің батыс жағасында орналасқан Вишон қаласы Оңтүстік Сьеррадағы соңғы ағаш кесу компаниясы – Sugar Pine Lumber Company үшін орталық болып табылды. Темір жол желісі Бас көлін ағаш кесудің негізгі орталығы – Орталық лагерьмен байланыстырды, оны әлемдегі ең ірі ат тігіс локомотиві қызмет көрсетті. Бұл алып машина 4,5 пайыздық еңіспен он екі мильге ағаш таситын вагондарды тартты. Қызметінің табыстылығына қарамастан, темір жол ешқашан пайда тапқан жоқ. Соңғы екі жылы ол тарихи темір жол ретінде жұмыс істеді, 1931 жылы жабылуға дейін Пиндейлден туристік саяхаттар ұйымдастырды.

Су электр қуаты

Бас көлі 1901 жылы Сан-Хоакин электр компаниясы бастаған жоба бойынша Кран аңғарының су қоймасын салу арқылы құрылды. Су қоймасы Сан-Хоакин аңғарының тұрғындарына гидроэлектр энергиясын өндіру үшін салынған. Бөгет бірнеше жыл бойы бірнеше рет кеңейтілді. Алғашында 1905 жылы, содан кейін 1910 жылы кеңейтіліп, биіктігі 44 метрге жетті. 2012 жылы маңызды сейсмикалық нығайту жобасы жүргізіліп, бөгет құрылымы таспен нығайтылды және бөгеттің жотасы қосымша 2 метрге көтерілді. Қалыпты жаңбыр және маусымдық қар жиналған жылдары көл толық сыйымдылыққа жетеді. Су көктем және күз айларында суару және гидроэлектр энергиясын өндіруге қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін біртіндеп босатылады. Желтоқсан айына қарай көлдің су деңгейі жалпы сыйымдылығының шамамен 35%-ына немесе бөгет биіктігінен 36 фут (11 метр) төменге түсуі мүмкін, бұл маусымдық ауа райы мен су ағынына дайындық үшін жасалады. Бас көлі көп жылдық су сақтауға арналмаған. 2020 жылдың қарашасында PG&E компаниясы Бас көлінің су қоймасын және PG&E-ге тиесілі айналасындағы жерді қамтитын Кран аңғарының гидроэлектрлік жобасын сату ниеті туралы жариялады.

Даму

Көлдің айналасындағы жердің көп бөлігі Сьерра ұлттық орманының құрамына кіреді. АҚШ Орман шаруашылығы қызметі көлді ресми демалыс аймағы деп жариялады және көлдің оңтүстік жағалауында кемпингтер мен демалыс алаңдарын салды. Басс көліндегі көптеген жеке үйлер көлдің солтүстік жағалауындағы Пайнс тракт аймағында орналасқан. 1930 жылдары салынған бұл коттедждер негізінен екінші үйлер болып табылды және PG&E компаниясымен жасалған қосалқы жалға алу шартының арқасында қарапайым күйінде сақталды. 1992 жылы ұзақ келіссөздерден кейін PG&E компаниясы Басс көлінің үй иелері қауымдастығына жер участаларын сатты. Бұл сату мүліктік құқықты ресми түсіндірді, соның нәтижесінде құрылыс қарқыны артып, мүлік құны айтарлықтай өсті, қазір көл жағалауындағы кейбір үйлердің құны 6 миллион доллардан асып кетті.

Вишон әуежайы

1937 жылы маусым айында Басс көлінде Вишон-Филд әуежайы ашылды. Бұл әуежай шектеулі мүмкіндіктерге ие болды, бір бағытты, 2200 футтық (шамамен 670 метрлік) тас төселмеген ұшу-қону жолағымен жабдықталған. Бастапқыда ол негізінен Орман шаруашылығы қызметінің қажеттіліктері үшін арналған еді. Бірақ ол көлге ұшып келіп, курорттарда демалатын және тамақтанатын жеке ұшқыштар үшін де танымал орынға айналды. Ұшу-қону жолағы ұшу мен қону кезінде елеулі қиындықтар тудыратын. 1960 жылдары FAA Вишон әуежайын қауіпсіздіктің минималды талаптарына сай келмейтіні және оны қайта орналастыруға немесе осы талаптарға сәйкес өзгертуге болмайтыны үшін мойындаудан бас тартты. Агенттік әуежайға жақындау әрқашан көл үстінен жасалуы керек екенін, ал ұшқыш төмендеуді бастағаннан кейін қонуды аяқтауға міндетті екенін атап өтті. Әуежайдың соңғы рейстері 1980 жылдары жасалды. Содан бері бұл жер тұрғын үйлер салу үшін пайдаланылды.

Курорттар

Қоғам бірнеше тарихи маңызы бар тау курорттарымен байланысты. Солтүстік жағалауда 1941 жылы салынған Дюсидің қонақ үйі 1988 жылы болған өрттен кейін қайта жаңартылды. Солтүстік жағалауда орналасқан Pines Resort 1901 жылы құрылған, ал 1962 жылы өрттен кейін қайта салынды. Оңтүстік жағалауда 1927 жылы есігін ашқан Форкс курорты бар. Сол аймақта Джон Макдугальд 1928 жылы Миллер Лэндингті құрды.

Демалыс

Бас көлінің қарқынды дамыған туристік индустриясы бар. 1950 жылдары көлге жыл сайын жарты миллионнан астам адам келіп тұратын. Жаз айларында көл суының температурасы көтеріліп, балық аулау, жүзу, су шаңғысы және қайықпен жүзу сияқты түрлі су спортымен айналысуға өте қолайлы жағдай туады. Аймақтағы жаяу жолдар серуендеушілер мен тау велосипедімен жүретін жандарды қызықтырады. Бас көлі – Сиерра таулары мен жақын орналасқан Йосемити ұлттық паркіне саяхаттардың басты нүктесі болып табылады. 1930 жылдан бері Бас көлінде Тәуелсіздік күніне арналған әуе шашулары көрсетіліп келеді, бірақ COVID-19 пандемиясы кезінде бұл шара уақытша тоқтатылған. Мадера округындағы ең ірі әуе шашулары көрсетілімі ретінде танылған бұл іс-шара жыл сайын шамамен 60 000 адамды тартады. Бас көлінде ұзақ тарихы бар триатлон спорты 1983 және 1984 жылдары АҚШ Триатлоны (USAT) және АҚШ Триатлон сериясы (USTS) ұлттық чемпионаттарын қабылдаған. Өзінің көркем және қиын жолымен танымал бұл жарыс Батыс жағалауындағы ең бағалы шаралардың бірі. Бірнеше жылдық үзілістен кейін Бас көліндегі триатлон 2011 жылы қайта жанданды.

Білім

Көлдің солтүстік жағында орналасқан және 1947 жылдан 2010 жылға дейін қызмет еткен Бас көлі бастауыш мектебі 63 жыл бойы аймаққа білім беру қызметін көрсетті. Мектепте оқушылар саны тұрақты түрде аз болды, көбінесе 100-ден төмен, және қаржылық қиындықтарға тап болды, осының салдарынан жабылу қаупі жиі туды. Мектептің жабылуына оқушылар санының үздіксіз азаюы және операциялық шығындардың өсуі себеп болды, нәтижесінде соңғы он жылда 1,3 миллион долларлық дефицит пайда болды. Мектепке бар болғаны 44 оқушы қабылданды, бұл оны кішкентай мектептерге арналған мемлекеттік қаржыландыруға ие болудан айырды.

Тозақ періштелері

1963 жылдан бастап Басс көлі Hells Angels Мотоцикл клубының тұрақты жиналатын орнына айналды, әрбір Еске алу күні демалысында штаттың түкпір-түкпірінен көптеген мүшелерді өзіне тартты. 1965 жылғы Басс көліне шабуыл туралы мәшһүр журналист Хантер С. Томпсон өзінің тұңғыш кітабында – "Жамандық періштелері: Заңсыз мотоцикл топтарының керемет және қорқынышты тарихы" деп жазды. Жергілікті тұрғындар осы жылдық жиындарға қорқынышпен қарады, мотоциклшілердің көптігін қылмыстың өсуімен және туристер ағынының азаюымен байланыстырды. Оған жауап ретінде, жыл сайын Мадера округі мен жақын аймақтардың құқық қорғау органдары жол тоқтату, кешкі сағаттарда сыртқа шығуға тыйым салу және кемпингтерге шектеулер сияқты шаралар қолданды, мақсаты – Hells Angels-тың қызметін басу немесе басқару. Басс-Лейк-Ран 1970 жылдары өркендеді, содан кейін төмендеуге бет бұрды. 1980 жылдардың соңында бұл шара іс жүзінде тоқтатылды.

БАҚ-та

Бас көлі тарихында бірнеше голливудтік фильмдердің түсірілімдері өткен. 1931 жылы RKO Pictures компаниясы түсірген «Карнавалдық қайық» (Carnival Boat) атты приключендік фильм Бас көлінің шығысындағы Sugar Pine Lumber Company компаниясы аумағында түсірілді. Уильям Бойд пен Джинджер Роджерс бас рөлдерде ойнаған бұл фильм ағаш өңдеу лагерьлеріндегі өмірді шынайы бейнелегені үшін жоғары бағаланды. 1945 жылы Бас көлі психологиялық триллер және кинонуар мелодрамасының түсірілімдеріне пайдаланылды. 20th Century Fox компаниясы түсірген фильмде Бас көлі Солтүстік Мэн штатындағы көлдің орны ретінде көрсетілді. Джон Хьюз жазған және өндірген «Ұлы табиғат» (The Great Outdoors) атты американдық комедиялық фильм 1987 жылғы қазан айында Бас көлінде түсірілді. Дэн Айкройд пен Джон Кенди жұлдыздық құрамында ойнаған бұл фильмде Бас көлі ойдан шығарылған Потовотоминимак көлінің декорациясы ретінде қолданылды. 1940 жылдарға дейін сақталған Дусидің Бас көлі лоджиі (Ducey's Bass Lake Lodge) фильмде маңызды локация ретінде пайдаланылды.