Кіріспе
Стамбулдың тарихи теміржол станциясы – Сыркеші теміржол станциясы (Сыркеші гары), карталарда Стамбул теміржол станциясы (İstanbul garı) ретінде белгіленген, Түркияның Стамбул қаласындағы теміржол терминалы. Терминал Стамбулдың тарихи түбегіндегі Сыркечи ауданында, Алтын мүйіздің жанында және Гүлхане саябағы мен Топкапы сарайының солтүстік-батысында орналасқан. Босфор бұғазының еуропалық жағындағы Сыркеші терминалы мен азиялық жағындағы Хайдарпаша терминалы – Стамбулдың қалааралық және қала ішіндегі теміржол терминалдары. 1890 жылы Ориент теміржолының құрылысымен салынған Сыркеші терминалы, 1883 және 2009 жылдар аралығында Париж мен Стамбул қалалары арасында жүйтін әйгілі «Ориент экспресі» пойзының шығыс терминалы болды және қаланың символына айналды. 2013 жылдың 19 наурызынан бастап станцияға қызмет көрсету мерзімізді тоқтатылды, себебі жаңа «Мармарай» қалалық теміржолы үшін Казлычешме мен Халкалы арасындағы қолданыстағы жол жаңартылды. 2013 жылдың 29 қазанында Босфор арқылы қатынайтын «Мармарай» пойыздары үшін жаңа жер асты станциясы ашылды. Станция 2024 жылдың 26 ақпанында T6 Сыркеші–Казлычешме трамвай желісінің / U3 Сыркеші–Казлычешме теміржол желісінің бөлігі ретінде қайта ашылды. Сыркеші терминалында барлығы 4 платформа (3 жер үстінде, 1 жер астында) және 7 рельс (5 жер үстінде, 2 жер астында) бар. Бұрын Халкалыға қалалық пойыздар 2, 3 және 4 рельстерден, ал Капыкуле, Эдирне және Узункөпрүге облыстық пойыздар, сондай-ақ Бухарест, София және Белградқа халықаралық пойыздар 1 және 5 рельстерден шығатын.
Sirkeci railway station (Sirkeci garı), listed on maps as Istanbul railway station (İstanbul garı), is a railway terminal in Istanbul, Turkey. The terminal is located in Sirkeci, on the tip of Istanbul's historic peninsula, right next to the Golden Horn and just northwest of Gülhane Park and the Topkapı Palace. Sirkeci Terminal on the European side of the Bosporus strait, along with Haydarpaşa Terminal on the Asian side, are Istanbul's two intercity and commuter railway terminals. Built in 1890 by the Oriental Railway as the eastern terminus of the world famous Orient Express that once operated between Paris and Istanbul in the period between 1883 and 2009, Sirkeci Terminal has become a symbol of the city. As of 19 March 2013, service to the station was indefinitely suspended due to the rehabilitation of the existing line between Kazlıçeşme and Halkalı for the new Marmaray commuter rail line. On 29 October 2013, a new underground station was opened to the public and is serviced by Marmaray trains travelling across the Bosphorus. Station reopened on 26 February 2024 as part of T6 Sirkeci–Kazlıçeşme Tramway Line / U3 Sirkeci–Kazlıçeşme Rail Line. Sirkeci Terminal has a total of 4 platforms (3 above, 1 underground) with 7 tracks (5 above, 2 underground). Formerly, commuter trains to Halkalı would depart from tracks 2, 3 and 4; while regional trains to Kapıkule, Edirne and Uzunköprü, along with international trains to Bucharest, Sofia and Belgrade would depart from tracks 1 and 5.
Тарих
Қырым соғысынан кейін Осман билігі Еуропаны Стамбулмен байланыстыратын темір жолдың қажеттігіне көз жеткізді. Бірінші келісімшарт 1857 жылдың қаңтарында британдық парламент мүшесі Лабромен жасалды. Лабро қажетті инвестициялық капиталды ұсына алмағандықтан үш айдан кейін келісімшарт бұзылды. 1860 және 1868 жылдары британдық және бельгиялық кәсіпкерлермен жасалған екінші және үшінші келісімшарттар да осындай нәтижемен аяқталды. 1869 жылдың 17 сәуірінде "Румели темір жолы" концессиясы Бельгияда туған бавариялық банкир, барон Морис де Хиршке (Moritz Freiherr Hirsch auf Gereuth) берілді. Жоба бойынша Стамбулдан Эдирне, Пловдив және Сараево арқылы Сава өзенінің жағалауына дейін жол салу көзделген. Стамбулдан Halkalı-ға дейінгі бірінші құрылыс 1870 жылдың 4 маусымында басталды және 1871 жылдың 4 қаңтарында аяқталды. Бастапқы нүкте ретінде Сиркешіге дейін жолды ұзарту талап етілді, себебі Есілкой сол кездегі негізгі бизнес орталығы Эминонудан тым алыс болды. Желіге ұсынылған алғашқы нұсқалардың бірі – Беязиттен Алтын мүйіздің жағалауына дейінгі бағыт болды. Осман сұлтаны Абдулазиз жолдың Топкапы сарайының төменгі бағымен шектесетін Мармара теңізінің жағалауымен жүруіне рұқсат берді. Ұзарту жолы 1872 жылдың 21 шілдесінде аяқталды. 1873 жылы Сиркечиде "уақытша" терминал станциясы салынды.
Терминал ғимараты
Жаңа терминал ғимаратының құрылысы 1888 жылдың 11 ақпанында басталды. Бастапқыда "Мүсір Ахмет Паша станциясы" деп аталған терминал 1890 жылдың 3 қарашасында уақытша терминалдың орнына ашылды. Жобаның архитекторы – Август Ясмунд.
Шығыс экспресі
1883 жылы 4 қазанда алғашқы «Ориент экспресі» Париждегі Gare de l'Est станциясынан Моцарттың «Түрік маршынан» қоштасу музыкасымен аттанды. Пойыз жобасын бельгиялық кәсіпкер Жорж Нагельмакерс жасаған. Бұл бағыт Германиядағы Страсбург, Карлсруэ, Штутгарт, Ульм және Мюнхен қалаларынан өтіп, Австриядағы Вена, Венгриядағы Будапешт, Румыниядағы Бухарест, Болгариядағы Руссе және Варна қалалары арқылы Сиркечиде аяқталды. Сапар 80 сағатқа созылды. Тікелей «Ориент экспресі» рейсі 1977 жылғы 19 мамырда тоқтатылды, ал Вена арқылы жүретін «Ориент экспресі» бағыты қысқартылып, Будапештте, кейін Венада аяқталды. 2007 жылы Париж бен Страсбург арасында жаңа жоғары жылдамдықты теміржол желісі ашылғаннан кейін «Ориент экспресі» тағы қысқартылып, Страсбургтен Венаға ғана жүретін болды, ал 130 жылдан астам уақыттан кейін 2009 жылы толығымен тоқтатылды. Бұл пойызды 1930 жылдардан сақталған вагондарды пайдаланатын сәнді туристік «Венеция Симплон Ориент экспресімен» шатастыруға болмайды. «VSOE» әлі де жылына бір рет Стамбулға саяхат жасайды, бірақ көбінесе Кале мен Венеция қалалары арасында қозғалады.
Мармарай станциясы
Сыркеші – Босфор арқылы өтетін «Мармарай» туннеліндегі жер асты теміржол станциясы. Бұл жер асты станциясы 2013 жылдың 29 қазанында «Мармарай» желісіндегі тағы төрт станциямен (Казлычешме, Еникапы, Үскүдар және Айрылық Чешмесі) бірге ашылды. Сыркешіде ТҚДД пойыздары Казлычешме (Сыркешіден батысқа қарай) және Айрылық Чешмесі (Азия жағында Сыркешіден шығысқа қарай) аралығында 6-10 минут сайын қатынайды. Қолданыстағы теміржол желілерін жаңарту толыққаннан кейін, «Мармарай» қалалық пойыздары батысқа қарай Халкалыға, ал шығысқа қарай Гебзеге дейін жүреді. Бұл қызмет 2016 жылы басталуы күтілуде. «Мармарай» туннелінің құрылысы 2004 жылы басталды және 2009 жылдың сәуірінде ашылуы жоспарланған. Алайда, Еникапыдағы бірнеше маңызды археологиялық жаңалықтарға байланысты ашылу 2013 жылдың қазанына дейін кейінге шегерілді. 2017 жылдың ақпан айында Сыркешіде 681 212 жолаушы тасымалданды, бұл «Мармарай» желісіндегі ең көп жолаушы тасымалдайтын төртінші станцияға айналдырды. Сыркеші желідегі барлық жолаушы тасымалының 14% құрады.